Frases
Feliz aniversário, Feliz Natal e mais em esperanto
Os votos em esperanto seguem um só padrão – o que se deseja termina em -n –, então uma dúzia de frases cobre quase todas as ocasiões.
Feliz aniversário em esperanto é Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-tchan nas-kidj-TA-gon). Feliz Natal é Feliĉan Kristnaskon! ou Gajan Kristnaskon!, Feliz Ano Novo é Feliĉan Novjaron!, parabéns é Gratulon! e boa sorte é Bonŝancon! Nos guias abaixo a sílaba tônica está em maiúsculas, com as letras do português brasileiro (tch = ĉ, dj = ĝ, i = j, ch = ŝ, ts = c); em esperanto o acento cai sempre na penúltima sílaba (veja o alfabeto).
Todos os votos de uma vez
| Ocasião | Esperanto | Pronúncia (para brasileiros) | Sentido literal |
|---|---|---|---|
| Aniversário | Feliĉan naskiĝtagon! | fe-LI-tchan nas-kidj-TA-gon | um feliz dia de nascimento |
| Aniversário | Ĝojan naskiĝtagon! | DJO-ian nas-kidj-TA-gon | um alegre dia de nascimento |
| Natal | Feliĉan Kristnaskon! | fe-LI-tchan krist-NAS-kon | um feliz nascimento de Cristo |
| Natal | Gajan Kristnaskon! | GA-ian krist-NAS-kon | um Natal animado |
| Ano Novo | Feliĉan Novjaron! | fe-LI-tchan nov-IA-ron | um feliz ano-novo |
| Ano Novo | Bonan Novjaron! | BO-nan nov-IA-ron | um bom ano-novo |
| Páscoa | Feliĉan Paskon! | fe-LI-tchan PAS-kon | uma feliz Páscoa |
| Dia de Zamenhof | Feliĉan Zamenhofan Tagon! | fe-LI-tchan za-men-HO-fan TA-gon | um feliz dia de Zamenhof |
| Qualquer festa | Ĝojan feston! | DJO-ian FES-ton | uma alegre festa |
| Parabéns | Gratulon! / Gratulojn! | gra-TU-lon / gra-TU-loin | parabéns (singular ou plural) |
| Casamento | Gratulon pro la geedziĝo! | gra-TU-lon pro la gue-ed-ZI-djo | parabéns pelo casamento |
| Boa sorte | Bonŝancon! | bon-CHAN-tson | boa sorte |
| Boa sorte | Sukceson! | suk-TSE-son | sucesso |
| Brinde | Sanon! | SA-non | saúde |
| Brinde | Je via sano! | ie VI-a SA-no | à sua saúde |
| Melhoras | Resaniĝu baldaŭ! | re-sa-NI-dju BAL-dau | recupere-se logo |
| Pêsames | Sincerajn kondolencojn. | sin-TSE-rain kon-do-LEN-tsoin | sinceros pêsames |
Do português ao esperanto
Quem fala português encontra quase tudo pronto, mas há três diferenças que valem uma olhada.
- “Parabéns” é usado sempre no plural em português. Em esperanto, Gratulon! (singular) e Gratulojn! (plural) são normais.
- “Saúde!” serve para o brinde e para o espirro, e Sanon! também. O Wikcionário registra os dois usos. O equivalente mais completo é Je via sano! – “à sua saúde”.
- “Boas festas!” não tem tradução única. O mais próximo é Feliĉajn festotagojn! ou Ĝojan feston!. Para o cartão clássico de fim de ano, o Vikipedio cita Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! – “Feliz Natal e feliz ano novo”.
Feliĉa lembra o nosso “feliz”, e o ĉ soa “tch”: feliĉa é fe-LI-tcha.
Por que os votos em esperanto terminam em -n?
