Lijst van kunsttalen (conlangs) naar jaar en type

Een kunsttaal (Engels conlang, „constructed language”) is een taal waarvan de klanken, woorden of grammatica bewust zijn ontworpen door een persoon of groep, in plaats van uit alledaagse spraak te groeien. De belangrijkste typen zijn internationale hulptalen (auxlangs, gemaakt voor communicatie tussen naties, zoals Esperanto), artistieke talen (artlangs, gemaakt voor fictie, schoonheid of spel, zoals Klingon) en experimentele talen („engineered”, gebouwd om logica, filosofie of taalkundige ideeën te testen, zoals Lojban). Verwante groepen zijn a priori-talen (verzonnen stammen) tegenover a posteriori-talen (gebouwd uit bestaande talen), en zonale talen voor één taalfamilie, zoals Interslavisch. De categorieën overlappen. Esperanto is de meest gesproken: gepubliceerde schattingen lopen van ongeveer 60.000 tot 2 miljoen sprekers, en geen enkele andere kunsttaal heeft een gedocumenteerde gemeenschap van meer dan enkele duizenden mensen.

#Tabel van bekende kunsttalen

De tabel is gesorteerd op jaar van eerste publicatie of eerste gebruik. Aantallen sprekers staan er alleen bij waar een gepubliceerde schatting bestaat; „niet bekend” betekent dat er geen betrouwbare telling is gevonden. Schattingen van dit soort zijn ruw en vaak omstreden. Voor een uitgebreide vergelijking van de bekendste auxlangs, zie Esperanto vergeleken met andere kunsttalen.

#Hoeveel kunsttalen bestaan er?

Niemand weet het precies, want veel zijn privéprojecten die nooit worden gepubliceerd. De taalkundige Carolina González (Cambridge University Press, 2025) schrijft dat sinds de 12e eeuw meer dan 1.000 kunsttalen zijn gedocumenteerd, en het Duitse Wikipedia-artikel over planspraken spreekt eveneens van meer dan duizend projecten, waarvan er maar enkele bekend werden. Louis Couturat en Léopold Leau bespraken al in 1903 38 projecten voor internationale talen. De tellingen verschillen, omdat „kunsttaal” ook fictieve, filosofische en persoonlijke talen kan omvatten, of alleen talen die voor echt gebruik bedoeld zijn.

#Welke kunsttalen worden vandaag het meest gebruikt?

Esperanto staat met grote voorsprong bovenaan. Svend Vendelbo Nielsen schatte in 2017 ongeveer 60.000 sprekers, terwijl het onderzoek van Sidney Culbert, herhaald in Ethnologue, op 2 miljoen uitkomt; zie hoeveel mensen Esperanto spreken voor alle schattingen en methoden. Andere cijfers zijn veel kleiner:

• Klingon: de taalkundige Arika Okrent schatte dat 20 of 30 mensen een spontaan gesprek kunnen voeren, met honderden die het schriftelijk gebruiken (gemeld door Mental Floss).
• Toki Pona: de maakster zei in 2007 dat minstens 100 mensen het vloeiend spraken. De gemeenschapsenquête van 2024 had 1.997 respondenten, van wie 53% op gespreksniveau of hoger. De Toki Pona-site zelf beweert voor 2025 tienduizenden sprekers, dus de schattingen verschillen met twee ordes van grootte, afhankelijk van wat er wordt meegeteld.
• Ido: van 100–200 (Detlev Blanke, 2000) tot 1.000–5.000 (Ido Foundation).
• Interlingua en Interslavisch: Interlingua heeft enkele honderden tot ongeveer 1.500 gebruikers; de Interslavische projecten claimen 7.000–20.000, een cijfer dat niet onafhankelijk is geteld. Bronnen hiervoor en voor de andere auxlangs staan op Esperanto vergeleken met andere kunsttalen.

#Hebben kunsttalen moedertaalsprekers?

Esperanto wel. De moedertaalsprekers (denaskuloj) zijn kinderen die er thuis mee zijn opgegroeid, meestal met Esperantosprekende ouders. De schattingen liggen rond 1.000–2.000, en de Duitse Wikipedia noemt Esperanto de enige planspraak met moedertaalsprekers. Zie moedertaalsprekers van Esperanto. Klingon en Ithkuil hebben geen gedocumenteerde moedertaalsprekers.

#Welke kunsttalen hebben ISO-codes?

ISO 639-3, onderhouden door SIL International, geeft codes aan afzonderlijke talen en rekent de onderstaande tot de „Constructed” (kunsttalen). ISO 639-2 heeft daarnaast de verzamelcode art voor kunstmatige talen in het algemeen.

