Gefeliciteerd, prettige kerst en meer in het Esperanto

Fijne verjaardag is in het Esperanto Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-ĉan nas-kiĝ-TA-gon). Prettige kerst is Feliĉan Kristnaskon! of Gajan Kristnaskon!, gelukkig nieuwjaar is Feliĉan Novjaron!, gefeliciteerd is Gratulon! en veel geluk is Bonŝancon! In de uitspraakkolommen staat de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters; elk woord krijgt de klemtoon op de voorlaatste lettergreep (zie het alfabet).

#Alle wensen in één oogopslag

#Waarom eindigen Esperanto-wensen op -n?

Elke wens is het einde van een zin waarvan het begin is weggelaten: (Mi deziras al vi) feliĉan naskiĝtagon! – „(Ik wens je) een fijne verjaardag”. Het gewenste is het lijdend voorwerp, dus het krijgt de accusatief -n, en het bijvoeglijk naamwoord congrueert: feliĉa wordt feliĉan. PMEG zegt dat deze -n de gebruikelijke manier is geworden om zulke traditionele uitdrukkingen te vormen, en ReVo geeft gratulon! als vaste uitdrukking om te feliciteren. Voor meerdere dingen voeg je -j toe: Gratulojn!, Bonajn feriojn! „Fijne vakantie!” De volledige zin mag ook: Mi deziras al vi feliĉan Kristnaskon.

Het Nederlands kent geen accusatief, dus „Gelukkig nieuwjaar” blijft onveranderd; in het Esperanto vergeet je de -n dan gemakkelijk. Zeg Feliĉan Novjaron!, niet Feliĉa Novjaro! – dat laatste is alleen een gewoon bijvoeglijk naamwoord met een zelfstandig naamwoord.

#Verjaardag en naamdag

Voeg na een komma een naam toe: Feliĉan naskiĝtagon, Anna! Andere mogelijkheden zijn Ĝojan naskiĝtagon!, Gratulon pro via naskiĝtago! „Gefeliciteerd met je verjaardag!” en het formelere Ĉion bonan okaze de via naskiĝtago! „Het allerbeste op je verjaardag”. Naskiĝtago is Zamenhofs woord; ReVo merkt op dat sommige sprekers alleen datreveno zeggen, maar naskiĝtago wordt breder begrepen.

Lied. Vikipedio geeft verschillende zingbare versies op de melodie van „Happy Birthday to You”. Het artikel is genoemd naar de eerste regel, Bondezirojn al vi „beste wensen voor jou”; andere versies beginnen met Ni gratulas al vi en Ĉion bonan al vi.

Naamdag. De nomtago is de feestdag van de heilige wiens naam je draagt, die wordt gevierd in katholieke streken zoals Polen en Beieren. De wens kan hetzelfde patroon volgen – Feliĉan nomtagon! – al vonden we er geen vaste formule voor in woordenboeken of Tatoeba.

#Kerst, nieuwjaar en andere feesten

• Kerst. Vikipedio noemt Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! „Prettige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar!” de traditionele groet op kaarten. Gaja betekent vrolijk, feliĉa gelukkig of fortuinlijk; beide komen veel voor. PMEG behandelt feestnamen als eigennamen (Kristnasko, Pasko) en raadt hoofdletters aan, hoewel kleine letters soms voorkomen.
• Nieuwjaar. Feliĉan Novjaron!, Feliĉan novan jaron! en Ĝojan novan jaron! komen voor in het Tatoeba-corpus, en bonan novjaron in de langere zin Mi deziras al vi bonan novjaron.
• Pasen. Feliĉan Paskon! of Ĝojan Paskon! ReVo geeft Pasko beide betekenissen, Pasen en Pesach, dus de context beslist.
• Andere feesten. Ĝojan feston! is PMEG’s eigen voorbeeld van een feestelijke wens; Feliĉajn festotagojn! is „Prettige feestdagen”. Tatoeba heeft ook Gajan Noŭruzon! voor Nowruz. Voor Chanoeka heeft Tatoeba Feliĉan Ĥanukon!, volgens hetzelfde patroon gebouwd. Voor de ramadan (ramadano in ReVo) heeft Tatoeba Bonan Ramadanon!, volgens hetzelfde patroon; er is geen vaste formule, dus Ĝojan feston! is ook een veilige keuze.
• Zamenhofdag. Feliĉan Zamenhofan Tagon! op 15 december; ook Feliĉan Zamenhof-tagon! komt voor. Zie Zamenhofdag.

Voor jubilea en Valentijnsdag zie ik hou van je; voor data als la 25-a de Decembro zie dagen en maanden.

