Fundamento
Universala Vortaro: słownik Fundamento z 1905 roku
Oficjalne podstawowe słownictwo esperanta, litera po literze, dokładnie tak jak wydrukowano w 1905 roku – z odnośnikiem do współczesnego znaczenia każdego słowa.
Universala Vortaro („Słownik uniwersalny”) to czwarta i największa część Fundamento de Esperanto. Wymienia rdzenie, afiksy i małe słowa języka z tłumaczeniami na francuski, angielski, niemiecki, rosyjski i polski. Każdy rdzeń w nim zawarty jest fundamentalny: należy do wiążącego rdzenia esperanta.
Jak zapisane są hasła?
Hasło to zwykle rdzeń z apostrofem, na przykład abel' „pszczoła”. Apostrof wskazuje miejsce, w którym dołącza się końcówka lub inna część. Własna uwaga słownika wyjaśnia ten system na przykładzie frat'in'o „siostra”: trzy części, frat „brat”, in „osoba płci żeńskiej” i o „rzeczownik”, każdą należy szukać osobno.
- Rdzenie nie mają końcówki: aĉet' „kupować”, afabl' „uprzejmy”.
- Afiksy i końcówki też są hasłami, z krótkim wyjaśnieniem i przykładem: ad' oznacza czynność trwającą, a – przymiotnik.
- Małe słowa zapisane są w całości: adiaŭ, kaj, ĉe.
- Niektóre wyrazy pochodne następują po swoim rdzeniu jako podhasła: sub'aĉet' „przekupić” pod aĉet', mal'afabl' „nieuprzejmy” pod afabl'.
Naliczyliśmy 2635 haseł głównych i 298 pochodnych. W oryginale litery C i Ĉ mają wspólną sekcję, podobnie G i Ĝ, H i Ĥ, J i Ĵ oraz S i Ŝ; w sumie daje to 22 sekcje.
A co z błędami?
Zamenhof zostawił tłumaczenia takimi, jakie były, razem z błędami, a jego przedmowa ostrzega, że znajdują się one „zwłaszcza w części angielskiej”. Gdy któreś tłumaczenie wydaje się dziwne, porównaj wszystkie pięć. Komitet Językowy opublikował później poprawki, z których korzysta dziś Akademia Esperanta w swoim słowniku internetowym.
Każde hasło prowadzi do naszego słownika, jeśli mamy dane słowo, gdzie znajdziesz jego współczesne znaczenie, formy i przykłady. Rdzenie dodane po 1905 roku zapisane są w Oficjalnych Dodatkach; zobacz oficjalne esperanto.
W wersji polskiej każde hasło ma na pierwszym miejscu polskie tłumaczenie, a pozostałe cztery widać obok. Polskie tłumaczenia są wydrukowane tak, jak w 1905 roku; w razie wątpliwości sprawdź współczesne hasło w naszym słowniku.
UNIVERSALA VORTARO
DE LA LINGVO INTERNACIA ESPERANTO
Ĉion, kio estas skribita en la lingvo internacia Esperanto, oni povas kompreni kun helpo de tiu ĉi vortaro. Vortoj, kiuj formas kune unu ideon, estas skribataj kune, sed dividataj unu de la alia per streketo, tiel ekzemple la vorto « frat'in'o », prezentante unu ideon, estas kunmetita el tri vortoj, el kiuj ĉiun oni devas serĉi aparte.
Wszystko co napisano w języku międzynarodowyn Esperanto, można zrozumieć przy pomocy tego słownika. Wyrazy, stanowiące razem jedno pojęcie, pisze się razem, lecz oddziela się kréską pionową; tak naprzykład wyraz « frat'in'o » stanowiący jedno pojęcie, złożony jest z trzech wyrazów, z których każdego należy szukać oddzielnie.
Ta sama uwaga w pozostałych językach wydania z 1905 roku
fr Tout ce qui est écrit en langue internationale Esperanto peut se comprendre à l’aide de ce dictionnaire. Les mots qui forment ensemble une seule idée s’écrivent ensemble mais se séparent les uns des autres par de petits traits. Ainsi, par exemple, le mot « frat'in'o », qui n’exprime qu’une idée est formé de trois mots, et chacun d’eux se cherche à part.
en Everything written in the international language Esperanto can be translated by means of this vocabulary. If several words are required to express one idea, they must be written in one but, separated by commas; e. g. « frat'in'o » though one idea, is yet composed of three words, which must be looked for separately in the vocabulary.
de Alles, was in der internationalen Sprache Esperanto geschrieben ist, kann man mit Hülfe dieses Wörterbuches verstehen. Wörter, welche zusammen einen Begriff bilden, werden zusammen geschrieben, aber von einander, durch einen senkrechten Strich getrennt; so ist z. B. das Wort « frat'in'o », welches einen Begriff bildet, aus drei Wörtern zusammengesetzt, deren jedes besonders zu suchen ist.
ru Все, что написано на международномъ языкѣ Эсперанто, можно понимать съ помощью этого словаря. Слова составляющія вмѣстѣ одно понятіе, пишутся вмѣстѣ, но отдѣляются другъ отъ друга черточкой; такъ напримѣръ слово « frat'in'o », составляя одно понятіе, сложено изъ трехъ словъ, изъ которыхъ каждое надо искать отдѣльно.
Tekst: Fundamento de Esperanto, L. L. Zamenhof (1905), domena publiczna, według wydania Akademii Esperanta. Pisownia, interpunkcja i oryginalne tłumaczenia, razem z błędami, są bez zmian.
Źródła
Jeśli Esperantopedia Ci pomogła, możesz ją wesprzeć.