Bao nhiêu người nói Esperanto? Từ 60.000 đến 2 triệu

Không ai biết chính xác. Các ước tính nghiêm túc về số người thực sự dùng được Esperanto dao động từ khoảng 60.000 (Svend Vendelbo Nielsen, 2017, với biên độ khoảng 30.000–180.000) đến khoảng 2 triệu (cuộc khảo sát của Sidney Culbert, được World Almanac và Ethnologue sử dụng). Khoảng 1.000–2.000 người là người bản ngữ. Thêm vài triệu người nữa đã bắt đầu một khóa học: riêng Duolingo ghi nhận 2,8 triệu người học đến tháng 3 năm 2020.

Esperanto không có quốc gia riêng, nên không có cuộc điều tra dân số nào bao quát người nói nó. Các con số dưới đây đến từ khảo sát, điều tra dân số ở một vài nước, danh sách hội viên và các nền tảng trực tuyến. Mỗi nguồn đo một thứ khác nhau.

#Tất cả ước tính trong một bảng

Khoảng cách giữa con số thấp nhất và cao nhất là khoảng ba mươi lần. Phần lớn đến từ định nghĩa “người nói”, không phải từ lỗi khi đếm.

#Vì sao không có con số chính xác?

Có ba lý do. Thứ nhất, Esperanto không phải ngôn ngữ quốc gia của ai, và hầu như không cuộc điều tra dân số nào hỏi về nó. Thứ hai, người nói sống rải rác ở hơn 120 quốc gia, thường chỉ vài người mỗi thành phố. Thứ ba, “nói Esperanto” có thể có nghĩa là bất cứ điều gì từ việc hoàn thành một khóa học trên ứng dụng đến việc sống bằng ngôn ngữ ấy mỗi ngày.

Hungary là một ngoại lệ cho thấy vấn đề: cuộc điều tra dân số năm 2011 của nước này ghi nhận 8.397 người nói họ biết Esperanto. Các trường đại học Hungary yêu cầu một chứng chỉ ngoại ngữ nhà nước, và Esperanto được tính, nên nó trở thành một trong những ngôn ngữ thi phổ biến nhất – hàng chục nghìn người đã thi Esperanto trong thập niên 2000. Nhiều người trong số họ học để lấy chứng chỉ và hiếm khi dùng.

#Con số “2 triệu” đến từ đâu?

Con số 2 triệu bắt nguồn từ Sidney S. Culbert, giáo sư tâm lý học tại Đại học Washington. Suốt nhiều thập kỷ, ông ước tính số người nói của mọi ngôn ngữ lớn cho World Almanac and Book of Facts. Với Esperanto hầu như không có dữ liệu, nên ông tự thực hiện các khảo sát.

Trong một bức thư năm 1989, ông mô tả phương pháp. Khảo sát đầu tiên của ông, ở Pháp năm 1958–59, lấy mẫu ngẫu nhiên 14 trong 98 tỉnh của Pháp. Ở mỗi tỉnh, ông phỏng vấn những người Esperanto tích cực, rồi cố gắng tự mình tìm ra mọi người nói. Ông thường tìm thấy nhiều gấp đôi số mà các nhà hoạt động địa phương biết. Ông lặp lại các khảo sát tương tự ở Thụy Sĩ, Áo, Ý và những nơi khác, rồi áp dụng kết quả cho các nước còn lại.

Culbert chỉ đếm những người ở “trình độ chuyên nghiệp” – có thể thảo luận các chủ đề khá phức tạp và theo dõi bài phát biểu hay radio. Ông ước tính khoảng một triệu quanh năm 1956 và chỉ làm tròn lên hai triệu từ năm 1988. Con số 1,6 triệu thường được trích dẫn như kết quả chưa làm tròn của ông.

Culbert thẳng thắn về các giới hạn. Ông viết rằng con số thật có thể không quá một triệu, hoặc đã vượt hai triệu. Ông chưa bao giờ công bố dữ liệu theo từng nước, nên không ai kiểm chứng được công trình của ông. Về sau Ethnologue liệt kê cùng con số 2 triệu cho người dùng như ngôn ngữ thứ hai.

#Ước tính dựa trên internet cho thấy điều gì?

Năm 2015, Amri Wandel của Đại học Hebrew Jerusalem công bố một ước tính dựa trên Facebook. Cuối năm 2014, khoảng 320.000 người dùng Facebook ghi Esperanto là một ngôn ngữ họ nói.

Wandel sau đó áp dụng các giả định rõ ràng: khoảng 10% thế giới dùng Facebook, chỉ một nửa số khai báo là đáng tin, chỉ một phần ba người nói thật ghi ngôn ngữ này, và khoảng 40% thế giới có kết nối mạng. Kết quả là khoảng 1,92 triệu người dùng Esperanto chỉ tính trong số người dùng internet.