Een code betekent dat de taal goed genoeg gedocumenteerd is om geïdentificeerd te worden, niet dat ze een grote gemeenschap heeft. Solresol kreeg volgens het taaltijdschrift Babbel in 2017 naar verluidt geen code, omdat het niet in een grote en gevarieerde gemeenschap wordt gebruikt.

#Waarom mislukten de meeste hulptalen?

De meeste hadden één auteur die de taal steeds bleef veranderen, geen blijvende gemeenschap, of geen praktische reden om ze te leren. Volapük is het klassieke geval: het groeide snel in de jaren 1880 en verloor binnen enkele jaren het grootste deel van zijn volgelingen. De stabiliteit van Esperanto kwam voort uit een vaste kern en een taal die van haar sprekers is, zoals uitgelegd op Esperanto vergeleken met andere kunsttalen. Artlangs en experimentele talen waren daarentegen nooit bedoeld om nationale talen te vervangen, dus „mislukking” is voor hen de verkeerde maatstaf.

#Veelgestelde vragen

#Wat is de meest gesproken kunsttaal?

Esperanto, met naar schatting 60.000 tot 2 miljoen sprekers. Geen enkele andere kunsttaal heeft een gedocumenteerde gemeenschap van die omvang.

#Wat is de oudste kunsttaal?

De Lingua Ignota van Hildegard von Bingen, uit de 12e eeuw, wordt meestal genoemd als een van de vroegst bekende, hoewel het vooral een woordenlijst van verzonnen woorden bij Latijnse grammatica is. De eerste wijdverbreide auxlang was Volapük in 1879–80.

#Zijn Klingon en Dothraki echte talen?

Ze zijn echt in de zin dat ze grammatica en woordenschat hebben en mensen ze kunnen leren. Ze zijn echter gemaakt voor televisie en film, en buiten de fancultuur gebruiken weinig mensen ze.

#Is een kunsttaal hetzelfde als een dialect of een pidgin?

Nee. Een dialect of pidgin ontwikkelt zich in de loop van de tijd onder zijn sprekers, terwijl een kunsttaal bewust is ontworpen. Lingua Franca Nova is geïnspireerd door een pidgin, maar werd ontworpen door één auteur.

#Welke kunsttaal is het makkelijkst te leren?

Dat hangt af van het doel. Toki Pona heeft de kleinste woordenschat, ongeveer 120–137 kernwoorden, maar is niet ontworpen voor nauwkeurige dagelijkse communicatie. Onder de talen die voor volledige communicatie bedoeld zijn, heeft Esperanto een regelmatige grammatica en veruit de meeste leerders en leermiddelen. Zie wat is de makkelijkste taal om te leren? en Esperanto leren.

#Bronnen

• Wikipedia, Constructed language, International auxiliary language en List of constructed languages
• Wikipedia (de), Plansprache
• Carolina González, Inventing Languages: A Practical Introduction, Cambridge University Press, 2025
• Wikipedia, Lingua Ignota, Solresol, Latino sine flexione, Blissymbols, Ithkuil, Kotava, Láadan, Toki Pona, Na'vi language, Dothraki language
• Babbel, The history of Solresol en The story of Blissymbolics
• Mental Floss, Constructed languages you can learn (Okrents schatting voor Klingon; Loglan en Lojban)
• Klingon Language Institute, Klingon history
• Mother Jones, The linguist behind Avatar; WHYY, He brought Game of Thrones languages to life
• Lojban wiki, About Lojban en Logical Language History
• Tolkien Gateway, Qenyaqetsa; Ardalambion, The Qenya Lexicon reviewed
• ithkuil.place, Ithkuil: A Philosophical Design for a Hypothetical Language (2004 mirror)
• Conlang Atlas of Language Structures, Kotava; Le Petit Prince in languages, Kotava
• Jayeless.net, Lingua Franca Nova; Lingclusive, The Elefen in the room
• Omniglot, Slovio; Encyclopaedia Britannica 1911, Volapük (Idiom Neutral en de Volapük-academie)
• Jan van Steenbergen, A short history of Interslavic
• SIL International, ISO 639-3-codepagina's: epo, vol, ido, ile, nov, ina, jbo, tlh, tok, isv, lfn, avk, qya, sjn, zbl, art
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (Nielsen, 2017); Ethnologue, Esperanto entry, 16th edition (2009)
• Jan Tamalu e.a., Results of the 2024 Toki Pona census; Toki Pona official site
• Ido Foundation, IDO; Detlev Blanke (2000), geciteerd in Sabine Fiedler, Phraseology in planned languages, 2007
• Wikipedia, Volapük, Ido, Interlingue, Novial, Interlingua, Lojban, Klingon language, Interslavic; zie ook de bronnen van Esperanto vergeleken met andere kunsttalen