Komputer i internet po esperancku: słownictwo i zwroty

Komputer to komputilo, internet – interreto, strona internetowa (witryna) – retejo, a e-mail – retpoŝto. Większość słów o technice powstaje z kilku części: -il- „narzędzie” (komputi – „obliczać” daje komputilo), ret- „internet” (od reto – „sieć”) oraz przedrostków kierunku el- i al-. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ĵ = ż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

#Komputery i telefony

#Części i urządzenia

#Praca na komputerze

#Internet i sieć

#E-mail, wiadomości i konta

#Portale społecznościowe, blogi i aplikacje

#Jak powstają słowa o technice

PMEG zauważa, że ret bywa przedrostkiem znaczącym „internetowy”, jak w poŝto → retpoŝto, a komputilo wymienia wśród urządzeń z -il-. Przyrostek -um- nie ma ustalonego znaczenia, więc retumi (ret- + -um-) i foliumi „kartkować” uczy się jako całych słów. Zobacz przedrostki, przyrostki i słowotwórstwo.

Dlaczego elŝuti i alŝuti? Ŝuti znaczy sypać rzeczy sypkie, jak piasek czy ziarno. ReVo wyjaśnia, że przedrostki wskazują kierunek względem wielkiego „pojemnika na bity”, czyli serwera: alŝuti wsypuje do niego bity, a elŝuti wysypuje je do własnego użytku.

#Jak przeczytać adres e-mail na głos

Adres maria@ekzemplo.org czyta się maria ĉe ekzemplo punkto org. Po polsku powiedzielibyśmy „maria małpa ekzemplo kropka org”: znak @ ma u nas nazwę zwierzęcia (Wikipedia), a w esperancie czyta się go po prostu ĉe, czyli „przy”, jak angielskie „at”. Dawniej wiele programów pocztowych obsługiwało tylko zwykły tekst ASCII lub Latin-1, więc Vikipedio zauważa, że czasem nadal potrzebne jest zastępcze pisanie liter, na przykład system x.

#Przydatne zwroty

#Telefony i komputery

#E-mail i wiadomości

#W sieci

W zdaniu Alklaku la ligilon czasownik ma końcówkę -u (prośba, zob. czasowniki), a dopełnienia ligilon i dosieron przyjmują -n (zob. biernik).

#Pułapki dla mówiących po polsku

#Esperanto w internecie

Esperancka Wikipedia, Vikipedio, miała około 390 000 haseł 8 października 2026 roku. W 2015 roku jeden z badaczy oszacował nawet liczbę mówiących na podstawie użytkowników Facebooka, co wyjaśnia strona ilu ludzi mówi po esperancku. Jak wpisać ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ i ŭ na komputerze lub telefonie, opisuje strona o alfabecie. Darmowe kursy i partnerów do ćwiczeń znajdziesz w materiałach do nauki.

#Częste pytania

#Jak powiedzieć „komputer” po esperancku?

Komputilo, od komputi „obliczać” i -il- „narzędzie”; liczba mnoga to komputiloj. Starsze komputoro i komputero ReVo uważa za przestarzałe.

#Jak powiedzieć „internet” po esperancku?

Interreto, od inter- „między” i reto „sieć”: ReVo definiuje je jako zbiór połączonych ze sobą sieci komputerowych. Vikipedio podaje zarówno interreto, jak i Interreto.

#Jak powiedzieć „e-mail” i „adres e-mail” po esperancku?

„E-mail” to retpoŝto albo retletero, a „adres e-mail” – retpoŝta adreso. ReVo ma też retadreso dla adresów internetowych i e-mailowych. E-poŝto to skrót od elektronika poŝto (Vikipedio).

#Jak powiedzieć „pobrać” i „wgrać” po esperancku?

Elŝuti to „pobrać”, a alŝuti – „wgrać na serwer”; ReVo definiuje je jako przeciwieństwa względem serwera.

#Jak powiedzieć „telefon komórkowy” i „smartfon” po esperancku?

Telefon komórkowy to poŝtelefono. Smartfon to lerta telefono albo inteligenta telefono; skrót kompufono ReVo oznacza jako lepiej go unikać.

#Jak powiedzieć „małpa” (@) po esperancku?

W adresach mówi się ĉe, a sam znak nazywa się heliko, czyli „ślimak”. Adres maria@ekzemplo.org czyta się maria ĉe ekzemplo punkto org.

#Czym różni się retumilo od foliumilo?

Oba nazywają przeglądarkę internetową w ReVo: retumilo to program do retumi, a foliumilo – czytnik do przeglądania stron i plików w dowolnej kolejności. Vikipedio podaje ścisły termin TTT-legilo i zauważa, że retumilo, ściśle szerszy zbiór programów internetowych, często bywa używane w tym znaczeniu.

#Źródła

• ReVo: komputilo, tekkomputilo, tabulkomputilo, platkomputilo, komputoro, komputero, kompufono
• ReVo: telefono, poŝtelefono, lerta telefono, telefonnumero, servilo
• ReVo: klavaro, klavo, muso, ekrano, tuŝekrano, presilo, printilo, skanilo
• ReVo: fotilo, kamerao, retkamerao, mikrofono, laŭtparolilo, kapaŭdilo, akumulatoro, ŝargilo
• ReVo: programo, programaro, aparataro, aplikaĵo, apo, dosiero, dosierujo, fenestro
• ReVo: ŝalti, malŝalti, klaki, alklaki, instali, ĝisdatigi, savkopio, ŝuti, elŝuti, alŝuti
• ReVo: reto, interreto, retejo, retumi, retumilo, Tut-Tera Teksaĵo, retpaĝo, retadreso, adreso, ligilo, foliumilo, foliumi, serĉilo, konekti, vifio
• ReVo: retpoŝto, retletero, mesaĝo, mesaĝi, retmesaĝo, tujmesaĝilo, spamo, viruso
• ReVo: uzanto, konto, pasvorto, ensaluti, elsaluti, salutnomo, uzantnomo, profilo
• ReVo: Fejsbuko, Jutubo, Tvitero, pepi, blogo, forumo, podkasto, komento
• ReVo: heliko, punkto, streketo, substreko, oblikvo, teko
• PMEG: IL, UM, AR, EJ, UJ, RET jako przedrostek
• Vikipedio: Interreto, Retpoŝto, Retumilo, Facebook, @, TTT-legilo, Socia retejo, X (mikrobloga servo), Statistikoj (389 591 haseł 8 października 2026)
• Wikipedia (pl): Małpa (znak pisarski)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), użyta tylko do sprawdzenia, że te słowa występują w prawdziwych zdaniach