Je naam in het Esperanto: Jan is Johano, Pieter is Petro

De meeste Esperanto-sprekers houden gewoon hun eigen naam – Ana, Tomasz, Keiko – en schrijven die zoals hij in hun taal wordt geschreven. Veel gangbare namen hebben bovendien een traditionele Esperanto-vorm, gebouwd als elk Esperanto-zelfstandig naamwoord met de uitgang -o: Johano (Jan), Petro (Pieter), Aleksandro (Alexander). Met de lijst hieronder vind je de jouwe.

#Zo zet je je naam om in het Esperanto

Schrijf je naam zoals hij klinkt, met Esperanto-letters, en voeg de uitgang -o toe: Mia nomo estas Johano – „Mijn naam is Jan”. Je kunt je naam ook ongewijzigd laten, en Mia nomo estas John is evengoed juist. De PMEG, de referentiegrammatica van het Esperanto, zegt dat een naam zijn oorspronkelijke vorm mag behouden of volledig aangepast mag worden, en dat geen van beide methoden in elke situatie past.

Ga zo te werk:

1. Zoek een traditionele vorm in de lijst hierboven. Gangbare voornamen hebben vaste Esperanto-vormen.
2. Schrijf hem anders op klank. Gebruik voor elke klank één Esperanto-letter (alfabet), bijvoorbeeld Yosiko → Joŝiko en Elisabeth → Elizabeto. Hoe je ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ en ŭ typt, staat op dezelfde pagina.
3. Voeg -o toe als de naam als Esperanto-zelfstandig naamwoord moet werken. Een volledig aangepaste naam kan door iedereen worden uitgesproken die Esperanto heeft geleerd en neemt alle uitgangen aan, ook de accusatief: Mi konas Johanon. – „Ik ken Jan.”

#Voorbeelden van vaste vormen

#Vrouwennamen: -o, -a of -ino

Vrouwennamen kregen van meet af aan de uitgang -o: de PMEG wijst erop dat het Fundamento zelf Anno, Mario, Klaro en Sofio gebruikt, en noemt dat het voorbeeld. Namen op -a zoals Maria en Anna zijn wijdverbreid, en de PMEG zegt dat ze minstens getolereerd moeten worden. Ze zijn onproblematisch als de oorspronkelijke naam al op -a eindigt, want dan geldt de naam als onaangepast.

Het achtervoegsel -in- is normaal overbodig. Het helpt als een naam ook bij mannen voorkomt: Mario kan ook een mannennaam zijn, dus een vrouw kan Mariino heten – of gewoon Maria. De PMEG raadt af een -a te verzinnen dat het origineel niet heeft: Miriamo, niet Miriama, en Joŝiko, niet Joŝika.

#Achternamen en uitgangen

Vaak wordt alleen de voornaam aangepast en blijft de achternaam zoals hij geschreven wordt. De accusatief-n komt alleen op de aangepaste voornaam: Mi konas Johanon Jansen. – „Ik ken Jan Jansen.” De PMEG noemt dat een gewoonte, geen regel. Een tussenvoegsel als van, de of van der blijft bij de achternaam staan: Mi konas Johanon van der Berg. – „Ik ken Jan van der Berg.”

#Wanneer verander je je naam beter niet?

Houd je naam zoals hij geschreven wordt als mensen hem schriftelijk moeten herkennen, bijvoorbeeld op een profiel, bij een auteursregel of in een publicatie. De PMEG zegt dat ongewijzigde namen nuttig zijn als de oorspronkelijke spelling ertoe doet, en dat een volledig aangepaste vorm niet altijd herkenbaar is als de naam weinig bekend is. De eigen achternaam van Zamenhof blijft in het Esperanto ongewijzigd.

De prijs van een ongewijzigde naam is de uitspraak, want niet iedereen weet hoe hij in jouw taal wordt gelezen. De PMEG raadt aan de oorspronkelijke uitspraak te geven of een uitspraak in Esperanto-stijl, en de naam niet te lezen alsof hij uit een andere taal komt. Een naam in een niet-Latijns schrift wordt normaal in Latijnse letters weergegeven, volgens een officieel systeem of met het Esperanto-alfabet. Hoe je jezelf voorstelt, zie je bij onze basiszinnen.