Chính bài báo cho thấy điểm yếu của phương pháp. Khoảng 250.000 người dùng Facebook khai họ nói tiếng Klingon, điều gần như chắc chắn đo lường người hâm mộ Star Trek chứ không phải người nói.

#Các ước tính thấp cho biết điều gì?

Năm 2017, Svend Vendelbo Nielsen, khi đó là nghiên cứu sinh tiến sĩ, kết hợp vài cuộc điều tra dân số có hỏi về Esperanto với dữ liệu hội viên và dữ liệu trang web. Các cuộc điều tra ghi nhận 209 người nói ở Estonia, 604 ở Litva, 123 ở New Zealand và 992 ở Nga. Cuộc điều tra năm 2018 của New Zealand sau đó đếm được 102. Ông loại Hungary ra vì các con số do nhà trường thúc đẩy ở đó hành xử khác.

Nielsen so sánh các số liệu điều tra này với số hội viên địa phương trong các hội Esperanto và hoạt động trên các trang web Esperanto, rồi ngoại suy ra toàn thế giới. Ước tính trung tâm của ông là khoảng 63.000 người, với biên độ rất rộng: từ một nửa đến gấp ba con số đó, hay khoảng 30.000–180.000. Nhà thống kê Sten Johansson đặt câu hỏi về độ tin cậy của dữ liệu điều tra dân số, và Nielsen đồng ý rằng sai số là lớn.

Trước đó, Ziko van Dijk (khi ấy là Marcus Sikosek) đã kiểm tra các con số cao ngay tại thực địa. Nếu một triệu người nói phân bố đều, Köln lẽ ra có khoảng 180 người; ông tìm thấy khoảng 30 người nói thành thạo ở đó. Ông đếm được khoảng 20.000 hội viên của các tổ chức Esperanto trên toàn thế giới và nghi ngờ rằng có tới năm mươi lần số đó những người nói không tham gia tổ chức.

#Các khóa học trực tuyến báo cáo bao nhiêu người học?

Các khóa học trực tuyến mang đến nhiều người học hơn bất kỳ giai đoạn nào trước đó. Những con số này đếm người bắt đầu một khóa học, không phải người hoàn thành.

Duolingo đã ngừng công bố tổng số người học, nên các con số về sau lưu hành trên mạng không thể kiểm chứng. Ngay cả 1% tổng số Duolingo năm 2020 cũng là 28.000 người – gần gấp bảy lần số hội viên cá nhân của Hiệp hội Esperanto Thế giới năm 2019.

#Số hội viên cho thấy điều gì?

Danh sách hội viên cho một mức sàn chắc chắn, không phải tổng số. Hiệp hội Esperanto Thế giới (UEA) có 4.700 hội viên cá nhân ở 130 quốc gia năm 2023, theo báo cáo ban chấp hành, và khoảng 12.800 hội viên nếu tính cả những người tham gia qua các hội quốc gia. Số hội viên cá nhân dao động từ khoảng 4.150 đến 5.500 từ năm 2015 (4.162 năm 2019, con số thấp nhất gần đây). Nhiều người nói tích cực chỉ thuộc các hội quốc gia hoặc không thuộc hội nào cả.

Mạng lưới đón tiếp Pasporta Servo, qua đó người nói Esperanto đón du khách miễn phí, liệt kê hơn 2.400 chủ nhà ở 121 nước (2026).

Hoạt động trực tuyến là chỉ số thứ hai. Wikipedia tiếng Esperanto (Vikipedio) có 389.589 bài viết ngày 7 tháng 10 năm 2026, nhiều hơn hẳn bất kỳ ngôn ngữ nhân tạo nào khác: Ido có khoảng 64.600 và Interlingua khoảng 30.900. Trang Esperanto so với các ngôn ngữ nhân tạo khác của chúng tôi cho thấy vì sao không ngôn ngữ nhân tạo nào khác đến gần được.

#Còn người bản ngữ thì sao?

Các ước tính tập trung quanh 1.000–2.000. Lindstedt ước tính người bản ngữ khoảng 1.000 (1996, 2006). Số liệu mà Corsetti, Pinto và Tolomeo trích dẫn năm 2004 cho khoảng 2.000 trẻ em trong khoảng 1.000 gia đình, và Ethnologue (2022) cho 1.000 người dùng như tiếng mẹ đẻ. Xem người bản ngữ Esperanto để biết các gia đình này hình thành ra sao.

#Vậy câu trả lời trung thực là gì?

