Esperantopedia

HesabınızArkadaşlarMesajlarAyarlarYönetici paneli

Fundamento

Universala Vortaro: 1905 tarihli Fundamento sözlüğü

Esperanto’nun resmî çekirdek kelime dağarcığı, harf harf, 1905’te basıldığı gibi – her kelimenin çağdaş anlamına bir bağlantıyla.

Güncellendi: 4 dk okuma

Universala Vortaro (“Evrensel Sözlük”), Fundamento de Esperanto’nun dördüncü ve en büyük bölümüdür. Dilin köklerini, eklerini ve küçük kelimelerini Fransızca, İngilizce, Almanca, Rusça ve Lehçe çevirileriyle listeler. İçindeki her kök Fundamento’ya aittir: Esperanto’nun bağlayıcı çekirdeğinin parçasıdır.

Maddeler nasıl yazılır?

Bir madde genellikle bir kök ve ardından bir kesme işaretidir; örneğin abel' “arı”. Kesme işareti, bir dil bilgisel ekin ya da başka bir parçanın eklendiği yeri gösterir. Sözlüğün kendi notu sistemi frat'in'o “kız kardeş” ile açıklar: üç parça, frat “erkek kardeş”, in “dişil” ve o “isim”, her biri ayrıca aranmalıdır.

  • Kökler dil bilgisel ek taşımaz: aĉet' “satın almak”, afabl' “cana yakın”.
  • Ön ekler, son ekler ve dil bilgisel ekler de maddedir; kısa bir açıklama ve bir örnek taşırlar: ad' süren eylemi, a sıfatı gösterir.
  • Küçük kelimeler bütün olarak yazılır: adiaŭ, kaj, ĉe.
  • Bazı türemiş kelimeler kökünün ardından alt madde olarak gelir: aĉet' altında sub'aĉet' “rüşvet vermek”, afabl' altında mal'afabl' “ters, huysuz”.

2.635 ana madde ve 298 türemiş madde sayıyoruz. Özgün baskıda C ve Ĉ harfleri tek bölümü paylaşır; G ve Ĝ, H ve Ĥ, J ve Ĵ, S ve Ŝ de öyle; böylece 22 bölüm oluşur.

Peki ya hatalar?

Zamenhof çevirileri, hatalarıyla birlikte olduğu gibi bıraktı ve ön sözü bunların “özellikle İngilizce bölümde” bulunduğu uyarısında bulunur. Bir çeviri tuhaf görünürse beş çeviriyi karşılaştırın. Dil Komitesi sonradan düzeltmeler yayımladı; bunlar artık Esperanto Akademisi tarafından çevrim içi sözlüğünde kullanılır.

Burada her madde, kelimeyi sözlüğümüzde bulduğumuzda, çağdaş anlamı, biçimleri ve örnekleri için sözlüğümüze bağlanır. 1905’ten sonra eklenen kökler Resmî Eklemelerde listelenir; bkz. resmî Esperanto.

Türkçe konuşanlar bu sözlüğü nasıl kullanabilir?

Sözlükte Türkçe çeviri yoktur: her madde Fransızca, İngilizce, Almanca, Rusça ve Lehçe karşılıklarla gelir. Bir kökün bugünkü Türkçe anlamını öğrenmek için maddenin sözlüğümüzdeki bağlantısına gidin; orada, mümkün olduğunda Türkçe anlamlar, biçimler ve örnekler bulunur. Bir kökün Fundamento’da bulunması onun Fundamento’ya ait, yani değiştirilemez olduğunu gösterir; 1905’ten sonra eklenen kökler ise Fundamento’ya değil, Resmî Eklemelere aittir.

UNIVERSALA VORTARO

DE LA LINGVO INTERNACIA ESPERANTO

Ĉion, kio estas skribita en la lingvo internacia Esperanto, oni povas kompreni kun helpo de tiu ĉi vortaro. Vortoj, kiuj formas kune unu ideon, estas skribataj kune, sed dividataj unu de la alia per streketo, tiel ekzemple la vorto « frat'in'o », prezentante unu ideon, estas kunmetita el tri vortoj, el kiuj ĉiun oni devas serĉi aparte.

Aynı not, 1905 baskısının diğer dillerinde

fr Tout ce qui est écrit en langue internationale Esperanto peut se comprendre à l’aide de ce dictionnaire. Les mots qui forment ensemble une seule idée s’écrivent ensemble mais se séparent les uns des autres par de petits traits. Ainsi, par exemple, le mot « frat'in'o », qui n’exprime qu’une idée est formé de trois mots, et chacun d’eux se cherche à part.

en Everything written in the international language Esperanto can be translated by means of this vocabulary. If several words are required to express one idea, they must be written in one but, separated by commas; e. g. « frat'in'o » though one idea, is yet composed of three words, which must be looked for separately in the vocabulary.

de Alles, was in der internationalen Sprache Esperanto geschrieben ist, kann man mit Hülfe dieses Wörterbuches verstehen. Wörter, welche zusammen einen Begriff bilden, werden zusammen geschrieben, aber von einander, durch einen senkrechten Strich getrennt; so ist z. B. das Wort « frat'in'o », welches einen Begriff bildet, aus drei Wörtern zusammengesetzt, deren jedes besonders zu suchen ist.

ru Все, что написано на международномъ языкѣ Эсперанто, можно понимать съ помощью этого словаря. Слова составляющія вмѣстѣ одно понятіе, пишутся вмѣстѣ, но отдѣляются другъ отъ друга черточкой; такъ напримѣръ слово « frat'in'o », составляя одно понятіе, сложено изъ трехъ словъ, изъ которыхъ каждое надо искать отдѣльно.

pl Wszystko co napisano w języku międzynarodowyn Esperanto, można zrozumieć przy pomocy tego słownika. Wyrazy, stanowiące razem jedno pojęcie, pisze się razem, lecz oddziela się kréską pionową; tak naprzykład wyraz « frat'in'o » stanowiący jedno pojęcie, złożony jest z trzech wyrazów, z których każdego należy szukać oddzielnie.

Metin: L. L. Zamenhof, Fundamento de Esperanto (1905), kamu malı; Akademio de Esperanto baskısına göre. Yazım, noktalama ve özgün çeviriler, hatalar dâhil, değiştirilmemiştir.

Kaynaklar

Esperantopedia işinize yaradıysa ona destek olabilirsiniz.