Esperanto’da doğum günü, Noel ve yeni yıl dilekleri

Esperanto’da “doğum gününüz kutlu olsun” demek için Feliĉan naskiĝtagon! (fe-Lİ-çan nas-kic-TA-gon) denir. Mutlu Noeller Feliĉan Kristnaskon! ya da Gajan Kristnaskon!, yeni yılınız kutlu olsun Feliĉan Novjaron!, tebrikler Gratulon!, bol şans ise Bonŝancon! olur. Aşağıdaki rehberlerde vurgulu hece büyük harflerle gösterilir ve sesler Türkçe yazımla verilir (ç = ĉ, c = ĝ, ş = ŝ, y = j, ts = c, u = ŭ); her kelime sondan bir önceki ünlüsünde vurgulanır (bkz. alfabe).

#Bütün dilekler bir bakışta

#Esperanto dilekleri neden -n ile biter?

Her dilek, başı düşmüş bir cümlenin sonudur: (Mi deziras al vi) feliĉan naskiĝtagon! – “(Size) mutlu bir doğum günü (diliyorum)”. Dilenen şey nesnedir; bu yüzden belirtme durumu eki -n alır ve sıfat da uyum sağlar: feliĉa, feliĉan olur. PMEG, bu -n ekinin bu tür geleneksel ifadeleri kurmanın alışılmış yolu hâline geldiğini söyler; ReVo ise gratulon! kalıbını tebrik etmek için sabit bir ifade olarak verir. Birden çok şey için -j ekleyin: Gratulojn!, Bonajn feriojn! “İyi tatiller!” Tam cümle de olur: Mi deziras al vi feliĉan Kristnaskon. Türkçede de “doğum gününüzü kutlarım” derken nesne belirtme durumu alır; Esperanto’da ise bu -n sabit bir dilek kalıbı hâline gelmiştir.

#Doğum günü ve isim günü

Virgülden sonra kişinin adını ekleyin: Feliĉan naskiĝtagon, Anna! Başka seçenekler Ĝojan naskiĝtagon!, Gratulon pro via naskiĝtago! ve daha resmî Ĉion bonan okaze de via naskiĝtago! “Doğum gününüz vesilesiyle her şeyin en iyisi”dir. Naskiĝtago Zamenhof’un kelimesidir; ReVo bazı konuşurların tek başına datreveno dediğini, ama naskiĝtago’nun daha geniş çevrede anlaşıldığını belirtir.

Şarkı. Vikipedio, “Happy Birthday to You” melodisinin şarkıya uygun birkaç sürümünü verir. Madde ilk dizeye göre Bondezirojn al vi “size iyi dilekler” adını taşır; öbür sürümler Ni gratulas al vi ve Ĉion bonan al vi ile başlar.

İsim günü. Nomtago, adını taşıdığınız azizin yortu günüdür; Polonya ve Bavyera gibi Katolik bölgelerde kutlanır. Dilek aynı kalıbı izleyebilir – Feliĉan nomtagon! – ama sözlüklerde ya da Tatoeba’da bunun için sabit bir kalıp bulamadık.

#Noel, yeni yıl ve diğer bayramlar

• Noel. Vikipedio, Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! sözünü geleneksel kart dileği olarak anar. Gaja neşeli, feliĉa mutlu ya da şanslı demektir; ikisi de yaygındır. PMEG bayram adlarını özel ad sayar (Kristnasko, Pasko) ve büyük harf önerir, ama küçük harf de görülür.
• Yeni yıl. Feliĉan Novjaron!, Feliĉan novan jaron! ve Ĝojan novan jaron! Tatoeba derleminde geçer; bonan novjaron ise daha uzun Mi deziras al vi bonan novjaron. cümlesinde bulunur.
• Paskalya. Feliĉan Paskon! ya da Ĝojan Paskon! ReVo, Pasko kelimesine hem Paskalya hem de Fısıh anlamını verir; bağlam belirler.
• Diğer bayramlar. Ĝojan feston! PMEG’in bir bayram dileği için verdiği kendi örneğidir; Feliĉajn festotagojn! “Mutlu bayramlar, iyi tatiller” demektir. Tatoeba ayrıca Nevruz için Gajan Noŭruzon! verir. Hanuka için Tatoeba aynı kalıpla kurulmuş Feliĉan Ĥanukon! ifadesini verir. Ramazan için (ReVo’da ramadano) Tatoeba aynı kalıpla Bonan Ramadanon! verir; sabit bir kalıp yoktur, bu yüzden Ĝojan feston! de güvenli bir seçimdir.
• Türkiye’deki bayramlar. ReVo, Ramazan ayını ramadano, ondan sonra gelen bayram gününü ise Sukerfesto (kelimesi kelimesine “şeker bayramı”) diye kaydeder; Türkçede bu bayram Ramazan Bayramı ya da Şeker Bayramı’dır (Vikisözlük). Kurban Bayramı için ReVo’da bir madde bulamadık, bu yüzden bir ad uydurmuyoruz. Nevruz için ReVo Noŭruzo der. Türkçedeki “Bayramınız kutlu olsun” gibi dileklerin Esperanto’da kayıtlı sabit bir karşılığı yoktur; genel olarak Ĝojan feston! kullanılabilir (Ramazan ayı için ayrıca Bonan Ramadanon!).
• Zamenhof Günü. 15 Aralık’ta Feliĉan Zamenhofan Tagon!; Feliĉan Zamenhof-tagon! de görülür. Bkz. Zamenhof Günü.

