Pri Esperanto
Esperantaj organizoj: UEA, TEJO, Akademio de Esperanto
Esperanto ne havas ŝtaton, do libervolaj asocioj faras la laboron de ŝtato – instruado, eldonado, kongresoj kaj prizorgado de la lingvo.
La ĉefa Esperanto-organizo estas la Universala Esperanto-Asocio (UEA), fondita en Ĝenevo la 28-an de Aprilo 1908 kaj ĉefsidejanta en Roterdamo ekde 1955. Ĝia junulara sekcio estas TEJO, la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo. La Akademio de Esperanto gardas la lingvon mem. Apud ili funkcias ĉirkaŭ 70 naciaj asocioj kaj dekoj da internaciaj fakaj grupoj – por instruistoj (ILEI), laboristoj (SAT), katolikoj (IKUE), protestantoj (KELI) kaj multaj profesioj.
Kiuj estas la ĉefaj Esperanto-organizoj?
| Organizo | Fondita | Sidejo | Rolo |
|---|---|---|---|
| Universala Esperanto-Asocio (UEA) | 28-a de Aprilo 1908, Ĝenevo | Roterdamo, Nederlando | La ĉefa internacia asocio: Universala Kongreso, eldonado, oficialaj rilatoj kun UNESKO kaj Unuiĝintaj Nacioj |
| Tutmonda Esperantista Junulara Organizo (TEJO) | 14-a de Aŭgusto 1938, Groet, Nederlando (kiel TJO) | Roterdamo | Junulara organizo ĝis la aĝo de 35; organizas la Internacian Junularan Kongreson kaj prizorgas la gastigan reton Pasporta Servo |
| Akademio de Esperanto | 1905 (kiel Lingva Komitato); nuna formo ekde 1948 | Internacia (jura sidejo en Nederlando) | Gardas la Fundamenton, konsilas pri ĝusta uzo, aprobas oficialajn aldonojn al la vortprovizo |
| Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj (ILEI) | 12-a de Aŭgusto 1949, Bournemouth | Internacia | Asocio de instruistoj; instrumaterialoj kaj trejnado |
| SAT (Sennacieca Asocio Tutmonda) | Aŭgusto 1921, Prago | Parizo | Sennacieca laborista asocio; eldonanto de la ĉefa Esperanta vortaro, PIV |
| IKUE (katolika) | 1910, Parizo | Romo | Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista |
| KELI (kristana, ĉefe protestanta) | 1911, Antverpeno | Internacia | Kristana Esperantista Ligo Internacia; revuo Dia Regno |
| Esperantic Studies Foundation (ESF) | 1968, Usono | Usono | Financas esploradon kaj edukadon, inkluzive de la retejo lernu! |
| E@I (Education@Internet) | 2000 (laborgrupo); sendependa ekde 2005 | Slovakio | Prizorgas lernu! kaj aliajn retajn projektojn |
Kion faras la Universala Esperanto-Asocio?
UEA estis fondita la 28-an de Aprilo 1908 en Ĝenevo de la svisa ĵurnalisto Hector Hodler, la franca instruisto Théophile Rousseau kaj aliaj. Ĝia plej konata servo ankoraŭ estas tutmonda reto de lokaj kontaktpersonoj, la delegitoj (Delegita Reto), kiuj helpas esperantistojn kaj vojaĝantojn en sia urbo aŭ profesia fako. Ĝi translokiĝis al Roterdamo en 1955 kaj ekde 1962 laboras en la domo ĉe Nieuwe Binnenweg (Centra Oficejo).
Ĝiaj ĉefaj agadoj hodiaŭ:
- organizado de la ĉiujara Universala Kongreso de Esperanto;
- eldonado de la monata revuo Esperanto (fondita en 1905, organo de UEA ekde 1908) kaj de libroj;
- reprezentado de la movado ĉe internaciaj organoj – ĉe UNESKO, kun kiu ĝi havas oficialajn rilatojn ekde la rezolucio de Montevideo en 1954, kaj ĉe la Ekonomia kaj Socia Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj (ECOSOC), kie ĝi havas specialajn konsultajn rilatojn ekde 1998;
- organizado de KER-ekzamenoj pri Esperanto, laŭ la Komuna Eŭropa Referenckadro (CEFR), ekde Decembro 2008, komence kune kun la hungara ŝtata ekzamencentro ORIGO; ekde Julio 2021 UEA organizas ilin sola.
