Planlı (yapay) diller listesi: yıla ve türe göre

Planlı dil (conlang), sesleri, kelimeleri ya da dil bilgisi, gündelik konuşmadan doğmak yerine bir kişi ya da grup tarafından bilerek tasarlanmış olan dildir. Başlıca türleri, ulusların iletişimi için yapılmış uluslararası yardımcı diller (auxlang; Esperanto gibi), kurgu, güzellik ya da oyun için yapılmış sanatsal diller (artlang; Klingon gibi) ve mantığı, felsefeyi ya da dilbilimsel fikirleri sınamak için kurulmuş mühendislik dilleridir (Lojban gibi). İlgili gruplar, a priori diller (uydurma kökler) ile a posteriori diller (var olan dillerden kurulmuş) ve Interslavic gibi tek bir dil ailesi için yapılan bölgesel (zonal) dillerdir. Kategoriler birbirine geçer. En çok konuşulan Esperanto’dur: yayımlanmış tahminler yaklaşık 60.000 ile 2 milyon konuşur arasında değişir ve başka hiçbir planlı dilin birkaç binden fazla kişilik belgelenmiş bir topluluğu yoktur.

#Önemli planlı diller tablosu

Tablo, ilk yayım ya da ilk kullanım yılına göre sıralanmıştır. Konuşur sayıları yalnızca yayımlanmış bir tahmin olduğunda gösterilir; “bilinmiyor”, güvenilir bir sayı bulunamadığı anlamına gelir. Bu tür tahminler kabadır ve çoğu zaman tartışmalıdır. En bilinen yardımcı dillerin ayrıntılı karşılaştırması için bkz. Esperanto ile diğer planlı dillerin karşılaştırması.

#Kaç planlı dil var?

Kimse tam olarak bilmiyor, çünkü çoğu hiç yayımlanmayan özel projelerdir. Dilbilimci Carolina González (Cambridge University Press, 2025), 12. yüzyıldan beri 1.000’den fazla planlı dilin belgelendiğini yazar; planlı diller üzerine Almanca Vikipedi maddesi de binin üzerinde projeden söz eder, bunların yalnızca birkaçı tanınmıştır. Louis Couturat ve Léopold Leau, 1903 gibi erken bir tarihte 38 uluslararası dil projesini incelemişti. Sayılar, “planlı dil”in kurgusal, felsefi ve kişisel dilleri de kapsayıp kapsamadığına ya da yalnızca gerçek kullanım için tasarlananları sayıp saymadığına göre değişir.

#Bugün en çok hangi planlı diller kullanılıyor?

Esperanto büyük farkla öndedir. Svend Vendelbo Nielsen 2017’de yaklaşık 60.000 konuşur tahmin etmiş, Ethnologue’da da tekrarlanan Sidney Culbert’in anketi ise 2 milyon vermiştir; tüm tahminler ve yöntemler için bkz. Esperanto’yu kaç kişi konuşuyor. Diğer rakamlar çok daha küçüktür:

• Klingon: dilbilimci Arika Okrent, kendiliğinden sohbet edebilen 20 ya da 30 kişi olduğunu, onu yazıda kullanan yüzlerce kişi bulunduğunu tahmin etmiştir (Mental Floss’un aktardığı biçimde).
• Toki Pona: yaratıcısı 2007’de en az 100 kişinin onu akıcı konuştuğunu söylemiştir. 2024 topluluk sayımına 1.997 kişi yanıt verdi; bunların %53’ü sohbet düzeyinde ya da üstündeydi. Toki Pona sitesinin kendisi 2025’te on binlerce konuşur olduğunu iddia eder; dolayısıyla tahminler neyin sayıldığına göre iki büyüklük mertebesi farklıdır.
• Ido: 100–200’den (Detlev Blanke, 2000) 1.000–5.000’e (Ido Foundation) kadar.
• Interlingua ve Interslavic: Interlingua’nın birkaç yüz ile yaklaşık 1.500 kullanıcısı vardır; Interslavic projeleri 7.000–20.000 olduğunu iddia eder, bu rakam bağımsız olarak sayılmamıştır. Bunların ve diğer yardımcı dillerin kaynakları Esperanto ile diğer planlı dillerin karşılaştırması sayfasındadır.

#Ana dili olarak konuşulan planlı dil var mı?

Esperanto var. Ana dili olarak konuşanları (denaskuloj), evde onunla büyüyen, genellikle Esperanto konuşan ebeveynleri olan çocuklardır. Tahminler yaklaşık 1.000–2.000’dir ve Almanca Vikipedi, Esperanto’yu ana dili konuşurları olan tek planlı dil olarak niteler. Bkz. Esperanto’nun ana dili konuşurları. Klingon ve Ithkuil’in belgelenmiş ana dili konuşanı yoktur.

#Hangi planlı dillerin ISO kodu var?

SIL International tarafından yürütülen ISO 639-3, tek tek dillere kod verir ve aşağıdakileri “Constructed” (planlı) olarak sınıflandırır. ISO 639-2 ayrıca genel olarak yapay diller için art toplu koduna sahiptir.

