Saluton kursu
Esperanto dersi 8: sayılar, saat, tarih ve fiyatlar
On üç sayı kelimesi ve iki basit kural – saymak, saati söylemek ve bir kitabın parasını ödemek için yeterli.
Her seferinde tek bir şey: diyalog satır satır, yeni kelimeler ses ve resimlerle, her ekranda bir alıştırma.
23 kelime19 alıştırma~16 dk
Bu derste saymayı, saati ve tarihi söylemeyi ve dükkânda ödeme yapmayı öğreneceksiniz. Esperanto sayıları bir yapı seti gibi kurulur: nul ile dek arasındaki sayıları, bir de cent “yüz” ve mil “bin” kelimelerini öğrenin – toplam on üç kelime – ve 999.999’a kadar her sayıyı söyleyebilirsiniz. Ayrıca -a ile yapılan sıra sayılarını – unua “birinci”, dua “ikinci” – öğreneceksiniz; saat ve tarih için bunlara ihtiyacınız olacak.
Diyalog
Kongrenin ikinci günü, açılış töreninin sabahı. Ana ile Tomo programa bakıyor.
| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| Ana: Tomo, kioma horo estas? | Tomo, saat kaç? |
| Tomo: Estas la naŭa kaj kvarono. | Dokuzu çeyrek geçiyor. |
| Ana: Ho, la Inaŭguro komenciĝos je la deka! | Aa, açılış töreni saat onda başlayacak! |
| Tomo: Ni havas ankoraŭ kvardek kvin minutojn – sufiĉe por la libroservo! | Daha kırk beş dakikamız var – kitap standına yeter! |
| Ana: Bonan matenon! Kiom kostas ĉi tiu romano? | Günaydın! Bu roman ne kadar? |
| Vendisto: Dek ok eŭrojn. | On sekiz avro. |
| Ana: Kaj la kantaro? | Ya şarkı kitabı? |
| Vendisto: La kantaro kostas sep eŭrojn kaj kvindek cendojn. | Şarkı kitabı yedi avro elli sent. |
| Ana: Do mi prenas ambaŭ. Tio estas… dudek kvin eŭroj kaj kvindek cendoj. | O zaman ikisini de alıyorum. Toplam… yirmi beş avro elli sent. |
| Vendisto: Ĝuste. Ĉu vi pagas per karto? | Doğru. Kartla mı ödüyorsunuz? |
| Ana: Jes. Tomo, kiu dato estas hodiaŭ? Mi volas skribi ĝin en la kantaro. | Evet. Tomo, bugün ayın kaçı? Şarkı kitabına yazmak istiyorum. |
| Tomo: Hodiaŭ estas dimanĉo, la dudek-kvina de Julio. | Bugün pazar, 25 Temmuz. |
| Ana: Dankon. "Por Tomo – memoraĵo de nia unua kongreso." | Teşekkürler. “Tomo’ya – ilk kongremizin hatırası.” |
| Tomo: Kantaro por mi? Sed mi ne kantas bone! | Şarkı kitabı bana mı? Ama ben iyi şarkı söylemem! |
| Ana: Ĝuste tial! Kaj nun rapide – estas jam la naŭa kaj kvindek! | Tam da bu yüzden! Şimdi çabuk – saat dokuz elli olmuş bile! |
Inaŭguro, Esperanto Dünya Kongresi’nin açılış törenidir. Libroservo da kongrenin kitap satış yeridir.