Cada voto é o final de uma frase cujo começo foi cortado: (Mi deziras al vi) feliĉan naskiĝtagon! – “(Eu desejo a você) um feliz aniversário”. O que se deseja é o objeto, e por isso recebe o acusativo -n; o adjetivo concorda: feliĉa vira feliĉan. O PMEG explica que esse -n se tornou o jeito habitual de formar essas expressões tradicionais, e o ReVo registra gratulon! como expressão fixa para parabenizar. Para mais de uma coisa, acrescente -j: Gratulojn!, Bonajn feriojn! “Boas férias!” A frase completa também está certa: Mi deziras al vi feliĉan Kristnaskon.
O português faz algo parecido, ao cortar o “eu lhe desejo”: “(Desejo-lhe) um feliz Natal”, “Boa sorte!”. A diferença é que em esperanto a marca do objeto fica visível no fim da palavra.
Aniversário e dia do santo
Para dedicar o voto a alguém, acrescente o nome depois de uma vírgula: Feliĉan naskiĝtagon, Anna! Outras opções são Ĝojan naskiĝtagon!, Gratulon pro via naskiĝtago! e a mais formal Ĉion bonan okaze de via naskiĝtago! “Tudo de bom pelo seu aniversário”. Naskiĝtago é palavra de Zamenhof; o ReVo observa que alguns falantes dizem só datreveno, mas naskiĝtago é entendida por mais gente.
Canção. O Vikipedio traz várias versões em esperanto para a melodia do “Parabéns pra você”. O artigo tem o título do primeiro verso, Bondezirojn al vi “bons votos a você”; outras versões começam com Ni gratulas al vi e Ĉion bonan al vi.
Dia do santo. O nomtago é a festa do santo cujo nome a pessoa leva, comemorada em regiões católicas como a Polônia e a Baviera. O voto segue o mesmo padrão: Feliĉan nomtagon!
Natal, Ano Novo e outras festas
- Natal. O Vikipedio chama Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! de saudação tradicional dos cartões. Gaja quer dizer animado, alegre; feliĉa, feliz ou afortunado; os dois são comuns. O PMEG trata os nomes de festas como nomes próprios (Kristnasko, Pasko) e aconselha a maiúscula, embora a minúscula também apareça.
- Ano Novo. Feliĉan Novjaron!, Feliĉan novan jaron! e Ĝojan novan jaron! aparecem no corpus do Tatoeba, e bonan novjaron aparece na frase mais longa Mi deziras al vi bonan novjaron.
- Páscoa. Feliĉan Paskon! ou Ĝojan Paskon! O ReVo dá a Pasko os dois sentidos, a Páscoa cristã e a Páscoa judaica (Pessach), e o contexto decide.
- Outras festas. Ĝojan feston! é o exemplo de voto festivo do próprio PMEG; Feliĉajn festotagojn! é “Boas festas”. O Tatoeba tem ainda Gajan Noŭruzon! para o Nowruz. Para o Hanucá, o Tatoeba tem Feliĉan Ĥanukon!, no mesmo molde. Para o Ramadã (ramadano no ReVo), o Tatoeba tem Bonan Ramadanon!, no mesmo molde; não há uma fórmula consagrada, então Ĝojan feston! também é uma escolha segura.
- Dia de Zamenhof. Feliĉan Zamenhofan Tagon! em 15 de dezembro; feliĉan Zamenhof-tagon também ocorre. Veja o Dia de Zamenhof.
Para aniversários de casamento ou de namoro (Feliĉan datrevenon!), veja eu te amo; para datas como la 25-a de Decembro, veja dias e meses.
Parabéns, sorte e saúde
- Parabéns. Gratulon! e Gratulojn! são normais; segundo o ReVo, o plural não é raro, mas não é obrigatório. Gratulegon! é mais caloroso. Diga o motivo com pro ou okaze de: Gratulon pro via sukceso! “Parabéns pelo seu sucesso!”; nos casamentos, Gratulon pro la geedziĝo!
