Esperanta muziko, filmoj, radio kaj YouTube

Jes, ekzistas muziko kaj filmo en Esperanto. Grupoj registras rokon, folkon, popon kaj repon en la lingvo jam jardekojn, kaj la diskeldonejo Vinilkosmo eldonas Esperantajn albumojn ekde 1990. La plej konata filmo estas Incubus (1966), hororfilmo kun William Shatner, filmita tute en Esperanto. Radiostacioj en Pollando, Ĉinio, Kubo kaj aliloke elsendas en Esperanto jam jardekojn.

Plejparto de tiu kulturo estas farata de esperantistoj por esperantistoj. Ĝi cirkulas en festivaloj, kongresoj kaj rete, ne en ĉefaj furorlistoj aŭ kinejoj.

#Kiuj faras muzikon en Esperanto?

Esperanta muziko kovras preskaŭ ĉiun ĝenron. Kelkaj el la plej konataj nomoj:

Multaj Esperantaj artistoj kantas ankaŭ en aliaj lingvoj, kaj kelkaj registris nur unu aŭ du albumojn. Esperanto havas ankaŭ ĥoran muzikon, infanajn kantojn kaj la himnon La Espero – vidu flagon kaj simbolojn.

#Kio estas Vinilkosmo?

Vinilkosmo estas la ĉefa diskeldonejo por Esperanta muziko. Floréal Martorell fondis ĝin en 1990 en Donneville, proksime de Tuluzo en Francio. Ĝi fariĝis profesia eldonejo en 1999 kaj vendas elŝuteblajn dosierojn ekde 2009. Ĝia katalogo etendiĝas de folko kaj popo ĝis roko kaj hiphopo.

Antaŭ Vinilkosmo Esperantajn diskojn eldonis malgrandaj naciaj asocioj kaj individuaj artistoj. La eldonejo kunigis grandan parton de tiu muziko en unu katalogo.

#Kie oni povas aŭskulti Esperantan muzikon vive?

En festivaloj kaj kongresoj. La Kultura Esperanto-Festivalo (KEF) komenciĝis en 1986 en Upsalo, Svedio, kaj ekde 2022 okazas en La Chaux-de-Fonds, Svislando. Koncertoj estas parto ankaŭ de la Universala Kongreso de Esperanto kaj de junularaj renkontiĝoj, kie vesperaj koncertoj kaj noktomeza drinkejo estas tradicioj.

#Kiuj filmoj estis faritaj en Esperanto?

Nur malmultaj plenmezuraj filmoj estis faritaj tute en Esperanto:

#Ĉu William Shatner parolis Esperanton en Incubus?

Li parolis ĝin sur ekrano, sed li ne konis la lingvon. Incubus estis filmita en Majo 1965 kaj aperis la 26-an de Oktobro 1966. Leslie Stevens, kreinto de The Outer Limits, elektis Esperanton por doni al la filmo strangan, alimondan etoson. La aktoroj lernis siajn parolojn fonetike, kaj esperantistoj delonge rimarkigas ilian nekutiman prononcon.

La filmo dum jaroj estis rigardata kiel perdita. Postvivinta kopio kun francaj subtitoloj aperis ĉe la Cinémathèque française en la 1990-aj jaroj, kaj 4K-restaŭro estis publikigita en 2025. Pri homoj, kiuj lernis Esperanton, vidu konatajn esperantistojn.

#Kie Esperanto aperas en popularaj filmoj kaj televido?

Esperanto ofte aperas en la fono, kiel simbolo de internacia aŭ estonta mondo:

• Idiot's Delight (1939) – roluloj parolas Esperanton kaj tabuloj estas skribitaj en ĝi.
• The Great Dictator (1940) – la filmo de Charlie Chaplin montras Esperantajn butikajn tabulojn en la scenoj de la geto.
• Gattaca (1997) – anoncoj per laŭtparolilo estas en Esperanto kaj la angla; Miko Sloper de la Esperanto League of North America iris al la registrostudio por zorgi pri la Esperanta parto.
• Captain Fantastic (2016) – la filinoj de la patro parolas iom da Esperanto.
• Red Dwarf (brita televido) – la tabuloj de la ŝipo estis dulingvaj en la unuaj du sezonoj, kaj la rolulo Rimmer provas lerni Esperanton.

