Tiếng Esperanto được nói ở đâu? Hơn 120 quốc gia

Tiếng Esperanto được nói ở hơn 120 quốc gia, nhưng không phải là ngôn ngữ chính của nơi nào. Người nói đông nhất ở châu Âu và Đông Á, với những cộng đồng đáng kể ở Brasil và Hoa Kỳ. Năm 2023, Hiệp hội Esperanto Thế giới có hội viên cá nhân ở 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, dẫn đầu là Pháp, Đức, Brasil, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Châu Phi là vùng tăng trưởng mới nhất: Đại hội Thế giới đầu tiên trên lục địa này diễn ra ở Tanzania năm 2024.

Không có thống kê toàn cầu về số người nói theo từng nước. Số liệu dưới đây lấy từ danh sách hội viên, một vài cuộc tổng điều tra dân số quốc gia, mạng lưới đón tiếp Pasporta Servo và lịch sử các Đại hội Thế giới. Về con số tổng thể, xem có bao nhiêu người nói tiếng Esperanto.

#Những nước nào có nhiều người nói Esperanto nhất?

Không nguồn nào có thể xếp hạng các nước theo tổng số người nói. Chỉ báo dễ so sánh nhất là số hội viên cá nhân của Hiệp hội Esperanto Thế giới (UEA). Năm 2023, hội có 4.700 hội viên cá nhân ở 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm nước đứng đầu:

Pháp401

Đức394

Brasil279

Hoa Kỳ248

Nhật Bản209

Hiển thị dữ liệu

Hạng	Quốc gia	Hội viên cá nhân của UEA (2023)
1	Pháp	401
2	Đức	394
3	Brasil	279
4	Hoa Kỳ	248
5	Nhật Bản	209

Nếu tính cả những người tham gia qua các hội quốc gia, mạng lưới UEA có khoảng 12.800 hội viên vào năm 2023. Nhiều người nói chỉ tham gia hội quốc gia của mình, một câu lạc bộ địa phương hoặc không tham gia tổ chức nào, nên những con số này cho thấy phong trào có tổ chức mạnh ở đâu, chứ không phải toàn bộ người nói sống ở đâu.

#Các cuộc tổng điều tra dân số cho biết gì?

Chỉ một số ít nước hỏi về tiếng Esperanto trong tổng điều tra dân số. Các số liệu mà giới thống kê sử dụng:

Số liệu của Hungary cao vì tiếng Esperanto được tính vào các kỳ thi ngoại ngữ nhà nước mà các trường đại học Hungary yêu cầu. Esperanto từng trở thành một trong những ngoại ngữ thi phổ biến nhất ở đó vào những năm 2000, và Đại học Eötvös Loránd ở Budapest có một khoa Esperanto và liên ngôn ngữ học từ năm 1966 đến 2006.

#Bạn có thể ở nhờ người nói Esperanto ở đâu?

Pasporta Servo, mạng lưới đón tiếp do tổ chức thanh niên TEJO vận hành từ năm 1974, cho thấy người nói phân bố rộng đến mức nào. Năm 2026, mạng lưới này liệt kê hơn 2.400 chủ nhà ở 121 quốc gia và khoảng 1.800 thành phố. Các chủ nhà cho du khách nói tiếng Esperanto ở miễn phí.

#Những nước nào đã đăng cai Đại hội Esperanto Thế giới?

Đại hội Esperanto Thế giới đã họp ở một thành phố khác nhau gần như mỗi năm kể từ 1905. Việc đăng cai phản ánh nơi phong trào mạnh nhất:

Ngoài châu Âu, đại hội đã được tổ chức ở Cuba (La Habana 1990 và 2010), Trung Quốc (Bắc Kinh 1986 và 2004), Hàn Quốc (Seoul 1994 và 2017), Việt Nam (Hà Nội 2012) và Tanzania (Arusha 2024), cùng những nơi khác. Đại hội năm 2026 họp ở Graz, Áo, và đại hội năm 2027 dự kiến tổ chức ở Melbourne, Australia.

