Các ngày trong tuần và tháng bằng tiếng Esperanto

Các ngày trong tuần của tiếng Esperanto là lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo – từ thứ Hai đến Chủ nhật. Các tháng là Januaro, Februaro, Marto, Aprilo, Majo, Junio, Julio, Aŭgusto, Septembro, Oktobro, Novembro, Decembro. Tất cả là danh từ có đuôi -o, và phần lớn sẽ quen thuộc với người nói các thứ tiếng châu Âu. Khác với tiếng Việt, nơi các ngày và tháng được đếm theo số (thứ Hai, thứ Ba…; tháng 1, tháng 2…; chỉ Chủ nhật là ngoại lệ), tiếng Esperanto dùng các tên riêng. Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa.

#Các ngày trong tuần

Các tên gọi bám sát tiếng Pháp (lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, dimanche); sabato gần với tiếng Ý sabato hơn. Tên các ngày viết thường, vì chúng không phải tên riêng. Semajnfino nghĩa là “cuối tuần”.

“Vào thứ Hai” là lundon (có -n) hoặc en lundo: Mi venos lundon – “Tôi sẽ đến vào thứ Hai”. Trạng từ lunde có nghĩa khác: “vào các ngày thứ Hai”, tức là mỗi thứ Hai hoặc vào một thứ Hai nào đó.

#Các tháng trong năm

Hãy nhớ rằng j đọc như “y” trong tiếng Anh: Januaro bắt đầu như “yah”, còn Junio như “you”. Vì trọng âm rơi vào nguyên âm áp chót, Junio và Julio có trọng âm ở chữ i.

Viết hoa hay viết thường? Fundamento và Zamenhof viết tên tháng có chữ hoa, và sách ngữ pháp tham khảo PMEG khuyên làm vậy, vì tháng là tên riêng. Nhiều người ngày nay viết thường (januaro), điều mà PMEG mô tả là rất phổ biến nhưng không được khuyến nghị. Dù theo cách nào, tên tháng không bao giờ đi với mạo từ la.

#Mùa và các từ chỉ thời gian

Thêm -e để tạo trạng từ “vào…”: somere “vào mùa hè”, vintre “vào mùa đông”, matene “vào buổi sáng”. Với đuôi đối cách -n, một danh từ chỉ thời gian có nghĩa “vào lúc đó”: la pasintan semajnon “tuần trước”, la venontan monaton “tháng sau”.

#Cách nói ngày tháng

Ngày tháng dùng số thứ tự (kết thúc bằng -a) cho ngày, rồi de và tháng. Thứ tự ngày rồi đến tháng giống tiếng Việt (“ngày 7 tháng 10”):

Có hai chi tiết quan trọng. De luôn được dùng giữa ngày và tháng, vì con số thật ra mô tả từ (không nói ra) tago: la unua de Majo = “ngày mồng một (ngày) của tháng Năm”. Để nói vào một ngày, thêm -n vào con số: la 3-an de Majo “vào ngày 3 tháng 5”. Khi viết, PMEG khuyên dùng định dạng quốc tế 2026-10-07 hoặc viết rõ tên tháng, vì 7.10 và 10/7 được đọc khác nhau ở các nước khác nhau.

#Cách nói giờ

Giờ đồng hồ dùng số thứ tự, giống như ngày tháng: la tria nghĩa đen là “(giờ) thứ ba”. Để nói vào lúc một giờ nào đó, dùng je, không dùng -n – PMEG cảnh báo rằng la trian sẽ có nghĩa “vào ngày thứ ba của tháng”. Cả hệ 12 giờ lẫn 24 giờ đều được dùng; thêm antaŭtagmeze (buổi sáng, trước trưa) hoặc posttagmeze (buổi chiều, sau trưa) khi cần. Về bản thân các con số, xem số đếm trong tiếng Esperanto; về vé và đặt chỗ, xem mẫu câu du lịch.

#Câu hỏi thường gặp

#Các ngày trong tuần bằng tiếng Esperanto là gì?

Lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo – từ thứ Hai đến Chủ nhật. Chúng được viết thường.

#Tên tháng trong tiếng Esperanto có viết hoa không?

Theo truyền thống là có: Januaro, Februaro… Fundamento và PMEG dùng chữ hoa, nhưng ngày nay tên tháng viết thường (januaro) cũng rất phổ biến.

#Nói “vào thứ Hai” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Lundon hoặc en lundo cho một ngày thứ Hai cụ thể. Với thói quen đều đặn, dùng lunde “vào các ngày thứ Hai”.

#Viết ngày tháng bằng tiếng Esperanto thế nào?

La 7-a de Oktobro 2026 – ngày dưới dạng số thứ tự, rồi de và tháng. Trong câu có nghĩa “vào ngày đó”, thêm -n: la 7-an de Oktobro.

#Nguồn

• PMEG: Datoj (ngày tháng)
• PMEG: Horoj (giờ đồng hồ)
• PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj (tháng và ngày trong tuần)
• PMEG: N-finaĵo por tempopunkto (lundon, la sekvantan dimanĉon)
• PMEG: Uzo de E-vortoj (lunde, matene)
• PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (trọng âm)