Esperanto’da merhaba ve hoşça kal – selamlaşma rehberi

Esperanto’da “merhaba” Saluton! (sa-LU-ton), “hoşça kal” ise Ĝis revido! (cis re-Vİ-do) ya da kısaca Ĝis! (cis) denir. İkisi de günün her saatinde ve bir arkadaştan bir yabancıya kadar herkesle kullanılır. Bu sayfadaki okunuş rehberleri kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir.

#Merhaba demek

Bonan matenon! gibi selamlar, tam cümlelerin kısaltması oldukları için belirtme durumu -n ile biter: Bonan matenon! aslında (Mi deziras al vi) bonan matenon! demektir – “(Size) güzel bir sabah diliyorum”. Başvuru dil bilgisi PMEG, -n ekinin bu tür geleneksel ifadelerde olağan biçim hâline geldiğini açıklar. Bonan matenon ve benzeri dilekler 1905 tarihli Fundamento’da zaten geçer. Türkçedeki “günaydın” ve “iyi günler” hiçbir ek almaz; Esperanto’da ise -n bu selamların sabit parçasıdır, atlamayın.

#Hoşça kal demek

Ĝis “-e dek, -e kadar” anlamında bir edattır; bu yüzden Ĝis! kelimesi kelimesine “…e dek!”tir – cümlenin geri kalanı anlaşılır. PMEG, Adiaŭ! sözünün günlük konuşmada çok az kullanıldığını belirtir; insanlar yeniden görüşeceğinizi düşündüren Ĝis revido! ya da Ĝis! sözünü yeğler. Adiaŭ! sözünü yalnızca birini uzun süre görmeyeceğinizi gerçekten düşünüyorsanız söyleyin.

#“Nasılsınız?” ve cevap vermek

Farti “sağlık ya da iyilik bakımından belli bir durumda olmak” demektir: Mi fartas bone – “İyiyim”. Cevapta -e ile biten bir zarf kullanılır (bona değil bone), çünkü nasıl olduğunuzu anlatır. Türkçede “iyiyim” bir sıfattır ve ek-fiille kurulur; Esperanto’da ise zarf gelir.

#Türkçe selamlaşmalar Esperanto’da

#Resmî mi, gayriresmî mi?

Esperanto herkes için vi kullanır – bir kişi ya da birçok kişi, bir çocuk ya da bir bakan (bkz. zamirler). Tekil “sen” için kuramsal olarak ci vardır, ama PMEG bunun normalde kullanılmadığını belirtir. Yani Türkçedeki “sen” ile “siz” ayrımı Esperanto’da yoktur. Resmîlik başka kelimelerden gelir:

• Unvanlar: sinjoro “bay, efendi”, sinjorino “bayan, hanımefendi”, gesinjoroj “bayanlar ve baylar”.
• Mektuplar: Estimata sinjoro Novak – “Sayın Bay Novak”, kelimesi kelimesine “saygıdeğer” (resmî); Kara Maria – “Sevgili Maria” (samimi).
• Kapanış: Samimi mektuplarda Amike – “dostlukla” ya da Kore – “içtenlikle”; kısa bir mesajda Ĝis!.

#Esperanto selamlaşma gelenekleri

• Her yerde “Ĝis!”. PMEG, ĝis ve ĝis revido’nun olağan veda sözleri olduğunu belirtir; sohbette, mesajda ve e-postada Ĝis! görürsünüz.
• Samideano. Bazı Esperantistler birbirine samideano der – kelimesi kelimesine “aynı fikirden kişi”, yani Esperantist arkadaş.
• “Timsahlamayın”. Esperanto etkinliklerinde yurttaşlarla ana dile geçmek krokodili (kelimesi kelimesine “timsah yapmak”) diye anılır ve çoğunlukla hoş karşılanmaz.
• Kısa gayriresmî biçimler. Çevrimiçi Saluton! yerine Sal!, ayrıca Ĉaŭ! (İtalyanca ciao’dan) görürsünüz.

Daha fazla gündelik ifade için temel Esperanto ifadelerine bakın. Günün saatini söylemek için günler, aylar ve zaman sayfasına bakın.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da “merhaba” nasıl denir?

Saluton! (sa-LU-ton). Her zaman ve her durumda kullanılır. Sabahleyin Bonan matenon! da diyebilirsiniz, gündüz ise Bonan tagon!

#Esperanto’da “hoşça kal” nasıl denir?

Ĝis revido! ya da kısaca Ĝis! – kelimesi kelimesine “tekrar görüşene dek” ve “…e dek”. Ĝis morgaŭ! “Yarın görüşürüz!”, Ĝis baldaŭ! ise “Yakında görüşürüz!” demektir.

#Esperanto’da “günaydın”, “iyi akşamlar” ve “hoş geldiniz” nasıl denir?

Bonan matenon!, Bonan vesperon! ve Bonvenon! Karşılık olarak “Hoş bulduk” yerine Dankon! demek yeterlidir.

#Esperanto selamları neden -n ile biter?

Bunlar kısaltılmış cümlelerdir: Bonan tagon! “Size iyi bir gün diliyorum” yerine geçer; burada tagon, “dilemek” fiilinin nesnesidir. Fiil düşse de belirtme durumu eki -n kalmıştır.

#Ĝis ile Adiaŭ arasındaki fark nedir?

Ĝis yeni bir buluşma bekler; Adiaŭ uzun ya da kesin bir ayrılık içindir. Gündelik hayatta hemen herkes Ĝis! der.

#“Kiel vi fartas?” sorusuna nasıl cevap verilir?

Bone, dankon. Kaj vi? – “İyiyim, teşekkürler. Ya siz?” Başka cevaplar: Tre bone! “Çok iyiyim!”, Ne malbone “Fena değil” ve Tiel-tiel “Şöyle böyle”.

#Kaynaklar

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon!, Saluton!
• PMEG: Oficialaj ekkrioj – Adiaŭ ve Ĝis revido
• PMEG: Personaj pronomoj – vi ve ci
• ReVo: adiaŭ
• İngilizce Vikisözlük: saluton, sal, ĝis, kiel vi fartas, amike, kore, ĉaŭ
• Vikipedio: Samideano
• Vikipedio: Krokodili