Yıldönümleri ve Sevgililer Günü için seni seviyorum sayfasına bakın; la 25-a de Decembro gibi tarihler için günler ve aylar sayfasına.

#Tebrik, şans ve sağlık

• Tebrik. Gratulon! ve Gratulojn! ikisi de normaldir; ReVo çoğulun seyrek olmadığını ama zorunlu da olmadığını söyler. Gratulegon! daha sıcaktır. Nedeni pro ya da okaze de ile verin: Gratulon pro via sukceso! “Başarınız için tebrikler!”; düğünlerde Gratulon pro la geedziĝo!
• Bol şans. Bonŝancon! “iyi şans” demektir (bonŝanco tek kelimedir; tek başına ŝanco “fırsat, şans”). Sukceson! kelimesi kelimesine “başarı” demektir ve sınavlara uygundur: Sukceson en la ekzameno! Ĉion bonan! “Her şeyin en iyisi” anlamındadır.
• Şerefe. Sanon! ya da Je via sano! Kadeh kaldırmak için tosti fiilini kullanın: Ni trinku je via sano! “Sağlığınıza içelim!” Sanon! hapşırdıktan sonra da söylenir.
• Geçmiş olsun. Resaniĝu baldaŭ! “Çabuk iyileşin!” ya da isim hâlinde dilek: Baldaŭan resaniĝon! Türkçedeki “geçmiş olsun” kalıbının karşılığıdır.
• Başsağlığı. Sade tutun: Kondolencon., Sincerajn kondolencojn. ya da Bonvolu akcepti mian plej koran kondolencon. (ReVo). Türkçede “başsağlığı dilerim” denen yerlerde kullanılır.

#Esperanto’da kart nasıl yazılır?

Bir selamlama genellikle ünlem işareti ya da virgülle biter. David Jordan’ın kılavuzuna göre kapanış yalnızca Salutas veya Elkore salutas ve ardından adınızdır. Samimi seçenekler Kore “içtenlikle”, Amike “dostlukla” ve Kun amikaj salutoj “dostça selamlarla”dır. İngilizce tarzı Kun plej bonaj deziroj “en iyi dileklerle” de bazen kullanılır ve anlaşılır. Resmî bir kart için Estimata sinjoro… ile başlayın (bkz. selamlaşmalar). Daha fazla günlük ifade temel ifadeler sayfasında; her kelimeyi sözlükte arayabilirsiniz.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da doğum günü nasıl kutlanır?

Feliĉan naskiĝtagon! (fe-Lİ-çan nas-kic-TA-gon). Ĝojan naskiĝtagon! ya da Gratulon pro via naskiĝtago! de diyebilirsiniz.

#Esperanto’da “Mutlu Noeller” nasıl denir?

Feliĉan Kristnaskon! ya da Gajan Kristnaskon! Yeni yılı da eklemek için: Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron!

#Esperanto’da “mutlu yıllar” nasıl denir?

Feliĉan Novjaron! ya da Feliĉan novan jaron! Bonan Novjaron! “İyi bir yeni yıl!” da kullanılır.

#Neden Feliĉa değil de Feliĉan?

Dilek, söylenmeyen bir “size … diliyorum” cümlesinin nesnesidir; bu yüzden isim ve sıfatın ikisi de belirtme durumu eki -n alır. Tek başına Feliĉa yalnızca sıradan bir sıfat olurdu.

#Esperanto’da “şerefe” nasıl denir?

Sanon! ya da Je via sano! – “Sağlığınıza!”

#Esperanto’da “tebrikler” nasıl denir?

Gratulon! ya da Gratulojn! Nedeni pro ile ekleyin: Gratulon pro via sukceso!

#Kaynaklar

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon! ve Ĝojan feston! gibi geleneksel ifadeler
• PMEG: Majuskloj – özel ad olarak bayram adları
• ReVo: deziri, gratuli, naskiĝtago, datreveno, Kristnasko, Pasko, Ĥanuko, kondolenco, tosti, feliĉa, gaja
• ReVo (Türkiye’deki bayramlar): ramadano, Sukerfesto, Noŭruzo
• Vikisözlük: Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı), Nevruz, başsağlığı
• Vikipedio: Bondezirojn al vi, Kristnaska karto, Nomtago
• Wiktionary: joyeux anniversaire (Fransızca Wiktionary, çeviriler), sanon, gratulon, nomtago, kore, amike
• David K. Jordan, Being Colloquial in Esperanto: Writing Letters
• Tatoeba örnek cümleleri: Feliĉan naskiĝtagon!, Feliĉan Ĥanukon!, Feliĉan Kristnaskon!, Gajan Kristnaskon., Feliĉan Novjaron!, Feliĉan Paskon!, Je via sano!, Resaniĝu baldaŭ., Sincerajn kondolencojn., Feliĉan Zamenhofan Tagon!, Feliĉan Zamenhof-tagon, Feliĉajn festotagojn, Gajan Noŭruzon!, Bonan Ramadanon., Baldaŭan resaniĝon!