Fundamento de Esperanto: pełny tekst online

Fundamento de Esperanto („Podstawa esperanta”) to książka z 1905 roku, w której Ludwik Zamenhof utrwalił rdzeń języka. Ma cztery części: przedmowę, gramatykę z 16 regułami, 42 ćwiczenia i słownik Universala Vortaro. Pierwszy Światowy Kongres Esperanto uznał ją za wiążącą w sierpniu 1905 roku i nikt nie może jej zmieniać.

W tym dziale znajduje się cały tekst, przepisany bez zmian z wydania Akademii Esperanta.

• 1905wydanie paryskie; wiążące od Deklaracji bulońskiej
• 16reguł gramatyki, wydrukowanych w 5 językach
• 42ćwiczeń o rosnącej trudności (§1–§42)
• 2933haseł słownika z tłumaczeniami na 5 języków

#Dlaczego Fundamento jest wiążące?

Punkt 4 Deklaracji z Boulogne, przyjętej na pierwszym kongresie 9 sierpnia 1905 roku, wskazuje tę książkę jako jedyną niezmienną podstawę języka: La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj Esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo "Fundamento de Esperanto", en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon. – „Jedyną, raz na zawsze wiążącą wszystkich esperantystów podstawą języka esperanto jest dziełko Fundamento de Esperanto, w którym nikt nie ma prawa dokonywać zmian.”

Ten sam punkt mówi, że esperanto nie ma osobistego prawodawcy. Opinie Zamenhofa i jego późniejsze dzieła są prywatne i nikogo nie wiążą, tak samo jak wypowiedzi każdego innego mówiącego.

Podstawa może rosnąć, ale tylko przez dodawanie. Akademia Esperanta dodaje oficjalne rdzenie przez Oficjalne Dodatki (Oficialaj Aldonoj), ale nie może zmienić książki. Poziomy autorytetu opisuje artykuł o oficjalnym esperancie.

#Co zawiera Fundamento?

Liczby haseł pochodzą z naszego własnego zliczenia wydania Akademii. Sama Akademia liczy w całej książce 2768 „elementów fundamentalnych”, ponieważ zlicza rdzenie, afiksy i końcówki ze wszystkich czterech części.

Poza przedmową materiał jest starszy niż książka. Gramatyka pochodzi z Unua Libro z 1887 roku, a słownik i ćwiczenia ukazały się osobno w latach 1893–1894. Zbiorowe wydanie opublikowało w Paryżu w 1905 roku wydawnictwo Hachette.

#Jak go tu czytać?

• Najpierw przedmowa, jeśli chcesz wiedzieć, dlaczego esperanto ma niezmienną podstawę; najpierw gramatyka, jeśli interesują cię same reguły.
• Dotknij dowolnego słowa w przedmowie lub ćwiczeniach. Okienko pokaże kolorowo części słowa – rdzeń, przedrostek, przyrostek, końcówkę – wraz ze znaczeniem i odnośnikiem do naszego słownika.
• Link do pojedynczego ćwiczenia: każdy § ma własną kotwicę, na przykład §11, początek baśni La feino.
• Sprawdź rdzeń: Universala Vortaro ma jedną stronę na każdą literę, a każde hasło prowadzi do współczesnego hasła w naszym słowniku, jeśli je mamy.
• Po polsku: w gramatyce jako pierwsza otwiera się wersja polska, a w słowniku polskie tłumaczenie każdego hasła jest podane przed czterema pozostałymi.

Dawna pisownia i błędy tłumaczeń z 1905 roku zostają w tekście, tak jak chciał Zamenhof. Jego przedmowa mówi: La fundamento devas resti severe netuŝebla eĉ kune kun siaj eraroj – „Podstawa musi pozostać surowo nietykalna, nawet razem ze swoimi błędami.”

#Czy Fundamento nadaje się na podręcznik?

Nie, i sam Zamenhof tak powiedział. Przedmowa stwierdza, że książki „nie należy w żadnym razie uważać za najlepszy podręcznik i słownik esperanta”. Do nauki polecał obszerniejsze podręczniki, a Fundamento – jako przewodnik po tym, co jest oficjalne.

Aby nauczyć się języka, zacznij od naszego kursu i 16 reguł gramatyki wyjaśnionych prostym językiem. Do Fundamento wróć, gdy zechcesz sprawdzić oryginalne brzmienie.

#Źródła

• Akademio de Esperanto – Fundamento de Esperanto (wydanie internetowe)
• Akademio de Esperanto – Fundamento: gramatyka po polsku
• David K. Jordan – The Boulogne Declaration (tekst esperancki z tłumaczeniem angielskim)
• Wikipedia – Deklaracja z Boulogne (Declaration of Boulogne)
• Wikipedia (pl) – Fundamento de Esperanto
• Wikipedia – Fundamento de Esperanto
• Vikipedio – Fundamento de Esperanto
• Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro: Klarigoj