#Châu Âu

Pháp có nhiều hội viên UEA nhất và đã đăng cai Đại hội Thế giới đầu tiên, ở Boulogne-sur-Mer năm 1905. Đức đứng thứ hai sát nút; thị trấn Herzberg am Harz tự gọi mình là Esperanto-Stadt (“thị trấn Esperanto”) kể từ quyết định của hội đồng ngày 11 tháng 7 năm 2006, với biển báo song ngữ và một trung tâm văn hóa Esperanto.

Ba Lan là quê hương của Zamenhof: ông sinh ra ở Białystok và công bố tiếng Esperanto ở Warszawa. Năm 2014, Ba Lan đưa “tiếng Esperanto như một phương tiện mang văn hóa Esperanto” vào danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể, và đại hội kỷ niệm 100 năm kỷ lục năm 1987 ở Warszawa thu hút 5.946 người tham dự. Năm 2026, Áo đưa văn hóa Esperanto vào danh mục di sản phi vật thể của mình; Viên là nơi đặt Bảo tàng Esperanto thuộc Thư viện Quốc gia Áo, thành lập năm 1927.

#Châu Mỹ

Brasil có một trong những phong trào lớn nhất ngoài châu Âu. Liên đoàn Esperanto Brasil được thành lập ngày 21 tháng 7 năm 1907. Esperanto lan tới đó một phần thông qua Thông linh học (Spiritism): Liên đoàn Thông linh học Brasil từ lâu đã xuất bản giáo trình Esperanto. Một dự luật đưa Esperanto thành môn học tự chọn ở trường đã được Thượng viện thông qua và nằm chờ ở Hạ viện từ năm 2009 (PL 6162/2009); tháng 6 năm 2026, báo cáo viên của Ủy ban Hiến pháp và Tư pháp đã nộp báo cáo, và dự luật sẵn sàng để ủy ban đó biểu quyết.

Hoa Kỳ đứng thứ tư về số hội viên UEA. Cuba đã đăng cai hai Đại hội Thế giới, và Radio Havana Cuba có một chương trình Esperanto hằng tuần, chỉ phát trực tuyến từ năm 2025.

#Châu Á

Trung Quốc có một phong trào có tổ chức, được các cơ quan nhà nước hậu thuẫn trong nhiều thập kỷ. Liên đoàn Esperanto Trung Quốc được thành lập tại Bắc Kinh ngày 11 tháng 3 năm 1951, và Đài Phát thanh Bắc Kinh (sau là Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc) phát sóng bằng tiếng Esperanto từ ngày 19 tháng 12 năm 1964 đến tháng 12 năm 2021. Bắc Kinh đăng cai Đại hội Thế giới vào các năm 1986 và 2004.

Nhật Bản có truyền thống lâu đời: Viện Esperanto Nhật Bản được thành lập năm 1919, và tôn giáo Oomoto đã quảng bá Esperanto từ đầu những năm 1920. Hàn Quốc đăng cai Đại hội Thế giới các năm 1994 và 2017. Wikipedia cũng nêu Iran trong số các nước châu Á nơi Esperanto phổ biến nhất.

Việt Nam có Hội Quốc tế ngữ Việt Nam (Vjetnama Esperanto-Asocio, VEA), thành lập ở Hà Nội năm 1956 và hoạt động trong khuôn khổ Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam (VUFO). Năm 2012, Hà Nội đăng cai Đại hội Esperanto Thế giới lần thứ 97, với 866 người tham dự.

#Châu Phi

Châu Phi là vùng tăng trưởng mới hơn của phong trào. Đại hội Thế giới năm 2024 ở Arusha, Tanzania, đại hội đầu tiên trên lục địa này, có 854 người đăng ký tham dự. Theo Libera Folio, trong số đó có 95 người đăng ký từ Burundi và 79 người từ Cộng hòa Dân chủ Congo – những đoàn đại biểu lớn từ các nước hiếm khi xuất hiện trong thống kê đại hội.

#Esperanto có là ngôn ngữ chính thức ở nơi nào không?