Grandeco. En 2023 UEA havis 4 700 individuajn membrojn en 130 landoj kaj teritorioj, kaj ĉirkaŭ 12 800 kun la membroj de aliĝintaj naciaj asocioj. En 2025 la brazilano Fernando Maia Jr. estis elektita prezidanto por 2025–2028.
Biblioteko. La historia Biblioteko Hector Hodler de UEA (laŭ la Nacia Biblioteko de Pollando preskaŭ 30 000 libroj, jarkolektoj de periodaĵoj kaj skatoloj da fotoj kaj sonregistraĵoj) estis transdonita al tiu biblioteko en Varsovio en 2023; malgranda parto (ĉirkaŭ 5 %) iris al la Aŭstria Nacia Biblioteko en 2022.
Kio estas TEJO?
TEJO (Tutmonda Esperantista Junulara Organizo) estas la junulara organizo de la movado. Ĝi fondiĝis la 14-an de Aŭgusto 1938 en Groet, Nederlando, kiel TJO, ricevis sian nunan nomon en 1952, fariĝis junulara sekcio de UEA en 1956 kaj estas juridike sendependa ekde 2017. Ĝia supra aĝlimo estas 35 jaroj.
TEJO organizas la ĉiujaran Internacian Junularan Kongreson (IJK) – en 2026 en Tiana, Katalunio – kaj la gastigan reton Pasporta Servo, kiu en 1974 komenciĝis kiel presita listo de 40 gastigantoj kaj nun listigas pli ol 2 400 gastigantojn en 121 landoj. Ĝia revuo estas Kontakto.
Kion faras la Akademio de Esperanto?
La Akademio de Esperanto estas la sendependa konsila organo de la lingvo, komparebla kun lingva akademio de nacia lingvo. Ĝi komenciĝis kiel la Lingva Komitato, kreita dum la unua Universala Kongreso en 1905; la komitato kaj ĝia supra komisiono kunfandiĝis en la Akademion en 1948.
- Membroj: ĝis 45 lingvaj fakuloj, elektitaj por naŭjaraj mandatoj, kun renovigo de triono ĉiun trian jaron.
- Ĉefa tasko: konservi la Fundamenton de Esperanto (1905), la fiksan bazon de la gramatiko kaj de la baza vortprovizo.
- Oficialaj Aldonoj: ĝi aprobis dek oficialajn aldonojn al la vortprovizo, de 1909 ĝis 2023. La deka, aprobita la 24-an de Septembro 2023, aldonis 420 radikojn, plejparte nomojn de lokoj kaj popoloj.
- Konsilado: ĝia lingva servo (Lingva Konsultejo) respondas demandojn pri ĝusta uzo.
La Akademio ne inventas vortojn nek trudas reformojn; ĝi registras kaj rekomendas. Pri la reguloj, kiujn ĝi protektas, vidu la 16 regulojn de la Esperanta gramatiko.
Kiuj estas la aliaj gravaj organizoj?
ILEI (Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj), fondita en 1949, kunligas Esperantajn instruistojn en ĉirkaŭ 70 landoj. SAT, fondita en 1921 de la franca aktivulo Eugène Lanti, kunigas maldekstrajn, „sennaciecajn” esperantistojn; ĝi iam havis pli ol 6 500 membrojn (1929–30) kaj eldonas la Plenan Ilustritan Vortaron (PIV), la ĉefan unulingvan vortaron, unuafoje eldonitan en 1970.
Religiaj grupoj inkluzivas IKUE (katolika, 1910) kaj KELI (kristana, 1911). Profesiaj asocioj ekzistas por kuracistoj, sciencistoj, fervojistoj, ĵurnalistoj, blinduloj kaj multaj aliaj grupoj; plej multaj kunvenas dum la Universala Kongreso.
Esplorado. La Centro de Esploro kaj Dokumentado pri la Monda Lingvo-Problemo de UEA (CED, 1952) subtenas la sciencan revuon Language Problems and Language Planning, eldonatan ekde 1977 (de 1969 kiel La Monda Lingvo-Problemo).
Kiuj naciaj Esperanto-asocioj estas la plej malnovaj?
