Życzenia po esperancku: urodziny, święta, imieniny

Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin po esperancku to Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-czan nas-kidż-TA-gon). Wesołych Świąt Bożego Narodzenia to Gajan Kristnaskon! albo Feliĉan Kristnaskon!, Szczęśliwego Nowego Roku to Feliĉan Novjaron!, gratulacje to Gratulon!, a powodzenia to Bonŝancon! W zapisie wymowy sylaba akcentowana jest wielkimi literami; w każdym słowie akcent pada na przedostatnią sylabę (zob. alfabet), a dźwięki zapisano po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ĵ = ż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w).

#Wszystkie życzenia w skrócie

#Dlaczego życzenia po esperancku kończą się na -n?

Każde życzenie to końcówka zdania, którego początek pominięto: (Mi deziras al vi) feliĉan naskiĝtagon! – „(Życzę ci) szczęśliwych urodzin”. To, czego życzysz, jest dopełnieniem bliższym, więc dostaje biernik -n, a przymiotnik się z nim zgadza: feliĉa zmienia się w feliĉan. PMEG podaje, że to -n stało się zwyczajowym sposobem tworzenia takich tradycyjnych wyrażeń, a ReVo podaje gratulon! jako utarte wyrażenie służące do gratulowania. Przy kilku rzeczach dodaj -j: Gratulojn!, Bonajn feriojn! „Miłego wypoczynku!” Pełne zdanie też jest poprawne: Mi deziras al vi feliĉan Kristnaskon.

Pułapka dla Polaków. Po polsku życzymy w dopełniaczu („życzę ci czego?” – urodzin, świąt, zdrowia), a po esperancku w bierniku. Esperanto nie ma dopełniacza; jego miejsce zajmuje biernik. Dlatego polskie „Wesołych Świąt!” oddasz formą z -n, gdy mowa o jednym święcie (Gajan Kristnaskon!), albo z -jn, gdy o wielu (Feliĉajn festotagojn!).

#Urodziny, imieniny i „Sto lat”

Dodaj imię po przecinku: Feliĉan naskiĝtagon, Anna! Inne możliwości to Ĝojan naskiĝtagon!, Gratulon pro via naskiĝtago! i bardziej formalne Ĉion bonan okaze de via naskiĝtago! – to dosłowny odpowiednik polskiego „Wszystkiego najlepszego z okazji urodzin”. Naskiĝtago to słowo Zamenhofa; ReVo zauważa, że niektórzy mówią samo datreveno, ale naskiĝtago jest szerzej rozumiane.

Imieniny. Po esperancku to nomfesto – tak podaje ReVo, który tłumaczy je po polsku właśnie jako „imieniny” – albo nomtago, jak piszą Vikipedio i angielskie Wiktionary. ReVo opisuje je jako prywatne święto osoby o danym imieniu, przypadające w dniu poświęconym temu imieniu. Vikipedio zaznacza, że w Polsce, w Bawarii i w innych regionach konserwatywnego katolicyzmu imieniny bywają ważniejsze od urodzin. Polska Wikipedia wyjaśnia, że to dzień świętego z kalendarza liturgicznego, a w ich czasie składa się życzenia i wręcza prezenty.

Ustalonej formuły życzeń imieninowych nie znaleźliśmy w sprawdzonych źródłach. Najbezpieczniej użyć zwrotów znanych z urodzin, z imieniem: Ĉion bonan, Marta! albo Gratulon! Zwrot Feliĉan nomtagon! jest zbudowany według tego samego wzoru co Feliĉan naskiĝtagon!, więc gramatycznie jest poprawny, ale to nasza analogia, a nie poświadczona formuła.

Piosenka urodzinowa. Vikipedio podaje kilka wersji esperanckich do melodii „Happy Birthday to You”. Artykuł nosi tytuł od pierwszego wersu, Bondezirojn al vi „najlepsze życzenia dla ciebie”; inne wersje zaczynają się od Ni gratulas al vi i Ĉion bonan al vi.

„Sto lat”. Polskie „Sto lat” to piosenka i życzenie długiego życia, śpiewane na urodzinach, imieninach i weselach; według Wikipedii wykonuje się je też na uroczystościach państwowych, a jej autor jest nieznany. Esperanckiego odpowiednika nie znaleźliśmy w żadnym ze sprawdzonych źródeł, a artykuł Vikipedio o piosence urodzinowej o niej nie wspomina. Dosłownie „sto lat” to cent jaroj, ale takiego życzenia nie spotkaliśmy w tekstach. Na spotkaniu esperantystów najprościej zaśpiewać ją po polsku i wyjaśnić jej sens.