#Ĉu ekzistas Esperanta radio?

Jes, kvankam granda parto transiris al la reto:

La servo de Pola Radio elsendis el Varsovio, la urbo de Zamenhof, dum pli ol duona jarcento.

#Ĉu ekzistas Esperantaj kanaloj en YouTube kaj podkastoj?

Jes. Ekde la 2010-aj jaroj esperantistoj publikigis multajn kanalojn en YouTube, podkastojn kaj rektajn elsendojn – de vlogoj kaj lingvokursoj ĝis muzikvideoj kaj intervjuoj kun denaskuloj. La podkasto Pola Retradio, komencita de iamaj redaktoroj de la Esperanta servo de Pola Radio, funkcias ekde 2011. Ĉar kanaloj aperas kaj malaperas rapide, ni ne listigas nombrojn de abonantoj.

La dokumenta filmo The Universal Language (2011) de la usona reĝisoro Sam Green estas mallonga (ĉirkaŭ 30-minuta) enkonduko en la historion kaj komunumon de Esperanto.

#Por esperantistoj: kie trovi la menciitan materialon

Granda parto de la Esperanta muziko troviĝas en la katalogo de Vinilkosmo, kaj Muzaiko ofertas rete 24-horan fluon de Esperanta muziko el sia arkivo. Kiu ŝatas vivan koncerton, serĉu la programon de la venonta KEF aŭ de la Universala Kongreso.

#Oftaj demandoj

#Ĉu ekzistas muziko en Esperanto?

Jes. Ekzistas centoj da kantoj kaj albumoj en ĝenroj de folko ĝis metalo kaj repo. La diskeldonejo Vinilkosmo, fondita en 1990, eldonis multajn el ili.

#Kiu filmo estas tute en Esperanto?

La unua estis Angoroj (Francio, 1964). La plej fama estas Incubus (Usono, 1966), kun William Shatner, kiu lernis siajn parolojn fonetike.

#Ĉu William Shatner parolas Esperanton?

Ne. Li prezentis siajn parolojn en Esperanto por Incubus (1966), sed lernis ilin laŭsone, sen lerni la lingvon.

#Ĉu ekzistas Esperanta radiostacio?

Pluraj stacioj elsendis en Esperanto, inkluzive de Pola Radio (1959–2011), Ĉina Radio Internacia (1964–2021) kaj Radio Havano Kubo. Hodiaŭ plejparto de la Esperanta aŭdio estas rete, per podkastoj kaj interreta radio.

#Kiu holivuda filmo havas Esperanton en si?

Gattaca (1997) havas publikajn anoncojn en Esperanto, kaj The Great Dictator (1940) montras Esperantajn tabulojn. Incubus (1966) estas la sola usona plenmezura filmo parolata tute en Esperanto.

#Fontoj

• Vikipedio, Vinilkosmo; Wikipedia (angle), Vinilkosmo
• Vikipedio, Persone, Kultura Esperanto-Festivalo kaj JoMo; Wikipedia (angle), Kajto kaj Jean-Marc Leclercq
• Wikipedia (angle), Incubus (1966 film); Jonathan Rosenbaum, recenzo de Incubus
• Wikipedia (angle), Angoroj, Esperanto film kaj Esperanto in popular culture
• Wikipedia (angle), Gattaca kaj The Great Dictator
• Wikipedia (angle), Polish Radio External Service kaj Vikipedio, Pola Radio
• Vikipedio, Ĉina Radio Internacia; Wikipedia (angle), Radio Havana Cuba
• The SWLing Post, Radio Havana Cuba's A-25 schedule (la 15-a de Aprilo 2025); Radio FM Esperanto, programo de Radio Havano Kubo de la 15-a de Junio 2025