Yeni kelimeler
| Esperanto | Türkçe | Notlar |
|---|---|---|
| horo | saat (süre) | Kioma horo estas? “Saat kaç?” |
| minuto | dakika | |
| kvarono | çeyrek | kvar “dört” + kesir bildiren -on- |
| duono | yarım, buçuk | du “iki” + -on- |
| je | (saat) -de, -da | je la deka “saat onda” |
| dato | tarih | |
| komenciĝi | başlamak | La kongreso komenciĝas. |
| kosti | (fiyatı) tutmak | Kiom kostas…? “… ne kadar?” |
| pagi | ödemek | pagi per karto “kartla ödemek” |
| preni | almak | |
| eŭro | avro | cendo “sent” |
| romano | roman | |
| kantaro | şarkı kitabı | kanto “şarkı” + topluluk bildiren -ar- |
| libroservo | kitap satış yeri (bir etkinlikte) | libro “kitap” + servo “hizmet” |
| vendisto | satıcı, tezgâhtar | vendi “satmak” |
| memoraĵo | hatıra, andaç | memori “hatırlamak” |
| ambaŭ | her ikisi | |
| sufiĉe | yeterince, yeter | |
| ĝuste | tam, doğru | |
| tial | bu yüzden | ĝuste tial “tam da bu yüzden” |
| rapide | çabuk, hızla | |
| per | ile, aracılığıyla | |
| ĉi tiu | bu | ĉi: 11. ders |
Dil bilgisi
0–10 arası sayılar
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| nul | unu | du | tri | kvar | kvin | ses | sep | ok | naŭ | dek |
Büyük sayılar: kurun
Her işi iki kural yapar. Kelimeleri bitişik yazarak çarparsınız: du + dek = dudek (20), tri + cent = tricent (300). Kelimeleri ayrı yazarak toplarsınız: dek unu (11), dudek kvin (25). Kesirler ve daha fazlası sayılar sayfasında.
Türkçede de sayılar basamak sırasıyla söylenir (“yirmi beş”, “üç yüz”), bu yüzden Esperanto sayıları size tanıdık gelecektir; yine de iki farka dikkat edin. Birincisi, Esperanto’da “yirmi, otuz” gibi ayrı onluk kelimeleri yoktur: dudek “iki-on”, tridek “üç-on” demektir. İkincisi, Türkçede “üç yüz” ayrı yazılır, Esperanto’da ise çarpılan kelimeler bitişik yazılır: tricent. Tıpkı Türkçede “bir yüz” değil “yüz”, “bir bin” değil “bin” dediğimiz gibi, Esperanto’da da yalnızca cent ve mil denir.
11: dek unu = 10 + 1
20: dudek = 2 × 10
1887: mil okcent okdek sep = 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7
| Sayı | Esperanto | Yapısı |
|---|---|---|
| 11 | dek unu | 10 + 1 |
| 17 | dek sep | 10 + 7 |
| 20 | dudek | 2 × 10 |
| 45 | kvardek kvin | 4 × 10 + 5 |
| 99 | naŭdek naŭ | 9 × 10 + 9 |
| 100 | cent | |
| 250 | ducent kvindek | 2 × 100 + 5 × 10 |
| 1.000 | mil | |
| 1887 | mil okcent okdek sep | 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7 |
| 1.000.000 | miliono | bir isim: du milionoj |
Herhangi bir sayıyı denetlemek için sayı dönüştürücüyü deneyin.
-a ile sıra sayıları
“Birinci, ikinci, üçüncü” için -a ekleyin: unua, dua, tria, kvara, deka. Bu ek Türkçedeki “-(ı)ncı” ekinin karşılığıdır. Birleşik sayılarda parçaları kısa çizgiyle bağlayın ya da bitişik yazın: la dudek-kvara “yirmi dördüncü”. Sıra sayıları sıfattır, bu yüzden uyum gösterir: la unuaj tagoj “ilk günler”.
Saati söylemek
Saatler la ile kullanılan sıra sayılarıdır: “dokuzuncu (saat)”. Genellikle horo kelimesi söylenmez.
| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| Kioma horo estas? | Saat kaç? |
| Estas la naŭa. | Saat dokuz. |
| Estas la naŭa kaj kvarono. | Dokuzu çeyrek geçiyor. |
| Estas la naŭa kaj duono. | Dokuz buçuk. |
| Estas kvarono antaŭ la deka. | Ona çeyrek var. |
| Estas la naŭa kaj kvindek. | Dokuz elli (ona on var). |
| Je kioma horo? – Je la deka. | Saat kaçta? – Saat onda. |
24 saatlik düzen de aynı biçimde işler: je la dudeka “saat 20.00’de”.
Türkçe konuşanlar için. Türkçedeki saat söyleyişi Esperanto’ya çok yakındır. “Dokuzu çeyrek geçiyor” la naŭa kaj kvarono, “dokuz buçuk” la naŭa kaj duono olur. “Ona çeyrek var” derken Türkçe de Esperanto da gelecek saati anar: kvarono antaŭ la deka. “Saat onda” derken Türkçedeki “-da” ekinin yerini je alır: je la deka.