Không. Không quốc gia hay vùng nào lấy Esperanto làm ngôn ngữ chính thức. Có hai giai đoạn lịch sử tiến gần nhất:

• Năm 1908, những người Esperanto đề xuất biến Neutral Moresnet, một lãnh thổ trung lập nhỏ xíu giữa Bỉ và Đức, thành một nhà nước Esperanto mang tên Amikejo (“nơi của tình bạn”). Kế hoạch chấm dứt khi lãnh thổ này bị Bỉ sáp nhập sau Thế chiến thứ nhất.
• Ở San Marino, Viện Hàn lâm Khoa học Quốc tế (AIS), thành lập năm 1985, dùng Esperanto làm ngôn ngữ làm việc.

Về danh sách các tổ chức hoạt động ở từng nước, xem các tổ chức Esperanto.

#Câu hỏi thường gặp

#Nước nào có nhiều người nói Esperanto nhất?

Không có số liệu đáng tin cậy. Theo số hội viên UEA năm 2023, Pháp (401 hội viên cá nhân) và Đức (394) dẫn đầu, tiếp theo là Brasil, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Hungary ghi nhận số liệu tổng điều tra cao nhất, 8.397 người năm 2011, phần lớn nhờ các kỳ thi ngoại ngữ.

#Tiếng Esperanto có được nói ở châu Phi không?

Có, và ngày càng nhiều. Đại hội Esperanto Thế giới đầu tiên ở châu Phi diễn ra ở Arusha, Tanzania, năm 2024, với những nhóm lớn từ Burundi và Cộng hòa Dân chủ Congo.

#Có đất nước Esperanto không?

Không. Người nói Esperanto gọi cộng đồng toàn cầu của mình là Esperantujo (“xứ Esperanto”), nghĩa là bất cứ nơi nào người ta nói Esperanto – ở các đại hội, trong câu lạc bộ, trong gia đình và trên mạng.

#Esperanto có phổ biến ở Trung Quốc không?

Trung Quốc có một trong những phong trào có tổ chức lớn nhất châu Á, với Liên đoàn Esperanto Trung Quốc (thành lập năm 1951), nhiều thập kỷ phát thanh của đài nhà nước và hai Đại hội Thế giới ở Bắc Kinh.

#Esperanto có được dạy ở trường học nào không?

Chỉ ở một vài nơi và thường là môn tự chọn. Hungary chấp nhận Esperanto trong các kỳ thi ngoại ngữ nhà nước, còn Trung Quốc và Ba Lan có chương trình đại học về liên ngôn ngữ học hoặc Esperanto. Brasil đã tranh luận về việc đưa nó thành môn học tự chọn ở trường từ năm 2009.

#Nguồn

• Hiệp hội Esperanto Thế giới, Estrara Raporto 2023 (hội viên theo quốc gia); Vikipedio, Membronombroj de UEA
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (số liệu tổng điều tra), 2017
• The Spinoff, "The most buzzy data points from the just-released census" (New Zealand, tổng điều tra 2018), 2019
• Vikipedio, Esperanto-instruado ĉe ELTE
• Wikipedia (hu), Eszperantó và Wikipedia (de), Esperanto (các kỳ thi ở Hungary)
• Pasporta Servo và Wikipedia, Pasporta Servo
• Hiệp hội Esperanto Thế giới, danh sách các Đại hội Thế giới (số liệu theo quốc gia do chúng tôi tính); Wikipedia, World Esperanto Congress và Vikipedio, Universala Kongreso de Esperanto
• Libera Folio, "En Aruŝo venkis idealismo", ngày 15 tháng 8 năm 2024
• Wikipedia (de), Herzberg am Harz; Wikipedia, China Esperanto League, Japanese Esperanto Institute, Oomoto, Neutral Moresnet
• Câmara dos Deputados, PL 6162/2009
• Narodowy Instytut Dziedzictwa, danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể (2014); Ủy ban UNESCO Áo, Esperanto culture in Austria (2026)