Komputilo kaj interreto en Esperanto: vortoj kaj frazoj

La aparato por komputi nomiĝas komputilo, la tutmonda komputila reto interreto, loko en ĝi retejo, kaj la poŝto per ĝi retpoŝto. Plej multaj teknikaj vortoj konstruiĝas el kelkaj partoj: la sufikso -il- „ilo” (komputi donas komputilo), ret- „interreta” (el reto) kaj la direktaj prefiksoj el- kaj al-. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

#Komputiloj kaj telefonoj

#Partoj kaj aparatoj

#Uzi komputilon

#Interreto kaj teksaĵo

#Retpoŝto, mesaĝoj kaj kontoj

#Sociaj retoj, blogoj kaj aplikaĵoj

#Kiel teknikaj vortoj estas konstruitaj

PMEG notas, ke ret estas ofte prefikso kun la senco „de la interreto”, kiel ĉe poŝto → retpoŝto, kaj ĝi listigas komputilo inter la aparatoj per -il-. La sufikso -um- ne havas fiksan signifon, do retumi (ret- + -um-) kaj foliumi „turni foliojn” estas lernataj kiel tutaj vortoj. Vidu prefiksojn, sufiksojn kaj vortfaradon.

Kial elŝuti kaj alŝuti? Ŝuti signifas verŝi grajnecan aŭ pulvoran materialon, ekzemple sablon aŭ grenon. ReVo klarigas, ke la prefiksoj montras la direkton rilate al granda „ujo de bitoj”, servilo: alŝuti verŝas bitojn en ĝin, elŝuti verŝas ilin el ĝi por via propra uzo.

#Diri retpoŝtan adreson laŭte

La adreso maria@ekzemplo.org legiĝas maria ĉe ekzemplo punkto org. Multaj retpoŝtaj programoj iam traktis nur simplan ASCII-tekston aŭ tekston de Latin-1, tial Vikipedio notas, ke anstataŭa skribmaniero, ekzemple la x-sistemo, foje ankoraŭ necesas en retpoŝto.

#Utilaj frazoj

#Telefonoj kaj komputiloj

#Retpoŝto kaj mesaĝoj

#En la interreto

En Alklaku la ligilon la verbo finiĝas per -u (volitivo, vidu verbojn), kaj la objektoj ligilon kaj dosieron ricevas -n (vidu la akuzativon).

#Esperanto en la interreto

Vikipedio en Esperanto havis ĉirkaŭ 390 000 artikolojn la 8-an de Oktobro 2026. En 2015 unu esploristo eĉ taksis la nombron de parolantoj laŭ uzantoj de Facebook, kiel klarigas la paĝo kiom da homoj parolas Esperanton. Por tajpi ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ kaj ŭ en komputilo aŭ telefono vidu la paĝon pri la alfabeto. Senpagaj kursoj kaj ekzercaj partneroj troviĝas ĉe lernrimedoj.

#Teknikaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

• Komputilo, ne komputoro. La radiko komput- estas verba (komputi), do la aparato estas komputilo, „ilo por komputi”. La formoj komputoro kaj komputero, kiuj similas al la angla computer kaj la pola komputer, ReVo markas kiel arkaikajn.
• Poŝtelefono ne estas „poŝta telefono”. La vorto estas poŝ·telefon·o, „telefono por la poŝo”; la t apartenas al telefono. Ne konfuzu ĝin kun retpoŝto, kie poŝto estas la poŝtservo.
• Alklaki la ligilon. La angla click on, la franca cliquer sur, la hispana hacer clic en, la pola kliknąć w / na kaj la rusa нажать на uzas prepozicion. Esperanto uzas la prefikson al- kaj objekton: alklaki la ligilon.
• Elŝuti kaj alŝuti. La angla download / upload kaj la germana herunterladen / hochladen parolas pri „malsupren” kaj „supren”. Esperanto uzas el- kaj al-, rilate al la servilo: elŝuti estas preni el ĝi, alŝuti sendi al ĝi.
• La signo @. La angla at respondas al ĉe. Aliaj lingvoj uzas bildojn: la itala chiocciola „heliko”, la pola małpa „simio”, la rusa собака „hundo”, la nederlanda apenstaartje „simia vosteto”. Esperanto diras ĉe aŭ heliko.
• Neniu w. Esperanto ne havas la literon w: la angla Wi-Fi fariĝas vifio, Facebook Fejsbuko, YouTube Jutubo. La j en Jutubo sonas kiel la angla y en yes aŭ la germana kaj pola j.
• Prononco. Ŝ en ŝalti, ŝargilo kaj poŝto sonas kiel la angla sh, la germana sch aŭ la pola sz; ĵ en aplikaĵo kiel la franca j en jour aŭ la pola ż; ĝ en mesaĝo kaj ĝisdatigi kiel la angla j en jam aŭ la pola dż; ĉ en serĉilo kaj ĉe kiel la angla ch en chair aŭ la pola cz. En laŭtparolilo kaj kapaŭdilo la litero ŭ estas duonvokalo, kiel la dua parto de la germana au en Haus.

