Tên của bạn trong tiếng Esperanto – tên người được chuyển ngữ

Phần lớn người nói Esperanto đơn giản giữ nguyên tên của mình – Ana, Tomasz, Keiko – và viết như trong ngôn ngữ của họ. Nhiều tên thông dụng cũng có một dạng Esperanto truyền thống, được tạo như mọi danh từ Esperanto bằng đuôi -o: Johano (John), Petro (Peter), Aleksandro (Alexander). Hãy dùng danh sách dưới đây để tìm tên của bạn.

#Cách chuyển tên của bạn sang Esperanto

Hãy viết lại tên theo cách nó được đọc, bằng chữ cái Esperanto, và thêm đuôi danh từ -o: Mia nomo estas Johano – “Tên tôi là John”. Bạn cũng có thể giữ nguyên tên, và Mia nomo estas John cũng đúng như vậy. PMEG, sách ngữ pháp tham chiếu của Esperanto, nói rằng một cái tên có thể giữ dạng gốc hoặc được thích nghi hoàn toàn, và không cách nào hợp với mọi tình huống.

Hãy làm theo các bước sau:

1. Tìm dạng truyền thống trong danh sách ở trên. Các tên riêng phổ biến có dạng Esperanto đã thành lệ.
2. Nếu không có, hãy viết lại theo âm. Dùng một chữ cái Esperanto cho mỗi âm (bảng chữ cái), ví dụ Yosiko → Joŝiko và Elisabeth → Elizabeto. Cách gõ ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ và ŭ cũng có ở trang đó.
3. Thêm -o nếu tên cần hoạt động như một danh từ Esperanto. Một cái tên được thích nghi hoàn toàn có thể được bất kỳ ai đã học Esperanto đọc và nhận mọi đuôi, kể cả đối cách: Mi konas Johanon. – “Tôi biết John.”

#Ví dụ về các dạng đã thành lệ

#Tên nữ: -o, -a hay -ino

Tên nữ ngay từ đầu đã được gán đuôi -o: PMEG chỉ ra rằng chính Fundamento dùng Anno, Mario, Klaro và Sofio, và gọi đó là mẫu. Những tên kết thúc bằng -a, như Maria và Anna, rất phổ biến, và PMEG nói rằng ít nhất cũng nên chấp nhận. Chúng không có vấn đề khi tên gốc vốn đã kết thúc bằng -a, vì khi đó tên được coi là chưa thích nghi.

Hậu tố -in- thường là không cần thiết. Nó hữu ích khi tên dùng chung với nam giới: Mario cũng có thể là tên nam, nên một phụ nữ có thể là Mariino – hoặc đơn giản là Maria. PMEG khuyên không tự thêm một đuôi -a mà tên gốc không có: Miriamo, không phải Miriama, và Joŝiko, không phải Joŝika.

#Họ và các đuôi

Thường chỉ tên được thích nghi còn họ giữ nguyên như đã viết. Đuôi đối cách -n chỉ gắn vào tên đã thích nghi: Mi konas Johanon Smith. – “Tôi biết John Smith.” PMEG gọi đó là một thói quen, không phải quy tắc.

#Khi nào không nên đổi tên của bạn?

Hãy giữ nguyên tên như đã viết khi người ta cần nhận ra nó trong văn bản, ví dụ trên hồ sơ, dòng tên tác giả hoặc ấn phẩm. PMEG nói rằng tên giữ nguyên hữu ích khi chính tả gốc quan trọng, và dạng thích nghi hoàn toàn không phải lúc nào cũng nhận ra được nếu tên không nổi tiếng. Họ của chính Zamenhof được giữ nguyên trong Esperanto.

Cái giá của tên giữ nguyên là cách phát âm, vì không phải ai cũng biết nó được đọc thế nào trong ngôn ngữ của bạn. PMEG gợi ý nên cho thấy cách phát âm gốc hoặc cách phát âm theo kiểu Esperanto, và không đọc tên như thể nó đến từ một ngôn ngữ khác. Một tên trong chữ viết không phải Latinh thường được phiên âm sang chữ Latinh, theo một hệ thống chính thức hoặc bảng chữ cái Esperanto. Cụm từ cơ bản của chúng tôi chỉ cách tự giới thiệu.

#Dành cho người Việt

Tên người Việt vốn đã viết bằng chữ Latinh nên bạn có thể giữ nguyên, như Lan hay Minh, và đó là cách phổ biến nhất. Esperanto không có thanh điệu, nên nếu cần dạng chỉ dùng chữ cái Esperanto, bạn bỏ các dấu thanh và dấu phụ. Chữ d của Esperanto ứng với “đ” trong tiếng Việt, còn “d” của tiếng Việt (như trong Dũng) đọc là [z] hoặc [j]; vì vậy khi viết lại tên theo âm, hãy dựa vào cách đọc chứ đừng dựa vào chữ cái.

