Xin chào tiếng Esperanto: Saluton, tạm biệt và lời chào khác

“Xin chào” trong tiếng Esperanto là Saluton! (sa-LU-ton), còn “tạm biệt” là Ĝis revido! (ĝis re-VI-do) hoặc đơn giản là Ĝis! (ĝis). Cả hai dùng được vào mọi thời điểm trong ngày và với bất kỳ ai, từ bạn bè đến người lạ. Phần phát âm trên trang này tách từ thành các âm tiết và viết hoa âm tiết mang trọng âm. Tiếng Esperanto không có thanh điệu: bạn đọc mọi âm tiết với giọng đều, phẳng, và trọng âm luôn rơi vào âm tiết áp chót.

#Lời chào khi gặp nhau

Những lời chào như Bonan matenon! có đuôi đối cách -n vì chúng là câu rút gọn: Bonan matenon! nghĩa là (Mi deziras al vi) bonan matenon! – “(Tôi chúc bạn) một buổi sáng tốt lành”. Sách ngữ pháp tham khảo PMEG giải thích rằng đuôi -n này đã thành dạng quen dùng cho các cách nói truyền thống như vậy. Bonan matenon và các lời chúc tương tự đã xuất hiện trong Fundamento năm 1905.

#Lời chào tạm biệt

Ĝis là giới từ nghĩa “cho đến”, nên Ĝis! nghĩa đen là “Cho đến…!” – phần còn lại của câu được hiểu ngầm. PMEG lưu ý rằng Adiaŭ! rất ít dùng trong lời nói hằng ngày; người ta thích Ĝis revido! hoặc Ĝis! vì chúng gợi ý rằng hai bên sẽ gặp lại. Chỉ nói Adiaŭ! khi bạn thật sự không mong gặp người đó trong một thời gian dài.

#“Bạn khỏe không?” và cách đáp lại

Farti nghĩa là “ở trong một tình trạng sức khỏe hay tinh thần nhất định”: Mi fartas bone – “Tôi khỏe”. Câu trả lời dùng trạng từ có đuôi -e (bone, không phải bona) vì nó mô tả bạn đang ra sao.

#Trang trọng hay thân mật?

Tiếng Esperanto dùng vi cho tất cả mọi người – một người hay nhiều người, một đứa trẻ hay một bộ trưởng (xem đại từ). Đại từ ngôi thứ hai số ít ci có tồn tại trên lý thuyết, nhưng PMEG lưu ý rằng nó thường không được dùng. Mức độ trang trọng nằm ở những từ khác. Điều này khác tiếng Việt, nơi cách xưng hô (anh, chị, cô, chú, bạn…) thay đổi theo tuổi tác và quan hệ; trong tiếng Esperanto bạn không phải chọn.

• Danh xưng: sinjoro “ông, ngài”, sinjorino “bà, quý bà”, gesinjoroj “thưa quý ông quý bà”.
• Thư từ: Estimata sinjoro Novak – “Kính gửi ông Novak” (nghĩa đen “được kính trọng”, trang trọng); Kara Maria – “Maria thân mến” (thân thiện).
• Lời kết: Amike – “thân ái” hay Kore – “trân trọng” trong thư thân thiện; Ĝis! trong tin nhắn nhanh.

#Thói quen chào hỏi của người nói Esperanto

• “Ĝis!” ở mọi nơi. PMEG lưu ý rằng ĝis và ĝis revido là lời tạm biệt thông dụng; bạn sẽ thấy Ĝis! trong hội thoại, trò chuyện trực tuyến và cả email.
• Samideano. Một số người nói Esperanto gọi nhau là samideano – nghĩa đen “người cùng ý tưởng”, tức là đồng đạo Esperanto.
• Đừng “crocodile”. Ở các sự kiện Esperanto, việc chuyển sang tiếng mẹ đẻ với đồng hương gọi là krokodili “làm cá sấu” và thường không được khuyến khích.
• Dạng rút gọn thân mật. Trên mạng bạn sẽ thấy Sal! thay cho Saluton! và Ĉaŭ! (từ tiếng Ý ciao).

Để xem thêm các mẫu câu thường ngày, hãy đọc Mẫu câu Esperanto cơ bản. Về cách nói thời gian trong ngày, xem ngày, tháng và thời gian.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói xin chào bằng tiếng Esperanto thế nào?

Saluton! (sa-LU-ton). Dùng được lúc nào và trong tình huống nào cũng được. Buổi sáng bạn cũng có thể nói Bonan matenon!, ban ngày thì Bonan tagon!

#Nói tạm biệt bằng tiếng Esperanto thế nào?

Ĝis revido! hay đơn giản là Ĝis! – nghĩa đen là “cho đến lúc gặp lại” và “cho đến”. Ĝis morgaŭ! nghĩa là “Mai gặp nhé!” và Ĝis baldaŭ! là “Hẹn sớm gặp lại!”

#Vì sao lời chào tiếng Esperanto kết thúc bằng -n?

Chúng là những câu rút gọn: Bonan tagon! thay cho “Tôi chúc bạn một ngày tốt lành”, trong đó tagon là tân ngữ của động từ “chúc”. Đuôi đối cách -n còn lại sau khi động từ được lược bỏ.

#Ĝis và Adiaŭ khác nhau thế nào?

Ĝis mong sẽ có lần gặp tiếp theo; Adiaŭ dành cho cuộc chia tay lâu dài hoặc vĩnh viễn. Trong đời thường hầu như ai cũng dùng Ĝis!

#Trả lời “Kiel vi fartas?” thế nào?

Bone, dankon. Kaj vi? – “Khỏe, cảm ơn. Còn bạn?” Các câu trả lời khác là Tre bone! “Rất khỏe!”, Ne malbone “Không tệ” và Tiel-tiel “Tàm tạm”.

#Nguồn

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon!, Saluton!
• PMEG: Oficialaj ekkrioj – Adiaŭ and Ĝis revido
• PMEG: Personaj pronomoj – vi and ci
• ReVo: adiaŭ
• Wiktionary: saluton, sal, ĝis, kiel vi fartas, amike, kore, ĉaŭ
• Vikipedio: Samideano
• Vikipedio: Krokodili