İfadeler
Esperanto’da haftanın günleri ve aylar
Yedi gün, on iki ay, dört mevsim – ve tarihler ile saat için iki küçük kural.
Esperanto’da haftanın günleri lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo’dur – pazartesiden pazara. Aylar Januaro, Februaro, Marto, Aprilo, Majo, Junio, Julio, Aŭgusto, Septembro, Oktobro, Novembro, Decembro’dur. Hepsi -o ile biten isimlerdir ve çoğu Avrupa dillerini konuşanlara tanıdık gelir. Okunuş sütunu kelimeleri hecelere böler ve vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir; harfler Türkçe yazımla verilmiştir (bkz. alfabe).
Haftanın günleri
| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| pazartesi | lundo | LUN-do |
| salı | mardo | MAR-do |
| çarşamba | merkredo | mer-KRE-do |
| perşembe | ĵaŭdo | JAU-do |
| cuma | vendredo | ven-DRE-do |
| cumartesi | sabato | sa-BA-to |
| pazar | dimanĉo | di-MAN-ço |
Adlar büyük ölçüde Fransızcayı izler (lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, dimanche); sabato ise İtalyanca sabato’ya daha yakındır. Günler özel ad olmadıkları için küçük harfle yazılır. Semajnfino “hafta sonu” demektir. Dikkat: mardo “salı”dır, Marto ise “mart” ayıdır.
“Pazartesi günü” lundon (-n ile) ya da en lundo’dur: Mi venos lundon – “Pazartesi geleceğim”. Lunde zarfı ise başka bir anlam taşır: “pazartesi günleri”, yani her pazartesi ya da herhangi bir pazartesi.
Yılın ayları
| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| ocak | Januaro | ya-nu-A-ro |
| şubat | Februaro | fe-bru-A-ro |
| mart | Marto | MAR-to |
| nisan | Aprilo | a-PRİ-lo |
| mayıs | Majo | MA-yo |
| haziran | Junio | yu-Nİ-o |
| temmuz | Julio | yu-Lİ-o |
| ağustos | Aŭgusto | au-GUS-to |
| eylül | Septembro | sep-TEM-bro |
| ekim | Oktobro | ok-TO-bro |
| kasım | Novembro | no-VEM-bro |
| aralık | Decembro | de-TSEM-bro |
j Türkçedeki y gibi okunur: Januaro “ya-nu-A-ro” gibi başlar, Junio ise “yu-Nİ-o” gibi. Vurgu sondan bir önceki ünlüye düştüğü için Junio ve Julio i üzerinde vurgulanır. Türkçedeki mart, mayıs ve ağustos adları Marto, Majo ve Aŭgusto’ya benzer; geri kalan Türkçe ay adları ise Esperanto’dakilerden farklıdır.
Büyük harf mi, küçük harf mi? Fundamento ve Zamenhof ay adlarını büyük harfle yazmıştır, başvuru dil bilgisi PMEG de ayların özel ad olduğu için bunu önerir. Bugün birçok kişi küçük harfle yazar (januaro); PMEG bunu çok yaygın ama önerilmeyen bir yazım olarak niteler. Hangisi olursa olsun, aylar la tanımlığını almaz.
Mevsimler ve zaman kelimeleri
| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| ilkbahar | printempo | prin-TEM-po |
| yaz | somero | so-ME-ro |
| sonbahar | aŭtuno | au-TU-no |
| kış | vintro | VİN-tro |
| gün / gece | tago / nokto | TA-go / NOK-to |
| sabah / akşam | mateno / vespero | ma-TE-no / ves-PE-ro |
| öğle / gece yarısı | tagmezo / noktomezo | tag-ME-zo / nok-to-ME-zo |
| öğleden sonra | posttagmezo | post-tag-ME-zo |
| hafta / ay / yıl | semajno / monato / jaro | se-MAY-no / mo-NA-to / YA-ro |
| bugün | hodiaŭ | ho-Dİ-au |
| dün / yarın | hieraŭ / morgaŭ | hi-E-rau / MOR-gau |
| evvelsi gün | antaŭhieraŭ | an-tau-hi-E-rau |
| öbür gün | postmorgaŭ | post-MOR-gau |
“…de” anlamında zarflar yapmak için -e ekleyin: somere “yazın”, vintre “kışın”, matene “sabahleyin”. Belirtme durumu -n ile bir zaman ismi “ne zaman?” sorusunu yanıtlar: la pasintan semajnon “geçen hafta”, la venontan monaton “gelecek ay”. Türkçede “ay” hem takvim ayı hem gök cismidir; Esperanto bunları ayırır: takvim ayı monato, gök cismi luno’dur.