#Cách Esperanto tạo tên

• Dạng truyền thống kết thúc bằng -o. Thế hệ của Zamenhof gán đuôi danh từ cho mọi tên: Johano, Mario (Mary), Anno (Anne). Đây vẫn là dạng bạn thấy trong sách cũ và trong bản dịch Kinh Thánh.
• Tên nữ ngày nay thường kết thúc bằng -a. Người nói hiện đại thường viết Maria, Anna hay Klara thay cho Mario, Anno, Klaro, vì đuôi -a nghe tự nhiên trong nhiều ngôn ngữ.
• Hậu tố giống cái -in- cũng dùng được. Petro → Petrino, Paŭlo → Paŭlino cho dạng nữ của tên nam.
• Chính tả theo cách phát âm. Tên được thích nghi sang Esperanto được viết bằng chữ cái Esperanto: Ŝarloto (Charlotte), Ĝorĝo (George, như đọc trong tiếng Anh; dạng truyền thống là Georgo).
• Biệt danh dùng -ĉj- và -nj-. Johano → Joĉjo, Mario → Manjo.

Nếu tên bạn không có trong danh sách, hãy giữ nguyên hoặc thích nghi nó: viết bằng chữ cái Esperanto theo cách đọc, và thêm -o nếu muốn nó hoạt động như một danh từ Esperanto – ví dụ ở đối cách: Mi vidis Tomason (“Tôi đã thấy Tomas”).

#Câu hỏi thường gặp

#John trong tiếng Esperanto là gì?

Dạng Esperanto truyền thống của John là Johano. Một người đàn ông tên John cũng có thể giữ tên là John – cả hai đều đúng.

#Tôi có phải dịch tên của mình sang Esperanto không?

Không. Phần lớn người nói Esperanto giữ tên của mình. Các dạng Esperanto của tên là truyền thống và tùy chọn, giống như Giovanni hay Juan cho John.

#Vì sao tên nữ trong Esperanto kết thúc bằng -o?

Thuở đầu mọi danh từ, kể cả tên riêng, đều kết thúc bằng -o, vốn trung tính về ngữ pháp. Ngày nay cả hai kiểu đều được dùng: Mario và Maria đều đúng.

#Nói “tên tôi là” trong tiếng Esperanto như thế nào?

Hãy nói Mia nomo estas Ana. hoặc Mi nomiĝas Ana. – “Tên tôi là Ana.” / “Tôi được gọi là Ana.” Cả hai đều đúng, và tên có thể là tên của bạn hoặc dạng Esperanto của nó. Thêm lời chào có ở trang cụm từ cơ bản.

#Tôi có nên thêm -o vào tên của mình không?

Chỉ khi bạn muốn nó hoạt động như một danh từ Esperanto, ví dụ để thêm đối cách -n. Tên giữ nguyên cũng đúng. Tên kết thúc bằng nguyên âm có thể nhận -n trực tiếp (Annan), còn tên kết thúc bằng phụ âm có thể nhận -on hoặc để nguyên khi nghĩa đã rõ.

#Làm sao viết tên của tôi bằng chữ cái Esperanto?

Viết mỗi âm bằng một chữ cái Esperanto, như trong Joŝiko (từ Yosiko), thay các chữ Esperanto không có, như w, y, q và x, bằng những âm mà chúng đại diện. Cách khác là giữ nguyên chính tả gốc, hoặc thích nghi hoàn toàn với -o, như Elizabeto cho Elisabeth.

#Nguồn

• Tên và các tên tương đương: Reta Vortaro (GPL 2.0) và Wiktionary (CC BY-SA 4.0).
• Các tên tương đương mà Reta Vortaro không có: dạng tiếng Anh thông thường của từng tên, đối chiếu với Wikipedia tiếng Anh. Aleksio (Alexis; tiếng Nga Alexei) không phải mục từ của Reta Vortaro; dạng này được dùng trong các câu ví dụ của Reta Vortaro và trên Wikipedia tiếng Esperanto (Aleksio Savrasov).
• Các mục của Reta Vortaro: Johano, Petro, Ludoviko, Mario
• PMEG: Propraj nomoj, đặc biệt là 35.1 Nomspecoj, 35.2 Ne-esperantigitaj nomoj và 35.3 Esperantigitaj nomoj (CC BY-SA 4.0)