Fundamento
Universala Vortaro: la vortaro de la Fundamento de 1905
La oficiala kernvortprovizo de Esperanto, litero post litero, precize kiel presita en 1905 – kun ligo al la moderna signifo de ĉiu vorto.
La Universala Vortaro estas la kvara kaj plej granda parto de la Fundamento de Esperanto. Ĝi listigas la radikojn, afiksojn kaj vortetojn de la lingvo kun tradukoj en la francan, anglan, germanan, rusan kaj polan. Ĉiu radiko en ĝi estas Fundamenta: ĝi apartenas al la deviga kerno de Esperanto.
Kiel la artikoloj estas skribitaj?
Artikolo ordinare estas radiko sekvata de apostrofo, ekzemple abel' (angle „bee”). La apostrofo markas la lokon, kie aliĝas finaĵo aŭ alia parto. La propra noto de la vortaro klarigas la sistemon per frat'in'o: tri partoj, frat (frato), in (ina) kaj o (substantivo), kiujn oni serĉu aparte. La anglaj tradukoj en la ekzemploj sube estas el la vortaro mem.
- Radikoj ne portas finaĵon: aĉet' „buy”, afabl' „affable”.
- Afiksoj kaj finaĵoj ankaŭ estas artikoloj, kun mallonga klarigo kaj ekzemplo: ad' markas daŭran agon, a markas la adjektivon.
- Vortetoj estas skribitaj tute: adiaŭ, kaj, ĉe.
- Kelkaj derivitaj vortoj sekvas sian radikon kiel subartikoloj: sub'aĉet' „corrupt” sub aĉet', mal'afabl' „surly” sub afabl'.
Ni kalkulas 2 635 ĉefajn artikolojn kaj 298 derivitajn. En la originalo la literoj C kaj Ĉ havas komunan sekcion, same G kaj Ĝ, H kaj Ĥ, J kaj Ĵ, kaj S kaj Ŝ; tio donas 22 sekciojn.
Kio pri la eraroj?
Zamenhof lasis la tradukojn kiaj ili estis, kun eraroj, kaj lia antaŭparolo avertas, ke ili troviĝas „precipe en la angla parto”. Komparu la kvin tradukojn, kiam unu aspektas strange. La Lingva Komitato poste publikigis korektojn, kiujn nun uzas la Akademio de Esperanto en sia reta vortaro.
Ĉiu artikolo ĉi tie ligas al nia vortaro, kiam ni havas la vorton, por ĝia moderna signifo, formoj kaj ekzemploj. Radikoj aldonitaj post 1905 estas listigitaj en la Oficialaj Aldonoj; vidu Oficiala Esperanto.
UNIVERSALA VORTARO
DE LA LINGVO INTERNACIA ESPERANTO
Ĉion, kio estas skribita en la lingvo internacia Esperanto, oni povas kompreni kun helpo de tiu ĉi vortaro. Vortoj, kiuj formas kune unu ideon, estas skribataj kune, sed dividataj unu de la alia per streketo, tiel ekzemple la vorto « frat'in'o », prezentante unu ideon, estas kunmetita el tri vortoj, el kiuj ĉiun oni devas serĉi aparte.
La sama noto en la aliaj lingvoj de 1905
fr Tout ce qui est écrit en langue internationale Esperanto peut se comprendre à l’aide de ce dictionnaire. Les mots qui forment ensemble une seule idée s’écrivent ensemble mais se séparent les uns des autres par de petits traits. Ainsi, par exemple, le mot « frat'in'o », qui n’exprime qu’une idée est formé de trois mots, et chacun d’eux se cherche à part.
en Everything written in the international language Esperanto can be translated by means of this vocabulary. If several words are required to express one idea, they must be written in one but, separated by commas; e. g. « frat'in'o » though one idea, is yet composed of three words, which must be looked for separately in the vocabulary.
de Alles, was in der internationalen Sprache Esperanto geschrieben ist, kann man mit Hülfe dieses Wörterbuches verstehen. Wörter, welche zusammen einen Begriff bilden, werden zusammen geschrieben, aber von einander, durch einen senkrechten Strich getrennt; so ist z. B. das Wort « frat'in'o », welches einen Begriff bildet, aus drei Wörtern zusammengesetzt, deren jedes besonders zu suchen ist.
ru Все, что написано на международномъ языкѣ Эсперанто, можно понимать съ помощью этого словаря. Слова составляющія вмѣстѣ одно понятіе, пишутся вмѣстѣ, но отдѣляются другъ отъ друга черточкой; такъ напримѣръ слово « frat'in'o », составляя одно понятіе, сложено изъ трехъ словъ, изъ которыхъ каждое надо искать отдѣльно.
pl Wszystko co napisano w języku międzynarodowyn Esperanto, można zrozumieć przy pomocy tego słownika. Wyrazy, stanowiące razem jedno pojęcie, pisze się razem, lecz oddziela się kréską pionową; tak naprzykład wyraz « frat'in'o » stanowiący jedno pojęcie, złożony jest z trzech wyrazów, z których każdego należy szukać oddzielnie.
Teksto: Fundamento de Esperanto de L. L. Zamenhof (1905), publika havaĵo, laŭ la eldono de la Akademio de Esperanto. Ortografio, interpunkcio kaj la originalaj tradukoj, kun la eraroj, restas senŝanĝaj.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.