Tarihi söylemek
Bir tarihte gün için sıra sayısı (-a ile biten) kullanılır; sonra de ve ay gelir:
| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| Kiu dato estas hodiaŭ? | Bugün ayın kaçı? |
| Hodiaŭ estas la sepa de Oktobro. | Bugün 7 Ekim. |
| Hodiaŭ estas merkredo, la 7-a de Oktobro 2026. | Bugün çarşamba, 7 Ekim 2026. |
| Mi naskiĝis la 3-an de Majo. | 3 Mayıs’ta doğdum. |
| Esperanto aperis en 1887. | Esperanto 1887’de ortaya çıktı. |
İki ayrıntı önemlidir. Gün ile ay arasında her zaman de kullanılır, çünkü sayı aslında söylenmeyen tago “gün” kelimesini niteler: la unua de Majo = “Mayıs’ın birinci (günü)”. Türkçede tarih “7 Ekim” diye asıl sayıyla ya da “Ekim’in yedisi” biçiminde söylenir; Esperanto’da ise gün sıra sayısıyla verilir. Bir tarihte demek için sayıya -n ekleyin: la 3-an de Majo “3 Mayıs’ta”. Yazıda PMEG, 7.10 ve 10/7 farklı ülkelerde farklı okunduğu için uluslararası 2026-10-07 biçimini ya da ayın yazıyla yazılmasını önerir. Türkiye’de gün.ay.yıl sırası yaygındır (07.10.2026); bu, ay/gün sırasını kullanan ülkelerden farklıdır.
Saati söylemek
| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| Kioma horo estas? | Saat kaç? |
| Estas la tria (horo). | Saat üç. |
| Estas la tria kaj dek kvin. | Saat üçü çeyrek geçiyor. (3:15) |
| Estas la tria kaj duono. | Saat üç buçuk. |
| Estas kvarono antaŭ la kvara. | Saat dörde çeyrek var. |
| Je la oka. | Saat sekizde. |
| Je la dek-kvina kaj tridek. | Saat 15.30’da. |
| Je kioma horo komenciĝas la koncerto? | Konser saat kaçta başlıyor? |
Saatler de tarihler gibi sıra sayılarıyla verilir: la tria kelimesi kelimesine “üçüncü (saat)”tir. Bir saatte demek için -n değil je kullanın – PMEG, la trian’ın “ayın üçüncü günü” anlamına geleceğini uyarır. Hem 12 saatlik hem 24 saatlik sistem kullanılır; gerekirse antaŭtagmeze (öğleden önce) ya da posttagmeze (öğleden sonra) ekleyin. Sayıların kendisi için Esperanto sayıları, bilet ve rezervasyon için seyahat ifadeleri sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Esperanto’da haftanın günleri nelerdir?
Lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo – pazartesiden pazara. Küçük harfle yazılırlar.
Esperanto’da aylar büyük harfle mi yazılır?
Geleneksel olarak evet: Januaro, Februaro… Fundamento ve PMEG büyük harf kullanır, ama küçük harfli aylar (januaro) bugün çok yaygındır.
Esperanto’da “pazartesi günü” nasıl denir?
Belirli bir pazartesi için lundon ya da en lundo. Düzenli bir alışkanlık için lunde “pazartesi günleri” kullanın.
Esperanto’da tarih nasıl yazılır?
La 7-a de Oktobro 2026 – gün sıra sayısıyla, ardından de ve ay. “O tarihte” anlamındaki bir cümlede -n ekleyin: la 7-an de Oktobro.
Kaynaklar
Esperantopedia işinize yaradıysa ona destek olabilirsiniz.