Bir kod, dilin tanımlanabilecek kadar iyi belgelendiği anlamına gelir; büyük bir topluluğu olduğu anlamına gelmez. Örneğin Solresol’a, dil dergisi Babbel’e göre, geniş ve çeşitli bir toplulukta kullanılmadığı için 2017’de kod verilmediği bildirilmiştir.

#Çoğu yardımcı dil neden başarısız oldu?

Çoğunun dili sürekli değiştiren tek bir yazarı vardı, kalıcı bir toplulukları yoktu ya da kimsenin onları öğrenmesi için pratik bir neden bulunmuyordu. Volapük klasik örnektir: 1880’lerde hızla büyüdü ve birkaç yıl içinde takipçilerinin çoğunu kaybetti. Esperanto’nun kararlılığı, Esperanto ile diğer planlı dillerin karşılaştırması sayfasında açıklandığı gibi, sabit bir çekirdekten ve konuşurlarına ait bir dilden geldi. Sanatsal ve mühendislik dilleri ise ulusal dillerin yerini almak için hiç tasarlanmadı; bu yüzden onlar için “başarısızlık” yanlış bir ölçüttür.

#Sık sorulan sorular

#En çok konuşulan planlı dil hangisidir?

Esperanto; tahmini 60.000 ila 2 milyon konuşuruyla. Başka hiçbir planlı dilin bu büyüklükte belgelenmiş bir topluluğu yoktur.

#En eski planlı dil hangisidir?

Bingenli Hildegard’ın 12. yüzyıla ait Lingua Ignota’sı, bilinen en eski olanlardan biri olarak genellikle anılır; ancak büyük ölçüde Latince dil bilgisine eklenmiş uydurma kelimelerden oluşan bir sözlüktür. Geniş çapta kullanılan ilk yardımcı dil, 1879–80’deki Volapük’tü.

#Klingon ve Dothraki gerçek diller mi?

Dil bilgisi ve kelime dağarcıkları olduğu ve insanlar onları öğrenebildiği anlamda gerçektir. Ancak televizyon ve film için yapıldılar ve hayran çevresinin dışında az kişi onları kullanır.

#Planlı dil, lehçe ya da pidgin ile aynı şey mi?

Hayır. Lehçe ya da pidgin, konuşurları arasında zamanla gelişir; planlı dil ise bilerek tasarlanır. Lingua Franca Nova bir pidgin’den esinlenmiştir, ama tek bir yazar tarafından tasarlanmıştır.

#Hangi planlı dilin öğrenilmesi en kolaydır?

Amaca bağlıdır. Toki Pona’nın en küçük kelime dağarcığı vardır, yaklaşık 120–137 temel kelime, ancak kesin gündelik iletişim için tasarlanmamıştır. Tam iletişim için tasarlanmış diller arasında Esperanto’nun düzenli bir dil bilgisi ve açık ara en çok öğrenicisi ile öğrenme materyali vardır. Bkz. öğrenilmesi en kolay dil hangisi? ve Esperanto nasıl öğrenilir.

#Kaynaklar

• Wikipedia, Constructed language, International auxiliary language ve List of constructed languages
• Wikipedia (de), Plansprache
• Carolina González, Inventing Languages: A Practical Introduction, Cambridge University Press, 2025
• Wikipedia, Lingua Ignota, Solresol, Latino sine flexione, Blissymbols, Ithkuil, Kotava, Láadan, Toki Pona, Na'vi language, Dothraki language
• Babbel, The history of Solresol ve The story of Blissymbolics
• Mental Floss, Constructed languages you can learn (Okrent’ın Klingon tahmini; Loglan ve Lojban)
• Klingon Language Institute, Klingon history
• Mother Jones, The linguist behind Avatar; WHYY, He brought Game of Thrones languages to life
• Lojban wiki, About Lojban ve Logical Language History
• Tolkien Gateway, Qenyaqetsa; Ardalambion, The Qenya Lexicon reviewed
• ithkuil.place, Ithkuil: A Philosophical Design for a Hypothetical Language (2004 mirror)
• Conlang Atlas of Language Structures, Kotava; Le Petit Prince in languages, Kotava
• Jayeless.net, Lingua Franca Nova; Lingclusive, The Elefen in the room
• Omniglot, Slovio; Encyclopaedia Britannica 1911, Volapük (Idiom Neutral ve Volapük Akademisi)
• Jan van Steenbergen, A short history of Interslavic
• SIL International, ISO 639-3 kod sayfaları: epo, vol, ido, ile, nov, ina, jbo, tlh, tok, isv, lfn, avk, qya, sjn, zbl, art
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (Nielsen, 2017); Ethnologue, Esperanto entry, 16th edition (2009)
• Jan Tamalu ve diğerleri, Results of the 2024 Toki Pona census; Toki Pona official site
• Ido Foundation, IDO; Detlev Blanke (2000), Sabine Fiedler’in aktardığı biçimde, Phraseology in planned languages, 2007
• Wikipedia, Volapük, Ido, Interlingue, Novial, Interlingua, Lojban, Klingon language, Interslavic; Esperanto ile diğer planlı dillerin karşılaştırması sayfasındaki kaynaklara da bakın