Bedankt, alsjeblieft en sorry in het Esperanto: beleefd zijn

„Bedankt” is in het Esperanto Dankon! (DAN-kon). „Alsjeblieft” is bonvolu (bon-VO-lu) vóór een werkwoord of mi petas (mi PE-tas) na een verzoek. „Sorry” is Pardonu! (par-DO-nu), of Mi bedaŭras (mi be-DAŬ-ras) bij echt spijt. De uitspraakkolommen op deze pagina tonen de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters; dat is altijd de voorlaatste (zie het alfabet).

#Snel overzicht

#Bedanken

Dankon is de accusatief van danko „dank”; PMEG ziet het als een verkorte vorm van Mi donas al vi dankon „ik geef je dank”. Dezelfde stam geeft danki „bedanken”, danka „dankbaar” en dankinda „dank verdienend” (zie woordvorming).

• Multan dankon! – „veel dank”.
• Koran dankon! (KO-ran DAN-kon) – „hartelijke dank”, van koro „hart”.
• Dankegon! (dan-KE-gon) – „grote dank”; -eg- versterkt, en PMEG gebruikt precies dit woord als voorbeeld.
• Mi dankas vin. (mi DAN-kas vin) – „ik dank je”, een volledige zin.

De reden geef je met pro of por plus een zelfstandig naamwoord: Dankon pro via helpo (DAN-kon pro VI-a HEL-po) „dank voor je hulp”. PMEG noemt beide correct; Zamenhofs Fundamento gebruikt por (Mi dankas vin por la prunto), terwijl pro nu heel gewoon is. Het ene Nederlandse „voor” dekt dus beide. Bij een handeling gebruik je ke: Dankon, ke vi venis „dank dat je gekomen bent”.

Eén valkuil: ReVo waarschuwt dat een kale Dankon als antwoord op een aanbod onduidelijk is. In het Nederlands is „dank je” op een aanbod net zo dubbelzinnig. Zeg op Ĉu vi deziras kafon? („Wil je koffie?”) dus Jes, dankon of Ne, dankon.

#Antwoorden op een bedankje

Ne dankinde (ne dan-KIN-de) is het gewone antwoord. Het betekent letterlijk „niet dank verdienend” (ne + dank- + -ind- „waardig” + -e) en komt overeen met het Nederlandse „niets te danken”; het wordt ook als nedankinde geschreven. ReVo citeert Ne dankinde, estas mia plezuro – „Graag gedaan, het is mijn genoegen” – en de grap Ne dankinde, sed kisinde! – „geen dank waard, maar een kus waard”. In berichten wordt het afgekort tot ND.

Volonte (vo-LON-te) betekent „graag” en antwoordt op een verzoek of aanbod, zoals in de oefeningen van het Fundamento: Tre volonte, mia bona – „Heel graag, mijn goede”. Let op: „graag gedaan” is niet volonte maar Ne dankinde; volonte is geen gebruikelijk antwoord op Dankon.

#Alsjeblieft zeggen

Het Esperanto heeft geen enkel woord voor „alsjeblieft”; het gebruikt meerdere constructies. Het Nederlandse „alsjeblieft” doet twee dingen tegelijk (een verzoek verzachten en iets aanreiken); het Esperanto verdeelt die taken.

• Bonvolu + infinitief – van bonvoli „zo vriendelijk zijn om” (bon- „goed” + vol- „willen”): Bonvolu sidiĝi – „Ga alsjeblieft zitten”. PMEG waarschuwt tegen een tweede gebiedende wijs (Bonvolu sidu), merkt op dat Zamenhof het eenvoudiger volu sidiĝi schreef, en aanvaardt Bonvole sidu als logisch alternatief.
• …, mi petas – „ik vraag het je”, achter een verzoek gezet: Akvon, mi petas – „Water, alsjeblieft”; Sidiĝu, mi petas – „Ga zitten, alsjeblieft”.
• Jen! – „alsjeblieft”, bij het aanreiken van iets; ReVo definieert het als een woord dat de aandacht trekt, zoals in jen prenu seĝon „hier, neem een stoel”.

#Sorry zeggen

Pardonu! of Pardonu min! (par-DO-nu min) is letterlijk „vergeef (me)”. ReVo definieert het als een verzoek om een last zonder boosheid te verdragen. Gebruik het als je iemand aanstoot, onderbreekt of een vraag begint: Pardonu, ĉu la sidloko estas okupita? – „Pardon, is deze plaats bezet?” Pardonu min en Pardonu al mi zijn allebei correct; het Fundamento gebruikt beide.

