Esperanto in videogames: de GTA-auto, Minecraft en meer

De Esperanto in Grand Theft Auto is een auto. Het is een grote tweedeurs coupé in GTA III (2001), Vice City, San Andreas en drie andere games tot 2006, en een vierdeurs sedan van het merk Albany in GTA IV (2008). De auto deelt zijn naam met Esperanto, de internationale taal die in 1887 werd gepubliceerd. Rockstar Games heeft de naamkeuze nooit toegelicht.

De taal zelf duikt ook op in games. Minecraft: Java Edition heeft sinds 2012 een Esperanto-interface, Final Fantasy XI opent met een koorlied in het Esperanto, en in een Japanse visual novel moet je Esperanto leren om het verhaal uit te spelen.

#Wat is de Esperanto-auto in GTA?

De naam hoort bij twee verschillende auto’s. In de zes games van het „3D-universum” (2001–2006) is het een grote persoonlijke luxe-coupé in de stijl van de jaren zeventig. In GTA IV werd het een middelgrote vierdeurs sedan in de stijl van het begin van de jaren tachtig.

De coupé is gemodelleerd naar de negende generatie van de Cadillac Eldorado (1971–1978); fans wijzen op de achterlichten van de modellen uit 1975–1976. Hij is zwaar, redelijk snel en bekend om zijn zwakke remmen. Tijdens de ontwikkeling van GTA III werd de naam „Esparanto” gespeld.

De sedan uit GTA IV mengt Amerikaanse ontwerpen uit het begin van de jaren tachtig. Fandatabases zien in het profiel de Lincoln Continental Mark VII, in de voorkant de Chevrolet Malibu uit 1982 en in de achterlichten de Pontiac Bonneville. Het taxibedrijf van Roman Bellic rijdt in een taxiversie ervan.

GTA V (2013) heeft geen gewone Esperanto. De enige verwant is de Police Roadcruiser, een besneeuwde politieversie van de sedan uit GTA IV, te zien in de proloog in North Yankton.

#Is de GTA-auto naar de taal genoemd?

Rockstar heeft het niet gezegd. De GTA Wiki merkt alleen op dat Esperanto ook de naam van een internationale taal is; we vonden geen interview of officiële verklaring die de keuze toelicht.

Het woord zelf heeft een duidelijke betekenis. Esperanto betekent „iemand die hoopt”: esper- „hoop” + -ant- „-end” + -o (uitgang van het zelfstandig naamwoord). L.L. Zamenhof ondertekende zijn eerste leerboek in 1887 als Doktoro Esperanto, „Dokter Hopende”, en lezers gingen de taal naar zijn pseudoniem noemen. Lees de volledige geschiedenis van het Esperanto.

#Wat is Esperanto, de taal?

Esperanto is een geplande taal voor internationale communicatie. De grammatica kent geen onregelmatige werkwoorden, elke letter heeft één klank en nieuwe woorden worden gevormd uit stammen met een kleine set voor- en achtervoegsels. Schattingen van het aantal sprekers lopen uiteen van ongeveer 60.000 tot 2 miljoen, en veel bekende mensen hebben de taal geleerd – zie beroemde Esperantosprekers.

Mi ŝatas ludi videoludojn. – „Ik speel graag videogames.”

Heeft de GTA-auto je hierheen gebracht, dan kun je vandaag nog beginnen met onze gratis Esperantocursus of het overzicht van hoe je Esperanto leert.

#Welke games kun je in het Esperanto spelen?

Tientallen. Sommige grote commerciële titels hebben een officiële Esperantovertaling, en bij veel opensourcegames hebben vrijwilligers er een gemaakt:

De lijst met games op de Wikipedia in het Esperanto telt ongeveer 70 titels, zo’n 30 met officiële en 40 met door fans gemaakte vertalingen, waaronder gepatchte klassiekers als Super Mario Bros. De Steam-curatorgroep Ludoj en Esperanto („Games in het Esperanto”) beoordeelt Steam-games met Esperanto-inhoud.

#Hoe zet je Minecraft op Esperanto?

In de pc-versie kost het vier klikken:

1. Start Minecraft: Java Edition.
2. Klik in het titelscherm op Options…, daarna op Language… (in een Nederlandstalige installatie heten de knoppen Opties… en Taal…). Het kleine wereldbolknopje naast die knop opent hetzelfde menu.
3. Scrol omlaag en klik op Esperanto (Esperantujo).
4. Klik op Done, de bevestigingsknop onderaan. Menu’s en voorwerpnamen schakelen meteen over op het Esperanto.

Esperantujo betekent „Esperantoland” – de wereldwijde gemeenschap van sprekers. De Bedrock Edition (consoles, telefoons, tablets en de Microsoft Store-versie voor Windows) biedt geen Esperanto aan. De gratis game Luanti kun je in het instellingenmenu op Esperanto zetten.

Woorden die je in bijna elk gamemenu tegenkomt:

Dezelfde stammen komen steeds terug, en zo werkt woordvorming in het Esperanto: als je lud- kent, kun je ludo, ludi, ludanto en videoludo lezen.

#Waar komt Esperanto voor in games?

