Języki sztuczne: lista według roku i rodzaju

Język sztuczny (ang. conlang) to język, którego dźwięki, słowa lub gramatykę celowo zaprojektowała osoba albo grupa, a który nie wyrósł z codziennej mowy. Główne rodzaje to międzynarodowe języki pomocnicze (auxlangi, tworzone do komunikacji między narodami, jak esperanto), języki artystyczne (artlangi, tworzone dla fikcji, piękna lub zabawy, jak klingoński) i engelangi (od ang. engineered languages; budowane, by sprawdzić logikę, filozofię lub idee językoznawcze, jak lojban). Pokrewne podziały to języki a priori (wymyślone rdzenie) i a posteriori (zbudowane z istniejących języków) oraz języki strefowe, czyli przeznaczone dla jednej rodziny językowej, jak interslavic. Kategorie nakładają się na siebie. Esperanto ma najwięcej użytkowników: opublikowane szacunki wahają się od ok. 60 000 do 2 milionów mówiących, a żaden inny język sztuczny nie ma udokumentowanej społeczności liczącej więcej niż kilka tysięcy osób.

#Tabela znanych języków sztucznych

Tabela jest uporządkowana według roku pierwszej publikacji lub pierwszego użycia. Liczby mówiących podano tylko tam, gdzie istnieje opublikowane oszacowanie; „brak danych” oznacza, że nie znaleziono wiarygodnej liczby. Szacunki tego rodzaju są przybliżone i często sporne. Szczegółowe porównanie najbardziej znanych auxlangów znajdziesz w artykule Esperanto, ido, volapük, interlingua i inne języki.

#Ile jest języków sztucznych?

Nikt nie wie dokładnie, bo wiele z nich to prywatne projekty, które nigdy nie zostały opublikowane. Językoznawczyni Carolina González (Cambridge University Press, 2025) pisze, że od XII wieku udokumentowano ponad 1000 języków sztucznych, a niemieckojęzyczny artykuł Wikipedii o językach planowych podobnie mówi o ponad tysiącu projektów, z których tylko nieliczne stały się dobrze znane. Louis Couturat i Léopold Leau omówili 38 międzynarodowych projektów językowych już w 1903 roku. Liczby się różnią, bo pod „język sztuczny” można podciągać języki fikcyjne, filozoficzne i osobiste albo tylko te przeznaczone do realnego użycia.

#Które języki sztuczne są dziś najczęściej używane?

Esperanto prowadzi z dużą przewagą. Svend Vendelbo Nielsen oszacował w 2017 roku ok. 60 000 mówiących, a badanie Sidneya Culberta, powtarzane w Ethnologue, podaje 2 miliony; wszystkie szacunki i metody opisano w artykule Ilu ludzi mówi po esperancku?. Pozostałe liczby są znacznie mniejsze:

• Klingoński: językoznawczyni Arika Okrent oszacowała, że 20 lub 30 osób potrafi prowadzić spontaniczną rozmowę, a setki używają go w piśmie (według Mental Floss).
• Toki pona: twórczyni języka powiedziała w 2007 roku, że co najmniej 100 osób posługuje się nim płynnie. W spisie społeczności z 2024 roku wzięło udział 1997 osób, z których 53% było na poziomie rozmowy lub wyższym. Sama strona Toki pona twierdzi, że w 2025 roku posługują się nim dziesiątki tysięcy osób, więc szacunki różnią się o dwa rzędy wielkości zależnie od tego, co się liczy.
• Ido: od 100–200 (Detlev Blanke, 2000) do 1000–5000 (Ido Foundation).
• Interlingua i interslavic: interlingua ma od kilkuset do ok. 1500 użytkowników; projekty interslavic deklarują 7000–20 000, liczby tej nikt niezależnie nie sprawdził. Źródła tych i innych auxlangów są w artykule Esperanto, ido, volapük, interlingua i inne języki.

#Czy jakieś języki sztuczne mają rodzimych użytkowników?

Esperanto ma. Jego rodzimi użytkownicy (denaskuloj) to dzieci, które wychowały się z nim w domu, zwykle z rodzicami mówiącymi po esperancku. Szacunki wynoszą ok. 1000–2000, a niemiecka Wikipedia nazywa esperanto jedynym językiem planowym z rodzimymi użytkownikami. Zobacz Rodzimi użytkownicy esperanta. Klingoński i ithkuil nie mają udokumentowanych rodzimych użytkowników.

#Które języki sztuczne mają kody ISO?

ISO 639-3, prowadzony przez SIL International, nadaje kody pojedynczym językom i zalicza poniższe do kategorii „Constructed”. ISO 639-2 ma też zbiorczy kod art dla języków sztucznych w ogóle.

