Pri Esperanto
Fundamento de Esperanto: la plena teksto de 1905 rete
La sola libro, kiu devigas ĉiun esperantiston – ĉiuj kvar partoj, neŝanĝitaj ekde 1905, kun ĉiu Esperanta vorto klarigita per unu tuŝo.
Antaŭparolo
La antaŭparolo de Zamenhof (Julio 1905) klarigas, kial la bazo de Esperanto neniam ŝanĝiĝu kaj kiel la lingvo tamen kreskas. Plena teksto kun klarigoj.
Gramatiko
La gramatiko de la Fundamento de Esperanto, kiel Zamenhof presis ĝin en 1905 – la alfabeto kaj la 16 reguloj en la franca, angla, germana, rusa kaj pola.
Ekzercaro
La Ekzercaro de la Fundamento de Esperanto – 42 gradaj ekzercoj de la alfabeto ĝis vortfarado, kun la novaj vortoj de ĉiu sekcio en kvin lingvoj.
Universala Vortaro
La Universala Vortaro de 1905 listigas 2 635 oficialajn radikojn kaj afiksojn plus 298 derivitajn vortojn, ĉiun en kvin lingvoj. Foliumu ĝin laŭ litero.
La Fundamento de Esperanto estas la libro de 1905, en kiu L. L. Zamenhof fiksis la kernon de la lingvo. Ĝi havas kvar partojn: antaŭparolon, gramatikon kun la 16 reguloj, 42 ekzercojn kaj la vortaron Universala Vortaro. La unua Universala Kongreso de Esperanto faris ĝin deviga en Aŭgusto 1905, kaj neniu rajtas ŝanĝi ĝin.
Ĉi tiu sekcio enhavas la tutan tekston, kopiitan sen ŝanĝoj el la eldono de la Akademio de Esperanto.
- 1905eldonita en Parizo; deviga ekde la Bulonja Deklaracio
- 16reguloj de gramatiko, presitaj en 5 lingvoj
- 42ekzercoj laŭ grado (§1–§42)
- 2 933vortaraj kapvortoj kun tradukoj en 5 lingvoj
Kial la Fundamento estas deviga?
La 4-a punkto de la Deklaracio de Bulonjo, akceptita de la unua kongreso la 9-an de Aŭgusto 1905, nomas la libron la sola fiksa bazo de la lingvo: La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj Esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo "Fundamento de Esperanto", en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon.
La sama punkto diras, ke Esperanto ne havas personan leĝdonanton. La opinioj kaj postaj verkoj de Zamenhof mem estas privataj kaj devigas neniun, same kiel tiuj de ĉiu alia parolanto.
La bazo povas kreski, sed nur per aldonoj. La Akademio de Esperanto aldonas oficialajn radikojn per la Oficialaj Aldonoj, sed ne povas ŝanĝi la libron. La tavolojn de aŭtoritato klarigas la paĝo Oficiala Esperanto.
Kio troviĝas en la Fundamento?
| Parto | Kion ĝi enhavas | Lingvoj |
|---|---|---|
| Antaŭparolo | La antaŭparolo de Zamenhof, datita Varsovio, Julio 1905: kial la bazo restu netuŝebla kaj kiel la lingvo tamen povas kreski | Esperanto |
| Gramatiko | La alfabeto kun konsiloj pri prononco kaj la 16 reguloj | franca, angla, germana, rusa, pola |
| Ekzercaro | 42 numeritaj ekzercoj (§1–§42), de la alfabeto ĝis vortfarado, ĉiu kun siaj novaj vortoj | Esperanto, novaj vortoj en 5 lingvoj |
| Universala Vortaro | 2 635 radikoj, afiksoj kaj vortetoj kaj 298 derivitaj vortoj, ĉiu kun kvin tradukoj | Esperanto kun 5 lingvoj |
La nombroj de artikoloj estas nia propra kalkulo el la eldono de la Akademio. La Akademio mem kalkulas 2 768 „Fundamentajn elementojn” en la tuta libro, ĉar ĝi kalkulas radikojn, afiksojn kaj finaĵojn el ĉiuj kvar partoj.
Krom la antaŭparolo, la materialo estas pli malnova ol la libro. La gramatiko venas el la Unua Libro de 1887; la vortaro kaj la ekzercaro aperis aparte en 1893–1894. La kolektitan libron eldonis Hachette en Parizo en 1905.
Kiel legi ĝin ĉi tie?
- Unue la antaŭparolo, se vi volas scii, kial Esperanto havas fiksan bazon; unue la gramatiko, se vi volas la regulojn mem.
- Tuŝu aŭ alklaku ajnan vorton en la antaŭparolo aŭ la ekzercaro. Fenestreto montras la partojn de la vorto – radikon, prefikson, sufikson, finaĵon – en koloroj, kun la signifo kaj ligo al nia vortaro.
- Ligo al unu ekzerco: ĉiu § havas sian propran ankron, ekzemple §11, la komenco de la fabelo La feino.
- Serĉu radikon: la Universala Vortaro havas unu paĝon por ĉiu litero, kaj ĉiu artikolo ligas al la moderna vortara artikolo, kiam ni havas ĝin.
Malnovaj literumoj kaj la tradukeraroj de 1905 restas en la teksto, kiel Zamenhof volis. Lia antaŭparolo diras: La fundamento devas resti severe netuŝebla eĉ kune kun siaj eraroj.
Ĉu la Fundamento estas bona lernolibro?
Ne, kaj Zamenhof mem tion diris. La antaŭparolo deklaras, ke la libro tute ne devas esti rigardata kiel la plej bona lernolibro kaj vortaro de Esperanto. Por lerni, li rekomendis pli plenajn lernolibrojn, kaj la Fundamenton kiel gvidilon pri tio, kio estas oficiala.
Por lerni la lingvon, komencu per nia kurso kaj la 16 reguloj klarigitaj. Revenu al la Fundamento, kiam vi volas kontroli la originalan vortumon.
Fontoj
- Akademio de Esperanto – Fundamento de Esperanto (reta eldono)
- David K. Jordan – La Bulonja Deklaracio (Esperanta teksto kun angla traduko)
- Wikipedia (angle), Declaration of Boulogne
- Wikipedia (angle), Fundamento de Esperanto
- Vikipedio – Fundamento de Esperanto
- Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro: Klarigoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.