#Felicitaties, geluk en gezondheid

• Gefeliciteerd. Gratulon! en Gratulojn! zijn allebei gewoon; ReVo zegt dat het meervoud niet zeldzaam is, maar ook niet vereist. Gratulegon! is hartelijker. Geef de reden met pro of okaze de: Gratulon pro via sukceso! „Gefeliciteerd met je succes!” Het Nederlandse „met” wordt hier dus pro; bij bruiloften zeg je Gratulon pro la geedziĝo!
• Veel geluk en succes. Bonŝancon! is „veel geluk” (bonŝanco is één woord; ŝanco alleen is „kans”). Sukceson! betekent letterlijk „succes” en past bij examens: Sukceson en la ekzameno! Ĉion bonan! is „het allerbeste”.
• Proost. Sanon! of Je via sano! Een toost uitbrengen doe je met het werkwoord tosti: Ni trinku je via sano! „Laten we op je gezondheid drinken!” Sanon! zeg je ook na een nies, net als „gezondheid” in het Nederlands.
• Beterschap. Resaniĝu baldaŭ! „Word snel beter!” of de wens met een zelfstandig naamwoord, Baldaŭan resaniĝon!, die lijkt op het Nederlandse „Beterschap!”
• Condoleances. Houd het eenvoudig: Kondolencon., Sincerajn kondolencojn. of Bonvolu akcepti mian plej koran kondolencon. (ReVo).

#Zo schrijf je een kaart in het Esperanto

Een groet eindigt meestal op een uitroepteken of een komma. Volgens de gids van David Jordan is de afsluiting gewoon Salutas of Elkore salutas gevolgd door je naam. Vriendelijke opties zijn Kore „hartelijk”, Amike „vriendschappelijk” en Kun amikaj salutoj „met vriendelijke groeten”. Het naar Engels voorbeeld gevormde Kun plej bonaj deziroj „met de beste wensen” wordt soms gebruikt en begrepen. Begin een formele kaart met Estimata sinjoro… „Geachte heer…” (zie begroetingen). Meer alledaagse uitdrukkingen staan in de basiszinnen; zoek elk woord op in het woordenboek.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „fijne verjaardag” in het Esperanto?

Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-ĉan nas-kiĝ-TA-gon). Je kunt ook Ĝojan naskiĝtagon! of Gratulon pro via naskiĝtago! zeggen.

#Hoe zeg je „prettige kerst” in het Esperanto?

Feliĉan Kristnaskon! of Gajan Kristnaskon! Om het nieuwe jaar toe te voegen: Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron!

#Hoe zeg je „gelukkig nieuwjaar” in het Esperanto?

Feliĉan Novjaron! of Feliĉan novan jaron! Bonan Novjaron! „Een goed nieuwjaar!” wordt ook gebruikt.

#Waarom is het Feliĉan en niet Feliĉa?

De wens is het lijdend voorwerp van een onuitgesproken „ik wens je…”, dus het zelfstandig naamwoord en zijn bijvoeglijk naamwoord krijgen allebei de accusatief -n. Feliĉa alleen zou slechts een gewoon bijvoeglijk naamwoord zijn.

#Hoe zeg je „proost” in het Esperanto?

Sanon! of Je via sano! – „Op je gezondheid!”

#Hoe zeg je „gefeliciteerd” in het Esperanto?

Gratulon! of Gratulojn! Voeg de reden toe met pro: Gratulon pro via sukceso!

#Bronnen

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – traditionele uitdrukkingen als Bonan matenon! en Ĝojan feston!
• PMEG: Majuskloj – feestnamen als eigennamen
• ReVo: deziri, gratuli, naskiĝtago, datreveno, Kristnasko, Pasko, Ĥanuko, kondolenco, tosti, feliĉa, gaja
• Vikipedio: Bondezirojn al vi, Kristnaska karto, Nomtago
• Wikipedia (nl): Zamenhofdag
• Wiktionary: joyeux anniversaire (Franstalige Wiktionary, vertalingen), sanon, gratulon, nomtago, kore, amike
• David K. Jordan, Being Colloquial in Esperanto: Writing Letters
• Tatoeba-voorbeeldzinnen: Feliĉan naskiĝtagon!, Feliĉan Ĥanukon!, Feliĉan Kristnaskon!, Gajan Kristnaskon., Feliĉan Novjaron!, Feliĉan Paskon!, Je via sano!, Resaniĝu baldaŭ., Sincerajn kondolencojn., Feliĉan Zamenhofan Tagon!, Feliĉan Zamenhof-tagon, Feliĉajn festotagojn, Gajan Noŭruzon!, Bonan Ramadanon., Baldaŭan resaniĝon!