#Boże Narodzenie, Nowy Rok i inne święta

• Boże Narodzenie. Vikipedio nazywa Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! tradycyjnym życzeniem z kartek – to dokładny odpowiednik „Wesołych Świąt i szczęśliwego Nowego Roku!” Gaja znaczy „wesoły”, a feliĉa „szczęśliwy” (tak tłumaczy je ReVo); oba słowa są w użyciu. PMEG traktuje nazwy świąt jak nazwy własne (Kristnasko, Pasko) i radzi pisać je wielką literą, jak w polskim „Boże Narodzenie” czy „Wielkanoc”, choć bywa też mała.
• Wigilia. Po esperancku to Kristnaska vespero; tak nazywa się artykuł w Vikipedio, który osobny fragment poświęca Litwie, Polsce i Ukrainie. ReVo oddaje polską „wigilię” ogólnie jako antaŭvespero – wieczór poprzedniego dnia. Życzenia na Wigilię brzmią tak samo jak świąteczne: Gajan Kristnaskon!
• Nowy Rok. Feliĉan Novjaron!, Feliĉan novan jaron! i Ĝojan novan jaron! występują w korpusie Tatoeba, a bonan novjaron – w dłuższym zdaniu Mi deziras al vi bonan novjaron.
• Wielkanoc. Feliĉan Paskon! albo Ĝojan Paskon! ReVo daje Pasko oba znaczenia – Wielkanoc i żydowska Pascha – więc o sensie decyduje kontekst.
• Inne święta. Feliĉajn festotagojn! to „Happy holidays” w Tatoebie, czyli ogólne „Wesołych Świąt”. Ĝojan feston! to własny przykład życzeń świątecznych w PMEG. Tatoeba ma też Gajan Noŭruzon! na Nowruz. Na Chanukę Tatoeba ma Feliĉan Ĥanukon!, według tego samego wzoru. Na Ramadan (ramadano w ReVo) Tatoeba ma Bonan Ramadanon! według tego samego wzoru; nie ma ustalonej formuły, więc bezpieczne jest też Ĝojan feston!
• Dzień Zamenhofa. Feliĉan Zamenhofan Tagon! 15 grudnia, w rocznicę urodzin twórcy esperanta, który przyszedł na świat w 1859 roku w Białymstoku; spotyka się też Feliĉan Zamenhof-tagon! Zob. Dzień Zamenhofa.

Życzenia na rocznice i walentynki znajdziesz na stronie kocham cię, a daty, takie jak la 25-a de Decembro, w dniach i miesiącach.

#Gratulacje, powodzenie i zdrowie

• Gratulacje. Gratulon! i Gratulojn! są równie normalne; ReVo mówi, że liczba mnoga nie jest rzadka, ale nie jest wymagana. Gratulegon! jest serdeczniejsze. Powód podaj przez pro albo okaze de: Gratulon pro via sukceso! „Gratuluję sukcesu!”; na ślubie Gratulon pro la geedziĝo! Odpowiednik „gratuluję ci” też jest w ReVo: mi sincere gratulas vin pro via elekto.
• Powodzenia. Bonŝancon! to „powodzenia” (bonŝanco to jedno słowo; samo ŝanco znaczy „szansa”). Sukceson! dosłownie „sukcesu” pasuje na egzaminy: Sukceson en la ekzameno! Ĉion bonan! to „wszystkiego dobrego”.
• Na zdrowie. Sanon! albo Je via sano! Do wzniesienia toastu służy czasownik tosti: Ni trinku je via sano! „Wypijmy za twoje zdrowie!” Sanon! mówi się też po kichnięciu – jak polskie „Na zdrowie!”
• Powrotu do zdrowia. Resaniĝu baldaŭ! „Szybko wracaj do zdrowia!” albo życzenie w bierniku Baldaŭan resaniĝon!
• Kondolencje. Bez ozdób: Kondolencon., Sincerajn kondolencojn. albo Bonvolu akcepti mian plej koran kondolencon. (ReVo) – „Proszę przyjąć moje najszczersze wyrazy współczucia”.

