Esperanto’da bilgisayar ve internet: kelimeler ve ifadeler

Esperanto’da bilgisayar komputilo, internet interreto, web sitesi retejo, e-posta ise retpoŝto demektir. Teknoloji kelimelerinin çoğu birkaç parçadan kurulur: -il- “araç” (komputi “hesaplamak” kelimesinden komputilo), ret- “internet” (reto “ağ” kelimesinden) ve yön önekleri el- ile al-. Okunuş rehberleri kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir (ç = ĉ, c = ĝ, h = ĥ, j = ĵ, ş = ŝ, y = j, u = ŭ, ts = c).

#Bilgisayarlar ve telefonlar

#Parçalar ve aygıtlar

Türkçedeki “tarayıcı” kelimesi hem tarayıcı cihaz (skanilo) hem web tarayıcısı (retumilo) anlamına gelir; Esperanto’da bunlar iki ayrı kelimedir.

#Bilgisayar kullanmak

#İnternet ve web

#E-posta, mesajlar ve hesaplar

#Sosyal ağlar, bloglar ve uygulamalar

#Teknoloji kelimeleri nasıl kurulur?

PMEG, ret’in çoğu zaman “internete ait” anlamında bir ön ek olduğunu belirtir, örneğin poŝto → retpoŝto; komputilo’yu da -il- aygıtları arasında sayar. -um- ekinin sabit bir anlamı yoktur, bu yüzden retumi (ret- + -um-) ve foliumi “sayfaları çevirmek” bütün kelimeler olarak öğrenilir. Bkz. ön ekler, son ekler ve kelime türetme.

Neden elŝuti ve alŝuti? Ŝuti kum ya da tahıl gibi dökme şeyleri dökmek demektir. ReVo, ön eklerin yönü büyük bir “bit kabına”, yani sunucuya göre gösterdiğini açıklar: alŝuti bitleri ona döker, elŝuti kendi kullanımınız için ondan döker. Türkçedeki “indirmek” ve “yüklemek” de aynı iki yönü anlatır.

#E-posta adresini sesli okumak

maria@ekzemplo.org adresi maria ĉe ekzemplo punkto org diye okunur. Birçok e-posta programı eskiden yalnızca düz ASCII ya da Latin-1 metni işlediğinden, Vikipedio e-postada hâlâ ikame bir yazımın gerekebildiğini not eder; örneğin x sistemi (alfabe sayfasına bakın).

#İşe yarar ifadeler

#Telefonlar ve bilgisayarlar

#E-posta ve mesajlar

#Çevrim içi

Alklaku la ligilon cümlesinde fiil -u ile biter (bir rica; bkz. fiiller) ve ligilon ile dosieron nesneleri -n alır (bkz. belirtme durumu).

#İnternette Esperanto

Esperanto Vikipedisi, Vikipedio, 8 Ekim 2026’da yaklaşık 390.000 maddeye sahipti. 2015’te bir araştırmacı konuşur sayısını Facebook kullanıcılarından bile tahmin etti; ayrıntılar Esperanto’yu kaç kişi konuşuyor sayfasında. ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ ve ŭ harflerini bilgisayarda ya da telefonda yazmak için alfabe sayfasına bakın. Ücretsiz kurslar ve alıştırma ortakları öğrenme kaynakları sayfasındadır.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da “bilgisayar” nasıl denir?

Komputilo, komputi “hesaplamak” ve -il- “araç”tan; çoğulu komputiloj. Daha eski komputoro ve komputero ReVo’da eskimiş sayılır.

#Esperanto’da “internet” nasıl denir?

Interreto, inter- “arasında” ve reto “ağ”dan: ReVo onu birbirine bağlı bilgisayar ağları kümesi olarak tanımlar. Vikipedio hem interreto hem Interreto biçimini verir.

#“E-posta” ve “e-posta adresi” nasıl denir?

“E-posta” retpoŝto ya da retletero, “e-posta adresi” retpoŝta adreso’dur. ReVo’nun retadreso kelimesi web ve e-posta adreslerini kapsar. E-poŝto, elektronika poŝto’nun kısaltmasıdır (Vikipedio).

#“İndirmek” ve “yüklemek” nasıl denir?

Elŝuti “indirmek”, alŝuti “yüklemek” demektir; ReVo bunları sunucuya göre birbirinin zıddı olarak tanımlar.

#“Cep telefonu” ya da “akıllı telefon” için Esperanto kelimesi nedir?

Cep telefonu poŝtelefono’dur. Akıllı telefon lerta telefono ya da inteligenta telefono’dur; ReVo kısa biçim kompufono’yu kaçınılması gereken biçim olarak işaretler.

#retumilo ile foliumilo arasındaki fark nedir?

İkisi de ReVo’da bir web tarayıcısını adlandırır: retumilo, retumi için bir program; foliumilo, sayfaları ve dosyaları herhangi bir sırayla gezmek için bir okuyucudur. Vikipedio katı terim olarak TTT-legilo’yu belirtir ve retumilo’nun, aslında daha geniş bir internet programları kümesi olduğu hâlde sık sık bunun için kullanıldığını söyler.

#Kaynaklar

• ReVo: komputilo, tekkomputilo, tabulkomputilo, platkomputilo, komputoro, komputero, kompufono
• ReVo: telefono, poŝtelefono, lerta telefono, telefonnumero, servilo
• ReVo: klavaro, klavo, muso, ekrano, tuŝekrano, presilo, printilo, skanilo
• ReVo: fotilo, kamerao, retkamerao, mikrofono, laŭtparolilo, kapaŭdilo, akumulatoro, ŝargilo
• ReVo: programo, programaro, aparataro, aplikaĵo, apo, dosiero, dosierujo, fenestro
• ReVo: ŝalti, malŝalti, klaki, alklaki, instali, ĝisdatigi, savkopio, ŝuti, elŝuti, alŝuti
• ReVo: reto, interreto, retejo, retumi, retumilo, Tut-Tera Teksaĵo, retpaĝo, retadreso, adreso, ligilo, foliumilo, foliumi, serĉilo, konekti, vifio
• ReVo: retpoŝto, retletero, mesaĝo, mesaĝi, retmesaĝo, tujmesaĝilo, spamo, viruso
• ReVo: uzanto, konto, pasvorto, ensaluti, elsaluti, salutnomo, uzantnomo, profilo
• ReVo: Fejsbuko, Jutubo, Tvitero, pepi, blogo, forumo, podkasto, komento
• ReVo: heliko, punkto, streketo, substreko, oblikvo, teko
• PMEG: IL, UM, AR, EJ, UJ, ön ek olarak RET
• Vikipedio: Interreto, Retpoŝto, Retumilo, Facebook, @, TTT-legilo, Socia retejo, X (mikrobloga servo), Statistikoj (8 Ekim 2026’da 389.591 madde)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), yalnızca bu kelimelerin gerçek cümlelerde geçtiğini denetlemek için kullanıldı