En sık kullanılan 100 Esperanto kelimesi

En sık kullanılan 100 Esperanto kelimesi, 10 milyondan fazla kelimelik bir derlem olan Tekstaro’daki tüm kelimelerin %52,7’sini oluşturur. Çoğu kısa dil bilgisi kelimesidir – la “belirli tanımlık”, de “-in, -den”, kaj “ve” – ve birkaç sık fiil, isim ve sıfat vardır. Aşağıdaki tabloda 100 kelimenin tamamı sıklık sırasıyla, Türkçe karşılıkları ve kelime türleriyle verilmiştir.

#Listenin hazırlanışı

Sıralama, Esperantic Studies Foundation’ın derlemi olan Tekstaro de Esperanto’nun sıklık listesinden gelir; derlem 2002’den beri Bertilo Wennergren tarafından oluşturulmaktadır. Liste, derlemin 15 Mart 2023 tarihli bir kopyasından hazırlanmış ve Vikisözlük’te CC BY-SA 4.0 lisansıyla yayımlanmıştır. Her kelime temel biçimiyle sayılır: çoğul -j ve belirtme durumu -n çıkarılır, tüm fiil biçimleri -i ile biten mastar altında sayılır. Yani estas, estis ve estos hepsi esti “olmak” olarak sayılır.

Türkçe karşılıklar ve kelime türleri bize aittir. Birçok dil bilgisi kelimesinin birden çok kullanımı vardır; tablo ana kullanımları verir.

#Liste

#Listenin gösterdikleri

Dil bilgisi kelimeleri başı çeker. Listenin yaklaşık üçte ikisi dil bilgisi kelimesidir: edatlar, zamirler, iyelik sıfatları, bağlaçlar, parçacıklar, korelatifler, sayılar ve tanımlık. Bu kapalı gruplar küçüktür: Esperanto’da toplam 33 edat ve 45 korelatif vardır. Onları erken öğrenmek hızla karşılığını verir. Bkz. edatlar, zamirler ve korelatifler.

İlk içerik kelimeleri temeldir. En sık fiiller esti, povi, diri, havi, fari, devi, vidi, voli, scii, veni ve okazi; en sık isimler ise jaro, homo, lingvo ve lando’dur.

İlk birkaç yüz kelimeden sonra kapsam yavaş artar. Aynı listede 500 kelime derlemin %68,8’ini, 1.000 kelime %76,2’sini, 2.000 kelime %83,5’ini ve 10.000 kelime %96,1’ini kapsar.

%52,7

%59,6

%68,8

%76,2

%83,5

%91,7

%96,1

1002005001.0002.0005.00010.000

Verileri göster

En sık kullanılan kelime sayısı	Derlem payı
100	52,7%
200	59,6%
500	68,8%
1.000	76,2%
2.000	83,5%
5.000	91,7%
10.000	96,1%

Kelime türetme bildiklerinizi çoğaltır. Bir kök birçok kelime verir: san- kökünden sana “sağlıklı”, malsana “hasta”, malsanulo “hasta (kişi)” ve malsanulejo “hastane” gelir. Bu nedenle bir kök listesi, aynı sayıda bağımsız kelimeden daha fazlasını öğretir. Türkçe de eklerle kelime türeten bir dil olduğu için bu mantık size tanıdık gelecektir. Bkz. kelime türetme.

#Türkçe konuşanlar için tuzak kelimeler

Listedeki bazı kısa kelimeler Türkçedeki başka kelimelere benzer ya da aynı okunur, ama başka bir anlama gelir (Türkçe anlamlar Türk Dil Kurumu’nun sözlüğüne, Esperanto anlamları ReVo’ya göredir):

#Bu listenin sınırları

Tekstaro yalnızca yazı dilini kapsar: Zamenhof’un eserleri (Kutsal Kitap çevirisi dâhil), diğer klasikler ve daha yeni metinler. Bu, ilk 100’de internacia gibi kelimelerin, ikinci yüzlükte ise s-ro (sinjoro “bay” kısaltması), UEA ve Eternulo “Ebedî Olan” gibi kelimelerin neden bulunduğunu açıklar. Gündelik konuşma kelimeleri listenin çok aşağılarındadır: danki “teşekkür etmek” 1.041. sırada, saluto “selamlama” (Saluton! gibi) ise 1.870. sıradadır. Konuşma ifadeleri için bkz. Temel Esperanto ifadeleri. Gündelik cümlelerden hazırlanmış, CSV ve Anki indirmeleri bulunan daha uzun bir liste için bkz. en sık kullanılan 1.000 Esperanto kelimesi.

İki başka başvuru kaynağı da yararlıdır. Esperanto Akademisi’nin Baza Radikaro Oficiala’sı (1974), önceki sıklık listelerini karşılaştırarak çoğu kök olan yaklaşık 2.500 temel ögeyi dokuz gruba ayırır. 1970’lerin sonundan itibaren Zagreb’de geliştirilen Zagreb yöntemi, başlangıç kursunu en sık kullanılan yaklaşık 500 biçimbirim (kök ve ek) üzerine kurar.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da en sık kullanılan kelime hangisi?

Belirli tanımlık la. Onu de “-in, -den”, kaj “ve”, en “içinde” ve esti “olmak” izler.

#Esperanto konuşmak için kaç kelime gerekir?

Zagreb yöntemine dayalı başlangıç kursları, basit sohbetler için en sık kullanılan yaklaşık 500 biçimbirimi (kök ve ek) öğretir. Kökler ve ekler birleştiği için size 500’den çok daha fazla kelime kazandırırlar.

#Esperanto’da kaç kelime var?

Binlerce kök ve bunlardan türetilen, sayısı sınırlanmamış kelimeler. Akademi’nin resmî sözlüğü yaklaşık 5.000 öge sayar, yalnızca Vikisözlük sıklık listesi 15.000 kelime biçimini sıralar.

#Esperanto sıklık listesini nereden indirebilirim?

Tekstaro listesi Vikisözlük’tedir; işlenmesi daha kolay, İngilizce karşılıkları da içeren bir sürümü GitHub’dadır (Vanege). İkisi de CC BY-SA 4.0 lisanslıdır.

#Kaynaklar

• Wiktionary: Frequency lists/Esperanto/Tekstaro 2023 (CC BY-SA 4.0)
• Vanege: esperanto-frequency-list-tekstaro (GitHub)
• Tekstaro de Esperanto: proje tanıtımı
• Akademio de Esperanto: Baza Radikaro Oficiala
• Akademio de Esperanto: Akademia Vortaro – açıklamalar
• PMEG: Rolvortetoj (edatlar)
• Wikipedia: Esperanto – The Zagreb method
• Türk Dil Kurumu: Güncel Türkçe Sözlük (benzer Türkçe kelimelerin anlamları)