Thành phố, chỉ đường và giao thông bằng tiếng Esperanto

Thành phố là urbo, đường phố là strato, và bạn di chuyển bằng iri “đi” hay veturi “đi bằng phương tiện”. Phương hướng là trạng từ: dekstre nghĩa là “ở bên phải” còn dekstren là “sang bên phải”, vì đuôi -n đánh dấu chuyển động. Trang này bổ sung từ vựng về thành phố và phương hướng cho bảng “Di chuyển” trong mẫu câu du lịch, nơi có vé, nhà ga và những cụm chỉ đường đầu tiên. Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa.

#Địa điểm trong thành phố

Nhiều tên gọi dùng -ej- “nơi chốn”: preĝi cho ra preĝejo, halti “dừng” cho ra haltejo, và buso + haltejo cho ra bushaltejo. Flug- “chuyến bay” + haveno “bến cảng” là flughaveno, tức “sân bay”. Xem cấu tạo từ.

#Phương tiện và giao thông công cộng

Aŭtobuso, aviadilo và taksio đến từ các Bổ sung Chính thức của Viện Hàn lâm, không nằm trong danh sách từ gốc của Fundamento.

#Động từ chỉ chuyển động

Iri là động từ chung. ReVo định nghĩa nó là di chuyển bằng chân tay hoặc trên phương tiện, còn veturi là đi mà không đi bộ, được chở bằng một phương tiện nào đó. Vì vậy Li iros per buso “Anh ấy sẽ đi bằng xe buýt” là đúng, và veturi nhấn mạnh việc ngồi trên xe. Gọi tên phương tiện bằng per: per buso, per trajno, per biciklo. Tiền tố al- chỉ việc đến và for- chỉ việc rời đi; xem tiền tố.

#Trái, phải và đi thẳng

Các tính từ là dekstra và maldekstra: sur la dekstra flanko “ở phía bên phải”. Trong reen, không thể bỏ -n, vì ree nghĩa là “lại lần nữa”. Cặp này, một dạng cho vị trí và một dạng cho hướng đi, cũng dùng cho tie và tien, kie và kien, hejme và hejmen; xem trạng từ và từ tương liên.

#Bắc, nam, đông và tây

Dùng norde de cho “phía bắc của”: La parko estas norde de la centro. – “Công viên ở phía bắc trung tâm.” Dùng -en cho chuyển động: Ni veturas norden. – “Chúng tôi đang đi về hướng bắc.” Các danh từ chỉ vùng miền: en la nordo de la lando “ở miền bắc của đất nước”.

#Bên cạnh, đối diện, phía sau

Xem thêm về giới từ.

#Hỏi đường

Kiel mi iru? nghĩa đen hỏi “Tôi nên đi thế nào?”: đuôi -u biểu thị ý muốn, và PMEG lưu ý rằng một câu hỏi như Ĉu ni iru…? thường đóng vai trò lời đề nghị lịch sự.

Dua “thứ hai” là số thứ tự, tạo từ du với -a; xem số từ. Để rẽ, ReVo đưa ra turniĝi và sin turni “tự xoay mình” khi đổi hướng, còn turni thuần túy nghĩa là xoay một vật gì đó, chẳng hạn chìa khóa.

#Vì sao “en la urbon”? Chỉ hướng bằng -n

Có bốn cách để nói “Tôi đang đi vào thành phố”:

Đừng bao giờ thêm -n sau al, ĝis, el hoặc de, vì những từ này tự chỉ hướng: ĝis la ponto, el la urbo. Với alveni, PMEG chấp nhận cả alveni en Parizo lẫn alveni en Parizon. Quy tắc đầy đủ nằm ở trang đối cách.

#Câu hỏi thường gặp

#Nói “thành phố” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Urbo. Thị trấn nhỏ là urbeto, thủ đô là ĉefurbo và làng là vilaĝo.

#Khác biệt giữa iri và veturi là gì?

Iri là “đi” bằng chân hay bằng phương tiện. Veturi nghĩa là được một phương tiện chở đi, chẳng hạn ô tô, tàu hỏa hay tàu thủy: veturi per trajno.

#Nói trái và phải bằng tiếng Esperanto thế nào?

Maldekstre và dekstre cho biết một vật ở đâu; maldekstren và dekstren cho biết nên đi hướng nào. Các tính từ là maldekstra và dekstra.

#Hỏi đường bằng tiếng Esperanto thế nào?

Nói Pardonu, kiel mi iru al…? – “Xin lỗi, tôi đi đến… như thế nào ạ?” Rồi hỏi tiếp Ĉu ĝi estas malproksime? – “Có xa không ạ?”

#Nói bắc, nam, đông, tây bằng tiếng Esperanto thế nào?

Nordo, sudo, oriento và okcidento. Thêm -en cho hướng đi (norden “về phía bắc”) và -e cho vị trí (norde de la urbo “phía bắc thị trấn”).

#Nguồn

• PMEG: N-finaĵo por direkto
• PMEG: Vola modo, U-finaĵo
• ReVo, địa điểm: urbo, vilaĝo, kvartalo, strato, placo, ponto, semaforo, parko, banko, poŝto, preĝi, muzeo, hospitalo, apoteko, bazaro
• ReVo, phương tiện: aŭto, buso, trajno, tramo, metroo, biciklo, taksio, aviadilo, ŝipo, haveno, stacio
• ReVo, động từ và phương hướng: iri, veturi, flugi, alveni, turni, dekstra, rekta, nordo, sudo, oriento, okcidento