#Hoe het Esperanto namen vormt

• Traditionele vormen eindigen op -o. Zamenhofs generatie gaf elke naam de uitgang van het zelfstandig naamwoord: Johano, Mario (Maria), Anno (Anna). Die vorm zie je nog in oudere boeken en in de bijbelvertaling.
• Vrouwennamen eindigen tegenwoordig vaak op -a. Moderne sprekers schrijven vaak Maria, Anna of Klara in plaats van Mario, Anno, Klaro, omdat de -a in veel talen natuurlijk klinkt – ook in het Nederlands.
• Het vrouwelijke achtervoegsel -in- werkt ook. Petro → Petrino, Paŭlo → Paŭlino zijn vrouwelijke vormen van mannennamen.
• De spelling volgt de uitspraak. Een aan het Esperanto aangepaste naam schrijf je met Esperanto-letters: Ŝarloto (Charlotte), Ĝorĝo (George, zoals het in het Engels klinkt; de traditionele vorm is Georgo).
• Koosnamen vormen -ĉj- en -nj-. Johano → Joĉjo (ongeveer „Jantje”), Mario → Manjo. Meer over deze achtervoegsels.

Staat je naam niet in de lijst, behoud hem dan of pas hem aan: schrijf hem met Esperanto-letters zoals hij wordt uitgesproken en voeg -o toe als hij als Esperanto-zelfstandig naamwoord moet werken – bijvoorbeeld in de accusatief: Tomas → Tomaso, Mi vidis Tomason („Ik zag Tomas”).

#Nederlandse en Vlaamse namen in het Esperanto

Veel Nederlandse voornamen hebben een traditionele tegenhanger: Jan, Johannes en Hans (de Duitse en Nederlandse korte vorm van Johannes) komen overeen met Johano. Verdere voorbeelden: Pieter – Petro, Paul – Paŭlo, Karel – Karolo, Willem – Vilhelmo, Lodewijk – Ludoviko, Thomas – Tomaso.

Heeft een naam geen traditionele vorm, dan schrijf je hem op klank. Het Esperanto schrijft één klank met één letter en kent geen dubbele klinkers voor lange klanken. Klanken die het Nederlands met twee letters schrijft, krijgen dus één letter: oe wordt u, sj wordt ŝ, ij en ei worden ej en de keelklank ch wordt ĥ; ook de w wordt een v. Zo wordt Koen → Kun, Wim → Vim, Sjaak → Ŝak, Eijk → Ejk en Machiel → Maĥil. Dat zijn voorbeelden van klankgetrouwe spelling, geen vaste vormen. Achternamen vertaal je niet; in een Esperanto-tekst laat je ze staan zoals ze geschreven worden, tussenvoegsel en ij inbegrepen.

#Veelgestelde vragen

#Wat is Jan in het Esperanto?

De traditionele Esperanto-vorm van Jan (ook Johannes of Hans) is Johano. Een man die Jan heet, kan zijn naam ook als Jan behouden – beide zijn juist.

#Moet ik mijn naam in het Esperanto vertalen?

Nee. De meeste Esperanto-sprekers houden hun eigen naam. Esperanto-vormen van namen zijn traditioneel en vrijblijvend, zoals John of Jean voor Jan.

#Waarom eindigen vrouwennamen in het Esperanto op -o?

In de beginjaren eindigde elk zelfstandig naamwoord, ook elke naam, op -o, de grammaticaal neutrale uitgang. Tegenwoordig zijn beide stijlen gangbaar: Mario en Maria zijn allebei juist.

#Hoe zeg je „ik heet …” in het Esperanto?

Zeg Mia nomo estas Ana. of Mi nomiĝas Ana. – „Mijn naam is Ana.” / „Ik heet Ana.” Beide zijn juist, en de naam kan je eigen naam zijn of de Esperanto-vorm ervan. Meer begroetingen staan op de pagina met basiszinnen.

#Moet ik -o achter mijn naam zetten?

Alleen als hij zich als Esperanto-zelfstandig naamwoord moet gedragen, bijvoorbeeld om de accusatief-n toe te voegen. Ongewijzigde namen zijn ook juist. Een naam op een klinker kan direct -n krijgen (Annan), en een naam op een medeklinker kan -on krijgen of ongewijzigd blijven als de betekenis duidelijk is.

#Hoe schrijf ik mijn naam met Esperanto-letters?

Schrijf elke klank met één Esperanto-letter, zoals in Joŝiko (van Yosiko), en vervang letters die het Esperanto niet heeft, zoals w, y, q en x, door de klanken waarvoor ze staan. Het alternatief is de oorspronkelijke spelling te behouden, of de naam volledig aan te passen met -o, zoals Elizabeto voor Elisabeth.

#Bronnen

• Namen en hun tegenhangers: Reta Vortaro (GPL 2.0) en Wiktionary (CC BY-SA 4.0).
• Tegenhangers die in Reta Vortaro ontbreken: de gangbare Nederlandse vorm van elke naam, gecontroleerd op de Nederlandstalige Wikipedia.
• Artikelen in het Reta Vortaro: Johano, Petro, Ludoviko, Mario
• PMEG: Propraj nomoj, vooral 35.1 Nomspecoj, 35.2 Ne-esperantigitaj nomoj en 35.3 Esperantigitaj nomoj (CC BY-SA 4.0)