Esperanto’da “seni seviyorum” nasıl denir?

Esperanto’da “seni seviyorum” Mi amas vin olarak söylenir; okunuşu mi A-mas vin. Mi “ben”, amas “seviyor” (şimdiki zaman), vin ise belirtme durumu eki -n almış “seni”dir. Aynı cümle eş, çocuk, anne baba ya da arkadaş için, tek kişiye de birkaç kişiye de söylenir; çünkü vi hem “sen” hem “siz” demektir.

#“Seni seviyorum” demenin yolları

Okunuş sütunu kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir (ĉ = ç, ĝ = c, ŝ = ş, ŭ = u, j = y, c = ts).

Kelime türetme burada işin büyük kısmını yapar. am- “sevgi” kökünden amo “aşk, sevgi”, ami “sevmek”, amato / amatino “sevilen (erkek / kadın)”, amiko “arkadaş”, enamiĝi “âşık olmak” ve amindumi “kur yapmak, flört etmek” türer. -eg- eki kelimeyi güçlendirir, -et- eki küçültür ya da yumuşatır. Bkz. son ekler.

Türkçedeki “sevmek” fiili iki ayrı işi görür: insanı sevmeyi de (“annemi seviyorum”) bir şeyden hoşlanmayı da (“kahveyi severim”). Esperanto bunları ayırır: derin bir sevgi için ami, hoşlanmak için ŝati. Bu yüzden “kahveyi severim” Mi ŝatas kafon olur; Mi amas vin ise gerçek bir sevgi bildirir. Türkçede “sen” ile “siz” arasında seçim yaparsınız; Esperanto’da bu seçim yoktur, vi her ikisi için de geçerlidir.

#Sevgi sözleri

-in- eki kadını belirtir, -et- eki sevecenlik katar: kara “sevgili” → karulo “sevgilim” → karuleto “tatlım, küçük sevgilim”. Konuşanlar aynı yoldan yeni sevgi sözleri türetmekte özgürdür. Türkçedeki “sevgili” sözü cinsiyetsizdir; Esperanto’da aynı işi koramiko görür, kadın olduğu özellikle belirtilecekse koramikino denir.

#İltifatlar

Sonlara dikkat edin: sıfat, nitelediği adla uyuşur; bu yüzden belajn okulojn ifadesinde iki kelimede de -j (çoğul) ve -n (belirtme) vardır. Türkçede sıfat çoğul eki almaz; Esperanto’da alır. Daha fazlası ad ve sıfat sayfasında.

#Buluşma, evlilik teklifi ve dilekler

Evlilik fiilleri, Esperanto’nun cinsiyeti nasıl işlediğini gösterir. Edziĝi “koca olmak”, edziniĝi “karı olmak”, geedziĝi ise “birbiriyle evlenmek” demektir; ge- ön eki “her iki cinsiyetten” anlamına gelir. Türkçedeki “evlenmek” hem erkek hem kadın için aynıdır; Esperanto’da ise fiil, evlenen kişinin cinsiyetine göre seçilir, geedziĝi ise iki tarafı birlikte anlatır. ReVo sözlüğü bu fiillerden sonra hem kun hem al ile örnekler verir.

#Esperanto ve aşk: “Edzperanto”

Esperantistler dillerine şaka yollu Edzperanto der. Bu, edzo “koca” ile peranto “aracı” kelimelerinin karışımıdır. Söz oyunu 1923’te Raymond Schwartz’ın, koca arayan iki arkadaşı anlatan bir şiirinde ortaya çıktı. Bu şaka tuttu, çünkü birçok çift gerçekten Esperanto sayesinde tanıştı: daha 1930’larda Esperantistler, mektup ya da kongreler yoluyla başlayan onlarca uluslararası evliliğin haberini topluyordu.

Bu çiftlerden bazıları çocuklarını Esperanto’yla büyüttü. Araştırmacılar yaklaşık 1.000 aile ve yaklaşık 2.000 ana dili Esperanto olan çocuk olduğunu tahmin ediyor (2004). Yine de bu ailelerin çoğunda ebeveynler aynı ana dili paylaşır; birçoğunda ise Esperanto, ebeveynlerin tek ortak dilidir. Daha fazlası Esperanto’yu ana dili olarak konuşanlar sayfasında.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da “seni seviyorum” nasıl denir?

Mi amas vin (mi A-mas vin). “Ben de seni seviyorum” demek için ankaŭ ekleyin: Mi ankaŭ amas vin.

#“Mi amas vin” ile “Mi ŝatas vin” arasındaki fark nedir?

Ami “sevmek”, ŝati ise “hoşlanmak, beğenmek” demektir. Bir arkadaş ya da yeni bir hoşlanma için Mi ŝatas vin, derin bir sevgi için Mi amas vin deyin.

#Esperanto’da “aşkım” nasıl denir?

Mia amo – “aşkım” – ya da mia kara, “sevgilim”. Sevgili için karulo (erkek) ve karulino (kadın) yaygındır.

#Esperanto’da “seni özledim” nasıl denir?

Vi mankas al mi – kelimesi kelimesine “bana eksiksin”. Mi sopiras al vi – “sana hasretim” – daha güçlüdür.

#“Mi amas vin” kadın ve erkek için aynı mı?

Evet. Esperanto’da zamirler ve fiiller cinsiyete göre değişmez; Mi amas vin cümlesini kim kime söylerse söylesin aynıdır.

#Kaynaklar

• Wiktionary: mi amas vin
• Wiktionary: karulo, koramiko, enamiĝi, sopiri, edziĝi
• ReVo: edzo, edziĝi, edziniĝi, geedziĝi
• Vikipedio: Edzperanto
• Vikipedio: Internaciaj geedziĝoj esperantistaj
• Wikipedia: Native Esperanto speakers
• PMEG: Personaj pronomoj