Kod oznacza, że język jest na tyle dobrze udokumentowany, by dało się go zidentyfikować, a nie że ma dużą społeczność. Solresolowi, jak podaje czasopismo językowe Babbel, w 2017 roku podobno odmówiono nadania kodu, ponieważ nie jest używany w dużej i zróżnicowanej społeczności.

#Dlaczego większość języków pomocniczych zawiodła?

Większość miała jednego autora, który stale zmieniał język, nie zdobyła trwałej społeczności albo nie dawała nikomu praktycznego powodu, by się go uczyć. Klasycznym przykładem jest volapük: szybko rozrósł się w latach 80. XIX wieku i w ciągu kilku lat stracił większość zwolenników. Stabilność esperanta wynikała ze stałego rdzenia i języka należącego do jego użytkowników, jak wyjaśnia artykuł Esperanto, ido, volapük, interlingua i inne języki. Artlangi i engelangi z kolei nigdy nie miały zastępować języków narodowych, więc „porażka” jest dla nich złą miarą.

#Częste pytania

#Jaki jest najczęściej używany język sztuczny?

Esperanto, z szacowanymi 60 000 do 2 milionów mówiących. Żaden inny język sztuczny nie ma udokumentowanej społeczności tej wielkości.

#Jaki jest najstarszy język sztuczny?

Lingua Ignota Hildegardy z Bingen, z XII wieku, jest zwykle wymieniana jako jeden z najwcześniejszych znanych, choć to głównie glosariusz wymyślonych słów dołączony do łacińskiej gramatyki. Pierwszym szeroko używanym auxlangiem był volapük z lat 1879–80.

#Czy klingoński i dothraki to prawdziwe języki?

Są prawdziwe w tym sensie, że mają gramatykę i słownictwo, a ludzie mogą się ich uczyć. Stworzono je jednak dla telewizji i filmu, a poza fandomem używa ich niewiele osób.

#Czy język sztuczny to to samo co dialekt albo pidżyn?

Nie. Dialekt lub pidżyn rozwija się z czasem wśród swoich użytkowników, a język sztuczny jest zaprojektowany celowo. Lingua Franca Nova jest inspirowana pidżynem, ale zaprojektował ją jeden autor.

#Który język sztuczny jest najłatwiejszy do nauki?

To zależy od celu. Toki pona ma najmniejszy zasób słów, ok. 120–137 podstawowych, ale nie jest przeznaczony do precyzyjnej codziennej komunikacji. Wśród języków przeznaczonych do pełnej komunikacji esperanto ma regularną gramatykę i zdecydowanie najwięcej uczących się oraz materiałów. Zobacz Najłatwiejszy język do nauki? i Jak uczyć się esperanto.

#Źródła

• Wikipedia, Constructed language, International auxiliary language i List of constructed languages
• Wikipedia (de), Plansprache
• Carolina González, Inventing Languages: A Practical Introduction, Cambridge University Press, 2025
• Wikipedia, Lingua Ignota, Solresol, Latino sine flexione, Blissymbols, Ithkuil, Kotava, Láadan, Toki Pona, Na'vi language, Dothraki language
• Babbel, The history of Solresol i The story of Blissymbolics
• Mental Floss, Constructed languages you can learn (szacunek Okrent dla klingońskiego; loglan i lojban)
• Klingon Language Institute, Klingon history
• Mother Jones, The linguist behind Avatar; WHYY, He brought Game of Thrones languages to life
• Lojban wiki, About Lojban i Logical Language History
• Tolkien Gateway, Qenyaqetsa; Ardalambion, The Qenya Lexicon reviewed
• ithkuil.place, Ithkuil: A Philosophical Design for a Hypothetical Language (2004 mirror)
• Conlang Atlas of Language Structures, Kotava; Le Petit Prince in languages, Kotava
• Jayeless.net, Lingua Franca Nova; Lingclusive, The Elefen in the room
• Omniglot, Slovio; Encyclopaedia Britannica 1911, Volapük (Idiom Neutral i Akademia Volapüku)
• Jan van Steenbergen, A short history of Interslavic
• SIL International, strony kodów ISO 639-3: epo, vol, ido, ile, nov, ina, jbo, tlh, tok, isv, lfn, avk, qya, sjn, zbl, art
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (Nielsen, 2017); Ethnologue, Esperanto entry, 16th edition (2009)
• Jan Tamalu i inni, Results of the 2024 Toki Pona census; Toki Pona official site
• Ido Foundation, IDO; Detlev Blanke (2000), cytowany w: Sabine Fiedler, Phraseology in planned languages, 2007
• Wikipedia, Volapük, Ido, Interlingue, Novial, Interlingua, Lojban, Klingon language, Interslavic; zobacz też źródła artykułu Esperanto, ido, volapük, interlingua i inne języki