- Boa sorte. Bonŝancon! é “boa sorte” (bonŝanco é uma palavra só; ŝanco sozinha é “chance”). Sukceson! quer dizer, literalmente, “sucesso” e combina com provas: Sukceson en la ekzameno! Ĉion bonan! é “tudo de bom”.
- Brinde. Sanon! ou Je via sano! Para fazer um brinde, use o verbo tosti: Ni trinku je via sano! “Vamos beber à sua saúde!”
- Melhoras. Resaniĝu baldaŭ! “Melhoras!” ou o voto em forma de substantivo, Baldaŭan resaniĝon!
- Pêsames. Seja simples: Kondolencon., Sincerajn kondolencojn. ou Bonvolu akcepti mian plej koran kondolencon. (ReVo).
Como escrever um cartão em esperanto
| Esperanto | Português |
|---|---|
| Kara Maria! | Querida Maria, |
| Feliĉan naskiĝtagon! Mi deziras al vi sanon, ĝojon kaj multajn feliĉajn jarojn. | Feliz aniversário! Desejo a você saúde, alegria e muitos anos felizes. |
| Amike, Petro | Com amizade, Pedro |
Um voto costuma terminar em ponto de exclamação ou em vírgula. Segundo o guia de David Jordan, a despedida é simplesmente Salutas ou Elkore salutas seguida do seu nome. Entre amigos, valem Kore “cordialmente”, Amike “com amizade” e Kun amikaj salutoj “com saudações amigas”. A forma ao estilo inglês Kun plej bonaj deziroj “com os melhores votos” às vezes aparece e é compreendida. Num cartão formal, comece com Estimata sinjoro… (veja os cumprimentos). Mais expressões do dia a dia estão nas frases básicas; procure qualquer palavra no dicionário.
Perguntas frequentes
Como se diz feliz aniversário em esperanto?
Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-tchan nas-kidj-TA-gon). Também se pode dizer Ĝojan naskiĝtagon! ou Gratulon pro via naskiĝtago!
Como se diz Feliz Natal em esperanto?
Feliĉan Kristnaskon! ou Gajan Kristnaskon! Para incluir o Ano Novo: Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron!
Como se diz Feliz Ano Novo em esperanto?
Feliĉan Novjaron! ou Feliĉan novan jaron! Também se usa Bonan Novjaron! “Um bom ano novo!”
Por que se diz Feliĉan e não Feliĉa?
O voto é o objeto de um “eu desejo a você…” que ficou subentendido, então o substantivo e o adjetivo recebem o acusativo -n. Feliĉa sozinho seria apenas um adjetivo comum.
Como se diz saúde (no brinde) em esperanto?
Sanon! ou Je via sano! – “à sua saúde!”
Como se diz parabéns em esperanto?
Gratulon! ou Gratulojn! Diga o motivo com pro: Gratulon pro via sukceso!
Fontes
- PMEG: Mallongigitaj frazoj – expressões tradicionais como Bonan matenon! e Ĝojan feston!
- PMEG: Majuskloj – nomes de festas como nomes próprios
- ReVo: deziri, gratuli, naskiĝtago, datreveno, Kristnasko, Pasko, Ĥanuko, kondolenco, tosti, feliĉa, gaja
- Vikipedio: Bondezirojn al vi, Kristnaska karto, Nomtago
- Wikcionário (em inglês): sanon, gratulon, nomtago, kore, amike
- David K. Jordan, Being Colloquial in Esperanto: Writing Letters
- Frases de exemplo do Tatoeba: Feliĉan naskiĝtagon!, Feliĉan Ĥanukon!, Feliĉan Kristnaskon!, Gajan Kristnaskon., Feliĉan Novjaron!, Feliĉan Paskon!, Je via sano!, Resaniĝu baldaŭ., Sincerajn kondolencojn., Feliĉan Zamenhofan Tagon!, Feliĉan Zamenhof-tagon, Feliĉajn festotagojn, Gajan Noŭruzon!, Bonan Ramadanon., Baldaŭan resaniĝon!
Se a Esperantopedia foi útil para você, pode apoiá-la.