Cảm ơn trong tiếng Esperanto là Dankon: xin lỗi, làm ơn

“Cảm ơn” trong tiếng Esperanto là Dankon! (DAN-kon). “Làm ơn” là bonvolu (bon-VO-lu) đứng trước động từ hoặc mi petas (mi PE-tas) đứng sau lời đề nghị. “Xin lỗi” là Pardonu! (par-DO-nu), hoặc Mi bedaŭras (mi be-DAŬ-ras) khi thực sự hối tiếc. Phần phát âm ở trang này cho thấy âm tiết mang trọng âm bằng chữ in hoa; đó luôn là âm tiết áp chót (xem bảng chữ cái).

#Tra cứu nhanh

#Nói lời cảm ơn

Dankon là đối cách của danko “lời cảm ơn”; PMEG coi đó là dạng rút gọn của Mi donas al vi dankon “Tôi gửi bạn lời cảm ơn”. Cùng gốc này còn có danki “cảm ơn”, danka “biết ơn” và dankinda “đáng được cảm ơn” (xem tạo từ).

• Multan dankon! – “cảm ơn nhiều”.
• Koran dankon! (KO-ran DAN-kon) – “cảm ơn từ trái tim”, từ koro “trái tim”.
• Dankegon! (dan-KE-gon) – “cảm ơn rất nhiều”; -eg- làm tăng nghĩa, và PMEG dùng chính từ này làm ví dụ.
• Mi dankas vin. (mi DAN-kas vin) – “Tôi cảm ơn bạn”, một câu đầy đủ.

Nêu lý do bằng pro hoặc por cộng một danh từ: Dankon pro via helpo (DAN-kon pro VI-a HEL-po) “cảm ơn vì sự giúp đỡ của bạn”. PMEG coi cả hai đều đúng; Fundamento của Zamenhof dùng por (Mi dankas vin por la prunto), còn ngày nay pro rất phổ biến. Với một hành động, dùng ke: Dankon, ke vi venis “cảm ơn vì bạn đã đến”.

Một cái bẫy: ReVo cảnh báo rằng chỉ nói Dankon để đáp lại một lời mời thì không rõ nghĩa. Với Ĉu vi deziras kafon? (“Bạn có muốn cà phê không?”) hãy nói Jes, dankon hoặc Ne, dankon.

#Đáp lại lời cảm ơn

Ne dankinde (ne dan-KIN-de) là cách đáp tiêu chuẩn. Nghĩa đen là “không đáng phải cảm ơn” (ne + dank- + -ind- “xứng đáng” + -e) và cũng được viết nedankinde. ReVo trích Ne dankinde, estas mia plezuro – “Không có gì, đó là niềm vui của tôi” – và câu đùa Ne dankinde, sed kisinde! – “không đáng cảm ơn, mà đáng được hôn”. Trong tin nhắn, người ta rút gọn thành ND.

Volonte (vo-LON-te) nghĩa là “sẵn lòng” và đáp lại một lời nhờ hoặc lời mời, như trong các bài tập của Fundamento: Tre volonte, mia bona – “Rất sẵn lòng, bà tốt bụng của tôi”. Đây không phải cách đáp thông thường cho Dankon.

#Nói “làm ơn”

Tiếng Esperanto không có một từ “làm ơn” duy nhất; nó dùng vài cấu trúc.

• Bonvolu + động từ nguyên mẫu – từ bonvoli “có lòng tốt làm” (bon- “tốt” + vol- “ý muốn”): Bonvolu sidiĝi – “Xin mời ngồi”. PMEG cảnh báo không dùng mệnh lệnh thứ hai (Bonvolu sidu), ghi nhận Zamenhof viết dạng đơn giản hơn volu sidiĝi, và chấp nhận Bonvole sidu như một lựa chọn hợp lý.
• …, mi petas – “tôi xin bạn”, thêm sau lời nhờ: Akvon, mi petas – “Cho tôi xin nước”; Sidiĝu, mi petas – “Xin hãy ngồi xuống”.
• Jen! – “của bạn đây”, nói khi đưa một thứ gì đó; ReVo định nghĩa là từ thu hút sự chú ý, như trong jen prenu seĝon “đây, hãy lấy một cái ghế”.

#Nói “xin lỗi”

Pardonu! hoặc Pardonu min! (par-DO-nu min) nghĩa đen là “hãy tha thứ (cho tôi)”. ReVo định nghĩa đó là lời xin người khác chịu đựng một sự phiền toái mà không giận. Dùng khi va phải ai đó, ngắt lời, hoặc bắt đầu một câu hỏi: Pardonu, ĉu la sidloko estas okupita? – “Xin lỗi, chỗ này có người ngồi chưa?” Pardonu min và Pardonu al mi đều đúng; Fundamento dùng cả hai.