Mi bedaŭras betekent „ik betreur het” en past bij weigeringen en slecht nieuws: Mi bedaŭras, sed tio ne eblas – „Het spijt me, maar dat kan niet”. Mi pardonpetas is een formelere versie van „ik bied mijn excuses aan”; PMEG ziet Mi sincere pardonpetas pro la malfruiĝo als vrijwel gelijk aan Pardonu min pro la malfruiĝo!

Op een verontschuldiging antwoord je met Ne gravas (ne GRA-vas) – „het maakt niet uit” – of Ne zorgu „maak je geen zorgen”.

#Andere beleefdheidszinnen

• Sanon! (SA-non) – letterlijk „gezondheid”; net als in het Nederlands gezegd na een niesbui, en ook als toost.
• Bonan apetiton! (BO-nan a-pe-TI-ton) – ReVo noemt het een wens vóór de maaltijd, „eet smakelijk”.
• Ĝis! en Ĝis revido! – zie begroetingen en afscheid.

Meer alledaagse zinnen staan op basiszinnen in het Esperanto; de eerste les van de cursus zet begroetingen in een dialoog, en het woordenboek laat zien hoe elk woord is opgebouwd.

#Zijn er formele en informele manieren om te bedanken in het Esperanto?

Nee. Het Esperanto kent geen aparte formele en informele vorm van „bedankt”: Dankon! past bij iedereen, en je bepaalt de toon met extra woorden zoals multan, koran of Mi tre dankas vin pro…. Verzoeken en verontschuldigingen werken op dezelfde manier.

#Een ruwe schaal

Deze indeling is van onszelf, geen officiële schaal.

Ĉu vi povus…? „Zou je kunnen…?” maakt volgens PMEG ook een beleefd verzoek.

#Vi, ci en titels

Het Esperanto heeft geen formele aanspreekvorm: vi geldt voor één persoon of meer, vriend of vreemde (zie persoonlijke voornaamwoorden). Dat scheelt Nederlandstaligen een keuze: je hoeft nooit te kiezen tussen „je/jij” en „u” (en in Vlaanderen soms „gij”), want je zegt altijd vi. Een enkelvoudig ci staat in de woordenlijst van het Fundamento, maar PMEG zegt dat het nooit echt is gebruikt en geen vaste nuance heeft, dus laat het weg.

Respect blijkt in plaats daarvan uit titels: sinjoro „meneer” (sin-JO-ro), sinjorino „mevrouw” (sin-jo-RI-no) en gesinjoroj „meneer en mevrouw, dames en heren”. Zet nooit la vóór een aanspreekvorm: Estimata prezidanto… „Geachte voorzitter…” (voorbeeld van PMEG). Aan een vriend schrijf je Kara Maria „Beste Maria”.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „bedankt” in het Esperanto?

Dankon! (DAN-kon). Voor „hartelijk bedankt” zeg je Multan dankon!; voor „dank voor je hulp” zeg je Dankon pro via helpo.

#Hoe antwoord je op dankon?

Met Ne dankinde (ne dan-KIN-de), letterlijk „niet dank verdienend”. Nedankinde in één woord is ook correct.

#Hoe zeg je „alsjeblieft” in het Esperanto?

Bonvolu vóór een infinitief (Bonvolu atendi – „Wacht alsjeblieft”) of mi petas na het verzoek (Kafon, mi petas – „Een koffie, alsjeblieft”).

#Hoe zeg je „sorry” in het Esperanto?

Pardonu! voor „pardon” of een kleine verontschuldiging, Mi bedaŭras voor oprecht spijt, Mi pardonpetas voor een formele verontschuldiging.

#Is er een beleefd „u” in het Esperanto?

Nee. Vi geldt voor iedereen. Beleefdheid komt uit woorden als bonvolu, sinjoro en estimata.

#Bronnen

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Dankon! als verkorte vorm
• PMEG: Ĝentila peto – bonvolu, mi petas, volu
• PMEG: Pro kaj Por – bedanken met pro of por, por
• PMEG: Dua persono – vi en ci
• PMEG: Alvoko – iemand aanspreken (sinjoro, estimata)
• PMEG: Al – Pardonu al mi / Pardonu min
• PMEG: Fraztipoj kaj frazfunkcioj – Mi pardonpetas, Ĉu vi povus…?
• PMEG: Sufikso EG – dankegon
• Fundamento: Ekzercaro (Mi dankas vin por la prunto; Tre volonte; Pardonu al mi) en Universala Vortaro (ci, bedaŭr', volont', sinjor')
• ReVo: danki, pardoni, bedaŭri, volonte, jen, apetito, sinjoro
• Wiktionary (en): ne dankinde, bonvoli, sanon, ne gravas
• Omniglot: Useful Esperanto phrases (Dankon / Dankegon)