Final Fantasy XI (2002) opent met een thema waarvan het koorgedeelte, „Memoro de la Ŝtono” („Herinnering aan de steen”), in het Esperanto wordt gezongen. Nobuo Uematsu componeerde de muziek en Masato Kato schreef de tekst, die vervolgens in het Esperanto werd gezet. Het stuk is uitgevoerd tijdens de Distant Worlds-concerten met Final Fantasy-muziek – meer Esperantoliederen vind je bij muziek en film.

The Elder Scrolls bevat een mysterieus boek van een necromant, N’Gasta! Kvata! Kvakis!, in Morrowind (2002), Oblivion (2006) en Skyrim (2011). De „geheimzinnige” tekst is licht aangepast Esperanto. Ontcijferd beschrijft hij Kva! Kvak!, het clubblad van La Ranetoj, een Esperantoclub in Stockholm.

The Expression Amrilato (2017) is een Japanse visual novel waarin de hoofdpersoon, Rin, terechtkomt in een wereld waar iedereen „Juliamo” spreekt – in werkelijkheid Esperanto. De speler leert de taal samen met haar om het verhaal vooruit te helpen. Het Japanse Esperanto-instituut hielp bij de Esperantotekst. In 2019 volgde een Engelse versie, en een vervolg, Distant Memoraĵo, in 2019 in Japan en in 2021 in het Engels. Zelfs de naam van de ontwikkelaar, SukeraSparo, is Esperanto: „suikerzoete zeebrasem”, een knipoog naar taiyaki, de Japanse visvormige cake.

#Wie vertaalt games naar het Esperanto?

Meestal vrijwilligers. Opensourcegames verzamelen vertalingen op platforms als Weblate en Transifex, waar Esperantosprekers de tekst van het spel regel voor regel vertalen. Sommige commerciële games vermelden ook vrijwillige vertalers: VVVVVV noemt zijn Esperantovertaler, Reese Rivers, en Shattered Pixel Dungeon vermeldt zijn Esperantovertalers en de nalezer.

Fangroepen patchen ook oudere games die nooit een officiële versie kregen. De lijst op de Wikipedia in het Esperanto bevat vertalingen door fans van klassiekers voor de Nintendo Entertainment System, Rayman en Resident Evil.

#Kunnen videogames je helpen Esperanto te leren?

Ja, als oefening naast een cursus. In een spel dat je al kent, begrijp je wat elk menu doet, dus pik je de Esperantowoorden op uit de context. The Expression Amrilato is ontworpen om je al spelend de basis van het Esperanto te leren. Voor een gestructureerde start is er de gratis cursus.

#Veelgestelde vragen

#Op welke auto is de Esperanto in GTA gebaseerd?

In GTA III, Vice City, San Andreas en de twee Stories-games is hij gemodelleerd naar de Cadillac Eldorado uit de jaren zeventig. De Albany Esperanto uit GTA IV is een vierdeurs sedan die Amerikaanse ontwerpen uit het begin van de jaren tachtig mengt, zoals de Lincoln Continental Mark VII.

#Zit de Esperanto in GTA V?

Niet als gewone auto. GTA V heeft alleen de Police Roadcruiser, een politieversie van de Esperanto uit GTA IV, in de besneeuwde proloog in North Yankton.

#Waarom heet de GTA-auto Esperanto?

Rockstar heeft het niet verklaard. De naam is gelijk aan die van de internationale taal die in 1887 werd gepubliceerd en „iemand die hoopt” betekent.

#Kun je Minecraft in het Esperanto spelen?

Ja, in Minecraft: Java Edition: Options → Language → „Esperanto (Esperantujo)”. Het kan sinds 2012. De Bedrock Edition biedt geen Esperanto aan.

#Welk Final Fantasy-lied is in het Esperanto?

„Memoro de la Ŝtono” („Herinnering aan de steen”), het koorgedeelte van het openingsthema van Final Fantasy XI (2002), gecomponeerd door Nobuo Uematsu.

#Bronnen

• GTA Wiki, Esperanto (3D Universe), Esperanto (HD Universe), Roman's Taxi en Police Roadcruiser; GTABase, Albany Esperanto
• Wikipedia, Esperanto in popular culture
• Minecraft Wiki, Language en Java Edition 1.2.1
• PCGamingWiki, Minecraft: Java Edition, Slay the Spire, Keep Talking and Nobody Explodes, Mini Metro, VVVVVV, Tooth and Tail, OpenRCT2, SuperTuxKart en The Battle for Wesnoth
• Steam-curator Ludoj en Esperanto; Vikipedio, Listo de videoludoj en Esperanto
• Broncode: Shattered Pixel Dungeon, Languages.java; VVVVVV, lang/eo/meta.xml; The Battle for Wesnoth, eo_XX.cfg; Luanti, po/eo; OpenTTD, esperanto.txt
• Final Fantasy Wiki, Memoro de la Ŝtono; Wikipedia, Final Fantasy XI
• UESP, N'Gasta! Kvata! Kvakis! en Morrowind: Easter Eggs
• Wikipedia, The Expression Amrilato
• Lichess (instellingen voor de interfacetaal)