#Jak napisać kartkę po esperancku

Po esperancku imię w zwrocie nie ma wołacza, a kara nie zmienia się według rodzaju: Kara Maria!, Kara Petro! Życzenia zwykle kończy się wykrzyknikiem albo przecinkiem. Według przewodnika Davida Jordana zakończeniem jest po prostu Salutas lub Elkore salutas i imię – to odpowiedniki polskiego „Pozdrawiam” i „Serdecznie pozdrawiam”. Przyjazne opcje to Kore „serdecznie”, Amike „po przyjacielsku” i Kun amikaj salutoj „z przyjaznymi pozdrowieniami”. Angielskie Kun plej bonaj deziroj „z najlepszymi życzeniami” bywa używane i rozumiane. Na oficjalnej kartce zacznij od Estimata sinjoro… (zob. powitania). Więcej codziennych zwrotów jest w podstawowych zwrotach, a każde słowo sprawdzisz w słowniku.

#Częste pytania

#Jak powiedzieć „wszystkiego najlepszego z okazji urodzin” po esperancku?

Feliĉan naskiĝtagon! (fe-LI-czan nas-kidż-TA-gon). Możesz też powiedzieć Ĝojan naskiĝtagon!, Gratulon pro via naskiĝtago! albo dosłownie Ĉion bonan okaze de via naskiĝtago!

#Jak powiedzieć „wesołych świąt” po esperancku?

Przy Bożym Narodzeniu: Gajan Kristnaskon! albo Feliĉan Kristnaskon! Z Nowym Rokiem: Gajan Kristnaskon kaj feliĉan novan jaron! Przy Wielkanocy: Feliĉan Paskon! Ogólne „wesołych świąt”: Feliĉajn festotagojn!

#Jak powiedzieć „szczęśliwego nowego roku” po esperancku?

Feliĉan Novjaron! albo Feliĉan novan jaron! Używa się też Bonan Novjaron! – „dobrego Nowego Roku!”

#Jak powiedzieć „sto lat” po esperancku?

W sprawdzonych źródłach nie ma ustalonego esperanckiego odpowiednika polskiego „Sto lat”. Poświadczone życzenia urodzinowe to Feliĉan naskiĝtagon! i Ĉion bonan!

#Jak po esperancku złożyć życzenia imieninowe?

Imieniny to nomfesto (ReVo) albo nomtago (Vikipedio). Ustalonej formuły życzeń nie znaleźliśmy; użyj Ĉion bonan! albo Gratulon! z imieniem, na przykład Ĉion bonan, Marta!

#Dlaczego jest Feliĉan, a nie Feliĉa?

Życzenie jest dopełnieniem niewypowiedzianego „Życzę ci…”, więc rzeczownik i jego przymiotnik dostają biernik -n. Samo Feliĉa byłoby zwykłym przymiotnikiem.

#Jak powiedzieć „na zdrowie” po esperancku?

Sanon! albo Je via sano! – „Na twoje zdrowie!”

#Jak powiedzieć „gratulacje” po esperancku?

Gratulon! albo Gratulojn! Powód dodaj przez pro: Gratulon pro via sukceso!

#Źródła

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – tradycyjne wyrażenia, jak Bonan matenon! i Ĝojan feston!
• PMEG: Majuskloj – nazwy świąt jako nazwy własne
• ReVo: deziri, gratuli, naskiĝtago, nomfesto, datreveno, antaŭvespero, Kristnasko, Pasko, Ĥanuko, kondolenco, tosti, feliĉa, gaja
• Vikipedio: Bondezirojn al vi, Kristnaska karto, Kristnaska vespero, Nomtago
• Wikipedia: Imieniny, Sto lat
• Wiktionary: sanon, gratulon, nomtago, kore, amike
• David K. Jordan, Being Colloquial in Esperanto: Writing Letters
• Przykładowe zdania z Tatoeby: Feliĉan naskiĝtagon!, Feliĉan Ĥanukon!, Feliĉan Kristnaskon!, Gajan Kristnaskon., Feliĉan Novjaron!, Feliĉan Paskon!, Je via sano!, Resaniĝu baldaŭ., Sincerajn kondolencojn., Feliĉan Zamenhofan Tagon!, Feliĉan Zamenhof-tagon, Feliĉajn festotagojn, Gajan Noŭruzon!, Bonan Ramadanon., Baldaŭan resaniĝon!