Fundamento de Esperanto: volledige tekst van 1905

Het Fundamento de Esperanto („Fundament van het Esperanto”) is het boek van 1905 waarin L.L. Zamenhof de kern van de taal vastlegde. Het bestaat uit vier delen: een voorwoord, een grammatica met de 16 regels, 42 oefeningen en het woordenboek Universala Vortaro. Het eerste Wereldcongres van Esperanto maakte het in augustus 1905 bindend, en niemand mag het wijzigen.

Deze sectie bevat de volledige tekst, ongewijzigd overgenomen uit de uitgave van de Academie van Esperanto.

• 1905uitgegeven in Parijs; bindend sinds de Verklaring van Boulogne
• 16grammaticaregels, gedrukt in 5 talen
• 42oefeningen van makkelijk naar moeilijk (§1–§42)
• 2.933woordenboeklemma’s met vertalingen in 5 talen

#Waarom is het Fundamento bindend?

Punt 4 van de Verklaring van Boulogne, op 9 augustus 1905 aangenomen op het eerste congres, noemt het boek de enige vaste grondslag van de taal: La sola unu fojon por ĉiam deviga por ĉiuj Esperantistoj fundamento de la lingvo Esperanto estas la verketo "Fundamento de Esperanto", en kiu neniu havas la rajton fari ŝanĝon. – „De enige grondslag van de taal Esperanto die voor alle esperantisten eens en voor altijd bindend is, is het werkje Fundamento de Esperanto, waarin niemand het recht heeft een wijziging aan te brengen.”

Hetzelfde punt zegt dat het Esperanto geen persoonlijke wetgever heeft. Zamenhofs eigen opvattingen en latere werken zijn privé en binden niemand, precies zoals die van elke andere spreker.

De basis kan groeien, maar alleen door toevoeging. De Academie van Esperanto, die haar juridische zetel in Nederland heeft, voegt via Officiële Aanvullingen (Oficialaj Aldonoj) officiële stammen toe; het boek zelf kan ze niet aanpassen. Welke niveaus van gezag er zijn, lees je op officieel Esperanto.

#Wat staat er in het Fundamento?

De aantallen per deel zijn onze eigen telling van de uitgave van de Academie. De Academie zelf telt in het hele boek 2.768 „Fundamentele elementen”, omdat ze stammen, affixen en uitgangen uit alle vier de delen meetelt.

Op het voorwoord na is het materiaal ouder dan het boek. De grammatica komt uit het Unua Libro van 1887; het woordenboek en de oefeningen waren in 1893–1894 al apart verschenen. Hachette gaf het verzamelde boek in 1905 in Parijs uit.

#Hoe lees ik het hier?

• Eerst het voorwoord als je wilt weten waarom het Esperanto een vaste basis heeft; eerst de grammatica als je de regels zelf wilt zien.
• Tik of klik op een woord in het voorwoord of de oefeningen. Een vakje toont de delen van het woord – stam, voorvoegsel, achtervoegsel, uitgang – in kleur, met de betekenis en een link naar ons woordenboek.
• Link naar één oefening: elke § heeft een eigen anker, bijvoorbeeld §11, het begin van het sprookje La feino.
• Zoek een stam op: het Universala Vortaro heeft één pagina per letter, en elk lemma verwijst naar het moderne woordenboeklemma als we dat hebben.
• Voor Nederlandstaligen: het Fundamento bevat zelf geen Nederlandse versie. De grammatica en het woordenboek staan in het Frans, Engels, Duits, Russisch en Pools; voor een Nederlandse lezer zijn de Engelse en de Duitse versie het gemakkelijkst te volgen.

Oude spellingen en de vertaalfouten van 1905 blijven in de tekst staan, zoals Zamenhof wilde. Zijn voorwoord zegt: La fundamento devas resti severe netuŝebla eĉ kune kun siaj eraroj – „Het fundament moet streng onaantastbaar blijven, zelfs samen met zijn fouten.”

#Is het Fundamento een goed leerboek?

Nee, en Zamenhof zei dat zelf ook. Het voorwoord stelt dat het boek „helemaal niet beschouwd moet worden als het beste leerboek en woordenboek van het Esperanto”. Hij raadde uitgebreidere leerboeken aan om de taal te leren, en het Fundamento als gids voor wat officieel is.

Begin om de taal te leren met onze cursus en de 16 regels in gewoon Nederlands uitgelegd. Kom terug naar het Fundamento als je de oorspronkelijke formulering wilt controleren.

#Bronnen

• Akademio de Esperanto – Fundamento de Esperanto (online uitgave)
• David K. Jordan – The Boulogne Declaration (Esperantotekst met Engelse vertaling)
• Wikipedia – Verklaring van Boulogne
• Wikipedia – Fundamento de Esperanto
• Vikipedio – Fundamento de Esperanto
• Akademio de Esperanto – Akademia Vortaro: Klarigoj