Lernejo en Esperanto: lernanto, lerni kaj studi

La loko por lernado nomiĝas lernejo, vorto farita el lern·ej·o: „lerni” plus „loko”. Lerneja infano estas lernanto, kaj tiu, kiu profesie instruas, estas instruisto. La tri ĉefaj verboj estas lerni, instrui kaj studi. Tri kaptiloj meritas atenton: studento nomas lernanton de universitato, profesoro universitatan instruiston, kaj lerni ne estas la verbo por „ekscii”. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn kun la akcenta silabo en majuskloj.

#Specoj de lernejoj

Nomoj kaj aĝoj de lernejaj niveloj malsamas de lando al lando, tial la vortaro ReVo difinas ilin laŭ ilia loko en la vico kaj donas aĝintervalojn, kiuj dependas de la lando.

La angla college ne havas ununuran ekvivalenton en Esperanto, kaj la sama radiko havas malsamajn sencojn en naciaj lingvoj: ofte ĝi estas altlernejo, sed la franca collège estas lernejo por aĝoj ĉirkaŭ 11–15 jaroj. ReVo difinas kolegio kiel instituton aŭ fakultaton kaj listigas ĝin apud gimnazio kaj liceo kiel eblan mezlernejon. Por precizeco do diru universitato, fakultato aŭ mezlernejo.

#Homoj en la lernejo

Du vortoj postulas zorgon. Pri infano en lernejo ReVo rekomendas lernanto, ne studento. Kaj la sencon de profesoro en latinidaj landoj, „instruisto de baza aŭ meza lernejo”, ReVo markas kiel internacie misgvidan kaj evitindan en Esperanto. Lerneja instruisto estas instruisto; pli da laborvortoj troviĝas ĉe profesioj kaj laboro.

#Lernofakoj

Lerneja fako estas fako, branĉo de scio, kaj en sia ekzemplo sub fako ReVo nomas lernejajn fakojn lernofakoj. Lingvon oni nomas per adjektivo kun la: la angla, la franca.

#Lernejaj iloj kaj la sufikso -il-

PMEG priskribas la sufikson -il- kiel „ilon, aparaton, rimedon”: tio, kio staras antaŭ ĝi, montras la agon. Do skribi donas skribilo, ĉiun ilon por skribado. Simplaj radikoj kiel libro, kajero kaj krajono ne prenas -il-.

#Lecionoj, hejmtaskoj kaj ekzamenoj

#Verboj pri lernado, instruado kaj ekzamenoj

#Lerni, studi aŭ instrui

ReVo difinas lerni kiel akiron de scioj kaj rutinoj el scienco, arto, metio aŭ sporto, kaj ankaŭ kiel akiron de scio per sperto. Studi ReVo difinas kiel diligentan laboron per kursoj, legado kaj ekzercoj por akiri profundan scion pri fako. Instrui estas transdoni scion: instrui ion al iu aŭ instrui iun pri io.

La du verboj de la lernanto interkovras. Pri lingvo ambaŭ Mi lernas Esperanton kaj Mi studas Esperanton estas ĝustaj; la dua emfazas intencan studadon. Tipaj eraroj:

#Paroli pri la lernejo

#Lernejaj vortoj el vortpartoj

Instruanto estas ĉiu, kiu instruas ĝuste nun, dum instruisto instruas profesie; komparu sufiksojn, vortfaradon kaj participojn. La sufikso -iĝ- „fariĝi” donas diplom·iĝ·i, laŭvorte „veni al la havo de diplomo”. Por lerni Esperanton mem, komencu per la gvidilo pri lernado; la paĝo pri KER-ekzamenoj priskribas la atestajn ekzamenojn.

#Lernejaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

• Studento kaj lernanto. En la franca (élève / étudiant), germana (Schüler / Student), pola (uczeń / student) kaj rusa (ученик / студент) la lerneja infano kaj la universitata studento havas apartajn nomojn, same kiel en Esperanto. La angla student kaj la hispana estudiante tamen povas nomi ankaŭ lernejan infanon; en Esperanto tia infano estas lernanto.
• Profesoro. La franca professeur, la hispana profesor kaj la itala professore nomas ankaŭ instruiston de meza lernejo. En Esperanto tia instruisto estas instruisto, kaj ReVo avertas kontraŭ tiu latinida senco.
• Lerni, studi, instrui. La pola uczyć się kaj la rusa учиться kovras kaj „lerni”, kaj „studi”; „instrui” estas la pola uczyć kaj la rusa учить (la rusa учить signifas ankaŭ „lerni parkere”). La germana lernen respondas al lerni, dum studieren kutime signifas studi en universitato.
• Ekscii, ne lerni. La angla I learned that… kaj la franca j'ai appris que… povas signifi „mi eksciis, ke…”. En Esperanto diru Mi eksciis, ke…, ne Mi lernis, ke….
• Klaso kaj leciono. La angla class kaj la hispana clase signifas ankaŭ „lecionon” (I have class at nine, tengo clase a las nueve). En Esperanto klaso estas la grupo de lernantoj de unu nivelo, kaj la unuopa horo estas leciono: La leciono komenciĝas je la oka.
• Prononco. Ĉ en klasĉambro sonas kiel la angla ch en chair aŭ la pola cz; ĝ en infanĝardeno kiel la angla j en jam aŭ la pola dż; ĥ en ĥemio kiel la germana ch en Bach, la hispana j en jamón aŭ la rusa х. En paŭzo la litero ŭ estas duonvokalo, kiel la dua parto de la germana au en Haus.

#Oftaj demandoj

#Kiel oni diras en Esperanto „en la lernejo” kaj „al la lernejo”?

En la lernejo nomas lokon, al la lernejo direkton: Mi estas en la lernejo, Mi iras al la lernejo. La vorto lernejo mem nomas ĉiun lokon destinitan por lernado.

#Kio estas la diferenco inter lerni kaj studi?

Lerni estas akiri scion aŭ lertecon: lerni naĝi. Studi estas labori profunde pri fako, kiel en universitata kurso: studi fizikon. Pri lingvo uzeblas ambaŭ, do Mi lernas Esperanton kaj Mi studas Esperanton estas ĝustaj; instrui signifas „doni scion”.

#Kio estas la diferenco inter lernanto kaj studento?

Lernanto estas ĉiu, kiu lernas, kaj la ĝusta vorto por infano en lernejo. Studento estas lernanto en universitato aŭ alia supera lernejo.

#Kiel diri „mi havas ekzamenon morgaŭ” en Esperanto?

Mi havas ekzamenon morgaŭ. Por fari la ekzamenon diru ekzameniĝi aŭ fari ekzamenon, kaj por trapasi ĝin trapasi ekzamenon.

#Kiel oni diras en Esperanto „high school” kaj „college”?

Por high school uzu mezlernejo, gimnazio aŭ liceo. Por college elektu universitato, fakultato aŭ supera lernejo laŭ la senco.

#Fontoj

• ReVo: lernejo, bazlernejo, mezlernejo, lernanto, lerni, lernilo, instrui, studi, studento, ekzameni, ekzameno, ekzameniĝi, ekzamenisto, diplomo, klaso, leciono, profesoro, universitato
• ReVo: gimnazio, liceo, kolegio, rektoro, infanĝardeno, fako, ĥemio, kemio, matematiko, geografio, historio, gimnastiko, gimnastikejo, klasĉambro, fiziko, biologio, lingvo, literaturo, muziko, sporto, arto, desegni
• ReVo: kajero, krajono, skribilo, gumo, tabulo, kreto, pupitro, liniilo, kalkulilo, pintigi, tornistro, dorsosako, horaro, hejmtasko, noto, ekscii
• PMEG: EJ, IL, IST, ESTR, AN, IĜ, Participoj kiel O-vortoj, Bazaj reguloj de elparolo
• Vikivortaro (angle), CC BY-SA 4.0: diplomiĝi
• Tatoeba, CC BY 2.0 FR, uzo kontrolita laŭ frazoj #558938, #597790, #552655, #561521