Fundamento
Universala Vortaro: het woordenboek van 1905
De officiële kernwoordenschat van het Esperanto, letter voor letter, precies zoals gedrukt in 1905 – met een link naar de moderne betekenis van elk woord.
Het Universala Vortaro („Universeel Woordenboek”) is het vierde en grootste deel van het Fundamento de Esperanto. Het geeft de stammen, affixen en kleine woorden van de taal met vertalingen in het Frans, Engels, Duits, Russisch en Pools. Elke stam erin is fundamenteel: ze hoort bij de bindende kern van het Esperanto.
Hoe zijn de lemma’s geschreven?
Een lemma is meestal een stam gevolgd door een apostrof, zoals abel' „bij”. De apostrof markeert de plaats waar een uitgang of een ander deel aansluit. De eigen toelichting van het woordenboek legt het systeem uit met frat'in'o „zuster”: drie delen, frat „broer”, in „vrouwelijk” en o „zelfstandig naamwoord”, die elk apart moeten worden opgezocht.
- Stammen hebben geen uitgang: aĉet' „kopen”, afabl' „vriendelijk”.
- Affixen en uitgangen zijn ook lemma’s, met een korte uitleg en een voorbeeld: ad' geeft voortdurende handeling aan, a het bijvoeglijk naamwoord.
- Kleine woorden staan voluit: adiaŭ, kaj, ĉe.
- Sommige afgeleide woorden volgen hun stam als sublemma: sub'aĉet' „omkopen” onder aĉet', mal'afabl' „nors” onder afabl'.
We tellen 2.635 hoofdlemma’s en 298 afgeleide. De letters C en Ĉ delen in het origineel één afdeling, evenals G en Ĝ, H en Ĥ, J en Ĵ, en S en Ŝ; dat geeft 22 afdelingen.
Hoe zit het met de fouten?
Zamenhof liet de vertalingen zoals ze waren, fouten inbegrepen, en zijn voorwoord waarschuwt dat ze er „vooral in het Engelse deel” in zitten. Vergelijk de vijf vertalingen als er één vreemd lijkt. Het Taalcomité publiceerde later verbeteringen, die de Academie van Esperanto nu gebruikt in haar online woordenboek.
Elk lemma hier verwijst naar ons woordenboek als we het woord hebben, voor de moderne betekenis, vormen en voorbeelden. Stammen die na 1905 zijn toegevoegd staan in de Officiële Aanvullingen; zie officieel Esperanto.
UNIVERSALA VORTARO
DE LA LINGVO INTERNACIA ESPERANTO
Ĉion, kio estas skribita en la lingvo internacia Esperanto, oni povas kompreni kun helpo de tiu ĉi vortaro. Vortoj, kiuj formas kune unu ideon, estas skribataj kune, sed dividataj unu de la alia per streketo, tiel ekzemple la vorto « frat'in'o », prezentante unu ideon, estas kunmetita el tri vortoj, el kiuj ĉiun oni devas serĉi aparte.
Dezelfde opmerking in de andere talen van 1905
fr Tout ce qui est écrit en langue internationale Esperanto peut se comprendre à l’aide de ce dictionnaire. Les mots qui forment ensemble une seule idée s’écrivent ensemble mais se séparent les uns des autres par de petits traits. Ainsi, par exemple, le mot « frat'in'o », qui n’exprime qu’une idée est formé de trois mots, et chacun d’eux se cherche à part.
en Everything written in the international language Esperanto can be translated by means of this vocabulary. If several words are required to express one idea, they must be written in one but, separated by commas; e. g. « frat'in'o » though one idea, is yet composed of three words, which must be looked for separately in the vocabulary.
de Alles, was in der internationalen Sprache Esperanto geschrieben ist, kann man mit Hülfe dieses Wörterbuches verstehen. Wörter, welche zusammen einen Begriff bilden, werden zusammen geschrieben, aber von einander, durch einen senkrechten Strich getrennt; so ist z. B. das Wort « frat'in'o », welches einen Begriff bildet, aus drei Wörtern zusammengesetzt, deren jedes besonders zu suchen ist.
ru Все, что написано на международномъ языкѣ Эсперанто, можно понимать съ помощью этого словаря. Слова составляющія вмѣстѣ одно понятіе, пишутся вмѣстѣ, но отдѣляются другъ отъ друга черточкой; такъ напримѣръ слово « frat'in'o », составляя одно понятіе, сложено изъ трехъ словъ, изъ которыхъ каждое надо искать отдѣльно.
pl Wszystko co napisano w języku międzynarodowyn Esperanto, można zrozumieć przy pomocy tego słownika. Wyrazy, stanowiące razem jedno pojęcie, pisze się razem, lecz oddziela się kréską pionową; tak naprzykład wyraz « frat'in'o » stanowiący jedno pojęcie, złożony jest z trzech wyrazów, z których każdego należy szukać oddzielnie.
Tekst: Fundamento de Esperanto van L. L. Zamenhof (1905), publiek domein, naar de uitgave van de Academie van Esperanto. Spelling, interpunctie en de oorspronkelijke vertalingen, fouten inbegrepen, zijn ongewijzigd.
Bronnen
Als Esperantopedia je heeft geholpen, kun je het steunen.