Basiszinnen in het Esperanto met uitspraak

Dit zijn de zinnen die esperantisten elke dag gebruiken, per situatie gegroepeerd. Bij elke zin staat een uitspraakhulp: het woord is in lettergrepen verdeeld en de beklemtoonde lettergreep staat in hoofdletters. De klemtoon valt altijd op de voorlaatste klinker.

Lees de letters zoals ze in het Esperanto klinken: c = „ts” (zoals in „tsaar”), ĉ = „tsj” (zoals in „Tsjechië”), ĝ = „dzj” (zoals de j in het Engelse „jam”), ĵ = „zj” (zoals in „bagage”), ĥ = de ch van „lachen”, j = „j” (zoals in „ja”), ŝ = „sj” (zoals in „sjaal”) en ŭ = een korte „w”-klank na een klinker (aŭ klinkt ongeveer als „ouw” in „mouw”). De r rol je met de tongpunt. De klinkers zijn zuiver, zonder tweeklank: a zoals in „man”, e zoals in „bed”, i zoals in „vier”, o zoals in „boot” en u zoals „oe” in „boek” – dus niet als de Nederlandse „u”. De g is altijd een harde g (zoals in het Engelse „go”), nooit de Nederlandse keelklank; die klank hoort bij ĥ. Meer staat op de pagina over alfabet en uitspraak. Omdat vi zowel „je/jij” als „u” betekent, vertalen we het hieronder meestal met „je”.

#Beleefdheid

Mi petas staat achter wat je vraagt: Kafon, mi petas – „Een koffie, alsjeblieft”. Bonvolu staat voor een werkwoord: Bonvolu fermi la pordon – „Doe de deur dicht, alsjeblieft”. Ons „alsjeblieft” dekt meer dan één Esperantozin: mi petas bij een verzoek, bonvolu bij een opdracht en ne dankinde als antwoord op „bedankt”. Let op: jes is „ja”, maar ja is iets anders; zie gesprekszinnen.

#Jezelf voorstellen

Beroepen hebben geen lidwoord nodig, net als in het Nederlands: Mi estas instruisto – „Ik ben leraar”. Een vrouw kan -in- toevoegen: instruistino, studentino.

Twee valkuilen voor Nederlandstaligen. Ten eerste heeft het Esperanto maar één lidwoord, la, dat zowel „de” als „het” vertaalt, en geen onbepaald lidwoord: „een vriend” is gewoon amiko (Mi havas amikon – „Ik heb een vriend”). Ten tweede is li alleen „hij” voor een man of jongen. Voor dingen en dieren zeg je ĝi „het”, ook als wij „hij” zeggen („Hij is blauw” over een auto wordt Ĝi estas blua). Ŝi is „zij/ze” voor een vrouw of meisje.

#Vragen

Alle vraagwoorden beginnen met ki- en horen bij de tabel van correlatieven. Ja/nee-vragen beginnen met ĉu: Ĉu vi estas laca? – „Ben je moe?”. Waar het Nederlands werkwoord en onderwerp omdraait, blijft de woordvolgorde in het Esperanto gelijk en doet ĉu het werk. Meer over vragen en ontkenning.

#Begrijpen

#Hulp en noodgevallen

#Een praatje maken en reageren

Voor hallo en tot ziens op verschillende momenten van de dag, zie begroetingen. Voor hotels, restaurants en kaartjes, zie reiszinnen.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „dank je wel” in het Esperanto?

Dankon! (DAN-kon). Wil je nadruk leggen, zeg dan Multan dankon! „Heel erg bedankt!”. Het gebruikelijke antwoord is Ne dankinde „Graag gedaan”.

#Hoe zeg je „ik begrijp het niet” in het Esperanto?

Mi ne komprenas (mi ne kom-PRE-nas). Voeg Bonvolu paroli pli malrapide toe om iemand te vragen langzamer te spreken.

#Hoe zeg je „proost” in het Esperanto?

Sanon! of Je via sano! – „Op je gezondheid!”. Sanon! zeg je ook tegen iemand die niest, zoals wij „gezondheid” zeggen.

#Waarom gebruiken de uitspraakhulpen Esperantoletters?

Omdat de Esperantospelling al fonetisch is. Als je de 28 letters kent, vertelt het geschreven woord precies hoe je het uitspreekt; de uitspraakhulp voegt alleen lettergreepgrenzen en klemtoon toe.

#Bronnen

• PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (klemtoon en klanken)
• PMEG: Mallongigitaj frazoj (Saluton!, Dankon!, Helpu!)
• PMEG: Horoj (Kioma horo estas?)
• PMEG: N-finaĵo por mezuro (tridek jarojn aĝa)
• Wiktionary: ne dankinde
• Wiktionary: sanon
• Wiktionary: kiel vi fartas