Plej multaj landoj kun aktiva komunumo havas nacian asocion aligitan al UEA – entute ĉirkaŭ 70. Kelkaj el la plej malnovaj kaj plej grandaj:
| Lando | Asocio | Fondita |
|---|---|---|
| Francio | Société pour la propagation de l'espéranto (hodiaŭ Espéranto-France) | 1898 – la unua nacia asocio |
| Unuiĝinta Reĝlando | British Esperanto Association (hodiaŭ Esperanto Association of Britain) | 1904 |
| Germanio | Deutscher Esperanto-Bund (Germana Esperanto-Asocio) | 1906 |
| Brazilo | Brazila Esperanto-Ligo | 21-a de Julio 1907 |
| Pollando | Pola Esperantista Societo, gvidata de Antoni Grabowski (hodiaŭ Pola Esperanto-Asocio) | 16-a de Majo 1908 |
| Japanio | Japana Esperanto-Instituto | 1919 |
| Ĉinio | Ĉina Esperanto-Ligo | 11-a de Marto 1951 |
| Usono | Esperanto League of North America (hodiaŭ Esperanto-USA) | 1952 |
Pri la lokoj, kie tiuj komunumoj estas plej fortaj, vidu kie oni parolas Esperanton.
Por esperantistoj: kiel aliĝi kaj kie trovi sian landan asocion
La plej simpla vojo al la organizita movado estas membriĝi en la nacia asocio de via lando. Individuan membrecon de UEA oni petas rekte ĉe uea.org. Junuloj ĝis 35 jaroj povas aliĝi al TEJO, kiu ofertas proprajn renkontiĝojn kaj la IJK. Lernantoj kaj instruistoj trovos helpon ĉe ILEI kaj ĉe la edukaj retejoj kiel lernu!.
Oftaj demandoj
Kio estas UEA?
La Universala Esperanto-Asocio, fondita en 1908 en Ĝenevo kaj ĉefsidejanta en Roterdamo. Ĝi estas la plej granda internacia Esperanto-organizo, organizas la Universalan Kongreson kaj reprezentas Esperanton ĉe UNESKO kaj Unuiĝintaj Nacioj.
Kiu decidas, kio estas ĝusta Esperanto?
La Akademio de Esperanto donas aŭtoritatan konsilon surbaze de la Fundamento de Esperanto (1905), kiun neniu rajtas ŝanĝi. Praktike la uzado de bonaj verkistoj kaj de la komunumo ankaŭ formas la lingvon.
Ĉu ekzistas Esperanto-organizo por junuloj?
Jes. TEJO, la Tutmonda Esperantista Junulara Organizo, estas por homoj ĝis 35 jaroj. Ĝi organizas la Internacian Junularan Kongreson kaj prizorgas la gastigan reton Pasporta Servo.
Kiom da membroj havas UEA?
En 2023 ĝi havis 4 700 individuajn membrojn en 130 landoj kaj teritorioj, kaj ĉirkaŭ 12 800 kun la membroj de aliĝintaj naciaj asocioj.
Ĉu Unuiĝintaj Nacioj agnoskas Esperanton?
Esperanto ne estas oficiala lingvo de UN. UEA havas oficialajn rilatojn kun UNESKO ekde 1954 kaj specialajn konsultajn rilatojn kun la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN ekde 1998.
Fontoj
- Vikipedio, Universala Esperanto-Asocio kaj Centra Oficejo de UEA; Wikipedia (angle), Universal Esperanto Association
- UEA, pri la asocio, novjorka oficejo kaj UN, estraro, biblioteko; Estrara Raporto 2023
- Libera Folio, "Fernando Maia estos prezidanto de UEA", Junio 2025
- Wikipedia (angle), World Esperanto Youth Organization; TEJO
- Akademio de Esperanto, statuto, historio kaj 10-a Oficiala Aldono
- Wikipedia (angle), International League of Esperanto-Speaking Teachers; edukado.net, KER-ekzamenoj
- Wikipedia (angle), Sennacieca Asocio Tutmonda, International Union of Catholic Esperantists, Esperantic Studies Foundation
- Wikipedia (franclingve), Espéranto-France; Wikipedia (germane), Deutscher Esperanto-Bund; Wikipedia (pole), Polski Związek Esperantystów
- UEA, gazetara komuniko de la 5-a de Julio 1998 (specialaj konsultaj rilatoj kun ECOSOC)
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.