Esperanto les 8: getallen, de klok, data en prijzen

Q: Waarom staat er -n in kostas dek ok eŭrojn?

De prijs is een maat, en maten kunnen -n krijgen. Het Fundamento zelf geeft het voorbeeld kostas naŭ frankojn – „kost negen frank”.

Q: Hoe zeg je „'s ochtends” en „'s avonds” bij een kloktijd?

Voeg antaŭtagmeze „voor de middag” of posttagmeze „na de middag” toe: la oka antaŭtagmeze „acht uur 's ochtends”, la tria posttagmeze „drie uur 's middags”. In het dagelijks taalgebruik zijn ook matene „'s ochtends” en vespere „'s avonds” gebruikelijk: la oka vespere „acht uur 's avonds”. Je kunt ook de 24-uursklok gebruiken: la dudeka „20.00 uur”.

Q: Is miliono een telwoord of een zelfstandig naamwoord?

Een zelfstandig naamwoord. Net als duono en kvarono eindigt het op -o en staat er da voor een ander zelfstandig naamwoord: miliono da homoj – „een miljoen mensen”.

In deze les leer je tellen, de tijd zeggen, de datum noemen en in een winkel betalen. Esperanto-getallen zijn gebouwd als een bouwdoos: leer nul tot dek plus cent „honderd” en mil „duizend” – dertien woorden – en je kunt elk getal tot 999.999 zeggen. Je leert ook rangtelwoorden met -a – unua „eerste”, dua „tweede” – die je nodig hebt voor kloktijden en data.

Dialoog

De tweede dag van het congres, de ochtend van de openingsceremonie. Ana en Tomo bekijken het programma.

Esperanto	Nederlands
Ana: Tomo, kioma horo estas?	Tomo, hoe laat is het?
Tomo: Estas la naŭa kaj kvarono.	Het is kwart over negen.
Ana: Ho, la Inaŭguro komenciĝos je la deka!	Oh, de openingsceremonie begint om tien uur!
Tomo: Ni havas ankoraŭ kvardek kvin minutojn – sufiĉe por la libroservo!	We hebben nog vijfenveertig minuten – genoeg voor de boekenstand!
Ana: Bonan matenon! Kiom kostas ĉi tiu romano?	Goedemorgen! Hoeveel kost deze roman?
Vendisto: Dek ok eŭrojn.	Achttien euro.
Ana: Kaj la kantaro?	En het liedboek?
Vendisto: La kantaro kostas sep eŭrojn kaj kvindek cendojn.	Het liedboek kost zeven euro vijftig.
Ana: Do mi prenas ambaŭ. Tio estas… dudek kvin eŭroj kaj kvindek cendoj.	Dan neem ik ze allebei. Dat is… vijfentwintig euro vijftig.
Vendisto: Ĝuste. Ĉu vi pagas per karto?	Klopt. Betaal je met een kaart?
Ana: Jes. Tomo, kiu dato estas hodiaŭ? Mi volas skribi ĝin en la kantaro.	Ja. Tomo, welke datum is het vandaag? Ik wil die in het liedboek schrijven.
Tomo: Hodiaŭ estas dimanĉo, la dudek-kvina de Julio.	Vandaag is het zondag, de vijfentwintigste juli.
Ana: Dankon. "Por Tomo – memoraĵo de nia unua kongreso."	Dank je. „Voor Tomo – een aandenken aan ons eerste congres.”
Tomo: Kantaro por mi? Sed mi ne kantas bone!	Een liedboek voor mij? Maar ik zing niet goed!
Ana: Ĝuste tial! Kaj nun rapide – estas jam la naŭa kaj kvindek!	Juist daarom! En nu snel – het is al negen uur vijftig!

De Inaŭguro is de openingsceremonie van het Wereldcongres van Esperanto. De libroservo is de boekenstand van het congres.

Nieuwe woorden

Esperanto	Nederlands	Toelichting
horo	uur	Kioma horo estas? „Hoe laat is het?”
minuto	minuut
kvarono	kwart	van kvar „vier” + -on- „breuk”
duono	helft, half	van du „twee” + -on-
je	om	je la deka „om tien (uur)”
dato	datum
komenciĝi	beginnen	La kongreso komenciĝas.
kosti	kosten	Kiom kostas…?
pagi	betalen	pagi per karto „met een kaart betalen”
preni	nemen
eŭro	euro	cendo „cent”
romano	roman
kantaro	liedboek	kanto „lied” + -ar- „verzameling”
libroservo	boekenstand (op een evenement)	libro „boek” + servo „dienst”
vendisto	verkoper	vendi „verkopen”
memoraĵo	aandenken, herinnering	memori „onthouden, zich herinneren”
ambaŭ	beide, allebei
sufiĉe	genoeg
ĝuste	precies, juist, klopt
tial	daarom	ĝuste tial „juist daarom”
rapide	snel
per	met, door middel van
ĉi tiu	deze	ĉi: les 11