Tùy theo định nghĩa:

• Người bản ngữ: khoảng 1.000–2.000.
• Người dùng thông thạo, hằng ngày: khoảng 10.000–20.000 (“10.000 thông thạo” của Lindstedt; khoảng 20.000 hội viên có tổ chức).
• Người có thể trò chuyện: hợp lý nhất là từ hàng chục nghìn đến vài trăm nghìn (30.000–180.000 của Nielsen; 100.000 của Lindstedt, với khoảng 30.000–300.000).
• Người biết chút ít: vào khoảng 1–2 triệu (Culbert, Wandel); thêm hàng triệu người nữa đã thử một khóa học.

Một tóm tắt công bằng trong một câu: Esperanto ước tính có từ 60.000 đến 2 triệu người nói, tùy định nghĩa, trong đó có khoảng 1.000–2.000 người bản ngữ. Ngay cả ước tính thấp nhất cũng khiến nó là ngôn ngữ nhân tạo được nói rộng rãi nhất với khoảng cách rất xa. Để biết những người nói này sống ở đâu, xem Esperanto được nói ở đâu; để biết cộng đồng lớn lên thế nào, xem lịch sử Esperanto.

#Câu hỏi thường gặp

#Esperanto có thật sự có 2 triệu người nói không?

Có thể, nếu bạn tính mọi người có hiểu biết dùng được, nhưng đó là ước tính cận trên. Nó đến từ các khảo sát của Culbert (làm tròn thành 2 triệu năm 1988) và phép tính dựa trên Facebook của Wandel năm 2015, cả hai đều dựa vào phương pháp gián tiếp không thể kiểm tra chi tiết.

#Có bao nhiêu người nói Esperanto thông thạo?

Có lẽ hàng chục nghìn. Lindstedt gợi ý khoảng 10.000 người nói thông thạo (1996) và khoảng 100.000 người thực sự nói được (2006, khoảng 30.000–300.000); ước tính thống kê 63.000 của Nielsen năm 2017 nằm trong cùng khoảng đó.

#Có bao nhiêu người bản ngữ Esperanto?

Khoảng 1.000–2.000. Họ lớn lên với ít nhất một người cha hoặc mẹ nói Esperanto với họ – thường là một cặp vợ chồng quen nhau qua Esperanto – và luôn học thêm một ngôn ngữ khác.

#Có bao nhiêu người đang học Esperanto?

Duolingo báo cáo 2,8 triệu người đã bắt đầu các khóa Esperanto của họ đến tháng 3 năm 2020. Con số đó đếm người bắt đầu khóa học, không phải người nói; một ước tính sớm từ năm 2016 cho rằng tỷ lệ người hoàn thành khóa học là khoảng 3%.

#Esperanto có phải ngôn ngữ nhân tạo được nói nhiều nhất không?

Đúng vậy. Không ngôn ngữ nhân tạo nào khác có cộng đồng, người bản ngữ, văn học hay sự hiện diện trực tuyến tương đương; ngay cả Ido, đối thủ gần nhất, nhiều nhất cũng chỉ có vài trăm đến vài nghìn người nói.

#Nguồn

• Sidney S. Culbert, thư về phương pháp của ông, ngày 24 tháng 10 năm 1989, và các thư khác về số người nói (do David Wolff lưu trữ)
• Amri Wandel, "How many people speak Esperanto? Or: Esperanto on the Web", Interdisciplinary Description of Complex Systems 13(2), 318–321, 2015
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (ước tính của Nielsen), ngày 13 tháng 2 năm 2017
• Libera Folio, "Kie estas la Duolinganoj?" (số liệu của Duolingo và UEA), ngày 31 tháng 3 năm 2020
• Ethnologue, mục từ Esperanto, ấn bản thứ 16 (2009)
• Corsetti, Pinto & Tolomeo, "Regularizing the regular", Language Problems & Language Planning 28(3), 2004
• Jouko Lindstedt, "Native Esperanto as a test case for natural language", SKY Journal of Linguistics 19, 2006 (chú thích 1)
• Wikipedia, Esperanto – Number of speakers và Jouko Lindstedt
• Wikipedia (eo), Duolingo và Lernu! (thống kê khóa học)
• Wikimedia, thống kê Wikipedia tiếng Esperanto (truy cập ngày 7 tháng 10 năm 2026)
• Wikipedia, Esperanto in Hungary (điều tra dân số 2011) và Wikipedia (hu), Eszperantó (các kỳ thi ngôn ngữ)
• Hiệp hội Esperanto Thế giới, Estrara Raporto 2023 (số hội viên); Vikipedio, Membronombroj de UEA
• Pasporta Servo (số lượng người đón tiếp, năm 2026)