Tarihler
Tarihte sıra sayısı, de ve ay adı kullanılır: la dudek-kvara de Julio – “24 Temmuz”. Türkçede gün sayısı yalın kalır, Esperanto’da ise sıra sayısıdır: kelimesi kelimesine “temmuzun yirmi dördüncüsü”. Yazarken rakam ve -a kullanın: la 24-a de Julio. Bir şeyin hangi tarihte olduğunu söylemek için, lundon örneğinde olduğu gibi -n ekleyin: Ni venos la dudek-kvaran de Julio – “24 Temmuz günü geleceğiz”. Daha fazlası günler ve aylar sayfasında.
Fiyatlar
Fiyat sormak için Kiom kostas…? – “… ne kadar?” deyin. Fiyat bir ölçü olduğu için -n alır: Ĝi kostas dek ok eŭrojn. Estas fiilinden sonra ise -n gelmez: Tio estas dudek kvin eŭroj – “Bu yirmi beş avro”.
Sayıdan sonra çoğula da dikkat edin: Türkçede “on sekiz avro”, “kırk beş dakika” tekildir; Esperanto’da ise dek ok eŭrojn, kvardek kvin minutojn çoğuldur. Türkçedeki “ile” (-la, -le) Esperanto’da ikiye ayrılır: araç için per (pagi per karto “kartla ödemek”), birliktelik için kun (kun Ana “Ana’yla”).
Alıştırmalar
Kültür köşesi
İlk Esperanto Dünya Kongresi, Ağustos 1905’te Fransa’nın Boulogne-sur-Mer kentinde, yaklaşık 20 ülkeden 688 katılımcıyla toplandı. En kalabalığı, dilin yüzüncü yılında, 1987’de Varşova’daki kongreydi: 5.946 katılımcı. Son kongrelere 850 ile 1.300 arasında kişi katılıyor – 2026’da Graz’da 1.138 kişi – ve Afrika’daki ilk kongre 2024’te Tanzanya’nın Arusha kentinde toplandı. Türkiye de bölgesel buluşmalara ev sahipliği yaptı: Orta Doğu ve Kuzey Afrika Esperantistlerinin “Mezorienta Esperanto-Kunveno” adlı buluşması İznik’te (2009), Eskişehir’de (2010), Gaziantep’te (2012) ve Ürgüp’te (2016) düzenlendi. Tam liste Esperanto Dünya Kongresi sayfasında.
Sık sorulan sorular
Neden kostas dek ok eŭrojn diye -n ile söylenir?
Fiyat bir ölçüdür ve ölçüler -n alabilir. Fundamento’nun kendisinde de kostas naŭ frankojn – “dokuz frank tutar” – örneği vardır.
Esperanto’da “öğleden önce” ve “öğleden sonra” nasıl denir?
Saatten sonra antaŭtagmeze “öğleden önce” ya da posttagmeze “öğleden sonra” ekleyin: la oka antaŭtagmeze “sabah 8”, la tria posttagmeze “öğleden sonra 3”. Günlük konuşmada matene “sabahleyin” ve vespere “akşamleyin” de yaygındır: la oka vespere “akşam 8”. 24 saatlik düzeni de kullanabilirsiniz: la dudeka “20.00”.
Miliono sayı mı, isim mi?
İsimdir. Tıpkı duono ve kvarono gibi -o ile biter ve başka bir isimden önce da alır: miliono da homoj – “bir milyon insan”.
Kaynaklar
- Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (4. kural, sayılar)
- PMEG: Nombroj (sayılar)
- PMEG: A-vortoj (sıra sayıları)
- PMEG: Horoj (saatler)
- PMEG: Datoj (tarihler)
- PMEG: N-finaĵo por mezuro (kostas naŭ frankojn)
- Esperanto Dünya Derneği (UEA): Dünya Kongreleri listesi
- La Ondo de Esperanto: Graz 2026 raporu
- Vikipedi: Esperanto (Türkiye’de Esperanto bölümü)
- Vikipedio: Mezorienta Esperanto-Kunveno (Esperanto dilinde)
Esperantopedia işinize yaradıysa ona destek olabilirsiniz.