Mi bedaŭras nghĩa là “tôi hối tiếc” và hợp với lời từ chối và tin xấu: Mi bedaŭras, sed tio ne eblas – “Tôi rất tiếc, nhưng điều đó không thể”. Mi pardonpetas là “tôi xin lỗi” trang trọng hơn; PMEG thấy Mi sincere pardonpetas pro la malfruiĝo gần nghĩa với Pardonu min pro la malfruiĝo!

Đáp lại lời xin lỗi bằng Ne gravas (ne GRA-vas) – “không sao đâu” – hoặc Ne zorgu “đừng lo”.

#Những cách nói lịch sự khác

• Sanon! (SA-non) – nghĩa đen là “sức khỏe”; nói sau khi ai đó hắt hơi hoặc khi nâng ly chúc mừng.
• Bonan apetiton! (BO-nan a-pe-TI-ton) – ReVo gọi đó là lời chúc nói trước bữa ăn.
• Ĝis! và Ĝis revido! – xem lời chào và tạm biệt.

Thêm các mẫu câu thường ngày có ở mẫu câu cơ bản; bài học đầu tiên của khóa học đưa lời chào vào một đoạn hội thoại, và từ điển cho thấy mỗi từ được tạo ra thế nào.

#Tiếng Esperanto có cách cảm ơn trang trọng và thân mật không?

Không. Tiếng Esperanto không có “cảm ơn” trang trọng và thân mật riêng: Dankon! dùng được với mọi người, và bạn điều chỉnh sắc thái bằng những từ thêm vào như multan, koran hay Mi tre dankas vin pro…. Lời nhờ và lời xin lỗi cũng theo cách đó.

#Một thang đo sơ lược

Cách chia nhóm này là của chúng tôi, không phải thang chính thức.

Ĉu vi povus…? “Bạn có thể… không?” cũng tạo ra lời nhờ lịch sự, theo PMEG.

#Vi, ci và danh xưng

Tiếng Esperanto không có “bạn” trang trọng: vi dùng cho một người hay nhiều người, bạn bè hay người lạ (xem đại từ). Dạng số ít ci xuất hiện trong danh sách từ của Fundamento, nhưng PMEG cho biết nó chưa bao giờ thực sự được dùng và không có sắc thái cố định, nên hãy bỏ qua.

Người Việt vốn quen chọn xưng hô theo tuổi và vai vế (anh, chị, em, cô, chú…), nhưng trong tiếng Esperanto chỉ cần vi cho mọi người.

Sự tôn trọng thể hiện qua danh xưng: sinjoro “ông, ngài” (sin-JO-ro), sinjorino “bà, quý bà” (sin-jo-RI-no) và gesinjoroj “ông bà, quý ông quý bà”. Đừng bao giờ đặt la trước một dạng xưng hô: Estimata prezidanto… “Kính thưa ngài chủ tịch…” (ví dụ của PMEG). Với bạn bè, viết Kara Maria “Maria thân mến”.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói cảm ơn trong tiếng Esperanto thế nào?

Dankon! (DAN-kon). Muốn nói “cảm ơn rất nhiều”, dùng Multan dankon!; muốn nói “cảm ơn vì sự giúp đỡ”, dùng Dankon pro via helpo.

#Đáp lại dankon thế nào?

Bằng Ne dankinde (ne dan-KIN-de), nghĩa đen là “không đáng phải cảm ơn”. Viết liền Nedankinde cũng đúng.

#Nói “làm ơn” trong tiếng Esperanto thế nào?

Bonvolu trước động từ nguyên mẫu (Bonvolu atendi – “Xin vui lòng đợi”) hoặc mi petas sau lời nhờ (Kafon, mi petas – “Cho tôi xin một ly cà phê”).

#Nói xin lỗi trong tiếng Esperanto thế nào?

Pardonu! cho “xin lỗi, xin phép” hoặc một lời xin lỗi nhỏ, Mi bedaŭras cho sự hối tiếc thật sự, Mi pardonpetas cho lời xin lỗi trang trọng.

#Tiếng Esperanto có “bạn” trang trọng không?

Không. Vi dùng cho mọi người. Sự lịch sự đến từ những từ như bonvolu, sinjoro và estimata.

#Nguồn

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Dankon! dạng rút gọn
• PMEG: Ĝentila peto – bonvolu, mi petas, volu
• PMEG: Pro và Por – cảm ơn bằng pro hay por, por
• PMEG: Dua persono – vi và ci
• PMEG: Alvoko – xưng hô với ai đó (sinjoro, estimata)
• PMEG: Al – Pardonu al mi / Pardonu min
• PMEG: Fraztipoj kaj frazfunkcioj – Mi pardonpetas, Ĉu vi povus…?
• PMEG: Sufikso EG – dankegon
• Fundamento: Ekzercaro (Mi dankas vin por la prunto; Tre volonte; Pardonu al mi) và Universala Vortaro (ci, bedaŭr', volont', sinjor')
• ReVo: danki, pardoni, bedaŭri, volonte, jen, apetito, sinjoro
• Wiktionary: ne dankinde, bonvoli, sanon, ne gravas
• Omniglot: Useful Esperanto phrases (Dankon / Dankegon)