#Oftaj demandoj

#Kiel oni nomas la komputilon en Esperanto?

Komputilo, el komputi „kalkuli, prilabori datumojn” kaj -il- „ilo”; la pluralo estas komputiloj. La pli malnovajn komputoro kaj komputero ReVo markas arkaikajn.

#Kiel oni nomas la interreton en Esperanto?

Interreto, el inter- kaj reto: ReVo difinas ĝin kiel aron de interkonektitaj komputilaj retoj. Vikipedio uzas ambaŭ skribojn, interreto kaj Interreto.

#Kiel oni nomas la retpoŝton en Esperanto?

Retpoŝto aŭ retletero; la adreso estas retpoŝta adreso. La retadreso de ReVo kovras kaj paĝajn, kaj retpoŝtajn adresojn. E-poŝto estas mallongigo de elektronika poŝto (Vikipedio).

#Kion signifas elŝuti kaj alŝuti?

Elŝuti estas kopii datumojn el servilo al via aparato, alŝuti sendi ilin de via aparato al servilo; ReVo difinas ilin kiel kontraŭaĵojn, rilate al servilo.

#Kiel oni nomas la poŝtelefonon kaj la inteligentan telefonon en Esperanto?

Poŝtelefono estas la ordinara vorto. Por inteligenta telefono uzu lerta telefono aŭ inteligenta telefono; la mallongan formon kompufono ReVo markas kiel evitindan.

#Kio estas la diferenco inter retumilo kaj foliumilo?

En ReVo ambaŭ nomas programon por rigardi retpaĝojn: retumilo estas programo por retumi, foliumilo legilo por esplori paĝojn kaj dosierojn en ajna ordo. Vikipedio nomas la striktan terminon TTT-legilo kaj diras, ke retumilo, strikte pli larĝa aro da interretaj programoj, ofte estas uzata por ĝi.

#Fontoj

• ReVo: komputilo, tekkomputilo, tabulkomputilo, platkomputilo, komputoro, komputero, kompufono
• ReVo: telefono, poŝtelefono, lerta telefono, telefonnumero, servilo
• ReVo: klavaro, klavo, muso, ekrano, tuŝekrano, presilo, printilo, skanilo
• ReVo: fotilo, kamerao, retkamerao, mikrofono, laŭtparolilo, kapaŭdilo, akumulatoro, ŝargilo
• ReVo: programo, programaro, aparataro, aplikaĵo, apo, dosiero, dosierujo, fenestro
• ReVo: ŝalti, malŝalti, klaki, alklaki, instali, ĝisdatigi, savkopio, ŝuti, elŝuti, alŝuti
• ReVo: reto, interreto, retejo, retumi, retumilo, Tut-Tera Teksaĵo, retpaĝo, retadreso, adreso, ligilo, foliumilo, foliumi, serĉilo, konekti, vifio
• ReVo: retpoŝto, retletero, mesaĝo, mesaĝi, retmesaĝo, tujmesaĝilo, spamo, viruso
• ReVo: uzanto, konto, pasvorto, ensaluti, elsaluti, salutnomo, uzantnomo, profilo
• ReVo: Fejsbuko, Jutubo, Tvitero, pepi, blogo, forumo, podkasto, komento
• ReVo: heliko, punkto, streketo, substreko, oblikvo, teko
• PMEG: IL, UM, AR, EJ, UJ, RET kiel prefikso
• Vikipedio: Interreto, Retpoŝto, Retumilo, Facebook, @, TTT-legilo, Socia retejo, X (mikrobloga servo), Statistikoj (389 591 artikoloj la 8-an de Oktobro 2026)
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), uzita nur por kontroli, ke la vortoj aperas en realaj frazoj