Grammatica

Getallen 0–10

0	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10
nul	unu	du	tri	kvar	kvin	ses	sep	ok	naŭ	dek

Grotere getallen: bouw ze

Twee regels doen al het werk. Vermenigvuldigen doe je door de woorden aan elkaar te schrijven: du + dek = dudek (20), tri + cent = tricent (300). Optellen doe je met losse woorden: dek unu (11), dudek kvin (25). De pagina over getallen heeft ook breuken en meer.

Aan elkaar geschreven woorden vermenigvuldig je, losse woorden tel je op

11: dek unu = 10 + 1

20: dudek = 2 × 10

1887: mil okcent okdek sep = 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7

Getal	Esperanto	Opgebouwd als
11	dek unu	10 + 1
17	dek sep	10 + 7
20	dudek	2 × 10
45	kvardek kvin	4 × 10 + 5
99	naŭdek naŭ	9 × 10 + 9
100	cent
250	ducent kvindek	2 × 100 + 5 × 10
1.000	mil
1887	mil okcent okdek sep	1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7
1.000.000	miliono	een zelfstandig naamwoord: du milionoj

Let op het verschil met het Nederlands: je noemt eerst de tientallen en dan de eenheden. 25 is dudek kvin („twintig vijf”), niet „vijfentwintig”, en 21 is dudek unu, niet „eenentwintig”. Met de getallenomzetter controleer je elk getal.

Rangtelwoorden met -a

Voeg -a toe voor „eerste, tweede, derde”: unua, dua, tria, kvara, deka. Het Nederlands heeft hier uitgangen als -de en -ste (derde, vierde, twintigste); het Esperanto gebruikt altijd -a. Bij samengestelde getallen verbind je de delen met een streepje of schrijf je ze aan elkaar: la dudek-kvara „de vierentwintigste”. Rangtelwoorden zijn bijvoeglijke naamwoorden, dus ze passen zich aan: la unuaj tagoj „de eerste dagen”.

De tijd zeggen

Kloktijden zijn rangtelwoorden met la: „het negende (uur)”. Het woord horo laat je meestal weg.

Esperanto	Nederlands
Kioma horo estas?	Hoe laat is het?
Estas la naŭa.	Het is negen uur.
Estas la naŭa kaj kvarono.	Het is kwart over negen.
Estas la naŭa kaj duono.	Het is half tien (9.30 uur).
Estas kvarono antaŭ la deka.	Het is kwart voor tien.
Estas la naŭa kaj kvindek.	Het is negen uur vijftig (tien voor tien).
Je kioma horo? – Je la deka.	Om hoe laat? – Om tien uur.

De 24-uursklok werkt hetzelfde: je la dudeka „om 20.00 uur”.

Pas op voor „half”. In het Nederlands is „half tien” 9.30 uur, een half uur vóór tien. In het Esperanto is 9.30 uur la naŭa kaj duono – letterlijk „negen en een half” – en la deka kaj duono is 10.30 uur. Vorm het Nederlandse „half tien” dus niet na als duono de la deka: PMEG raadt vormen met de af.

Data

Een datum bestaat uit een rangtelwoord, de en de maand: la dudek-kvara de Julio – „de vierentwintigste juli”. Schriftelijk gebruik je een cijfer met -a: la 24-a de Julio. Om „op” een datum te zeggen voeg je -n toe, zoals in lundon: Ni venos la dudek-kvaran de Julio – „We komen op 24 juli”. Anders dan in het Nederlands schrijf je de maand met een hoofdletter, zoals PMEG aanbeveelt. Meer op de pagina dagen en maanden.

Prijzen

Vraag Kiom kostas…? – „Hoeveel kost…?” De prijs krijgt -n, omdat het een maat is: Ĝi kostas dek ok eŭrojn. Let op: het Nederlands zegt „achttien euro” (enkelvoud), het Esperanto zet het meervoud: dek ok eŭrojn. Na estas is er geen -n: Tio estas dudek kvin eŭroj – „Dat is vijfentwintig euro”.

Oefeningen

Cultuurhoekje

Het eerste Wereldcongres van Esperanto vond plaats in Boulogne-sur-Mer in Frankrijk, in augustus 1905, met 688 deelnemers uit ongeveer 20 landen. Het grootste was dat van Warschau in 1987, het eeuwfeest van de taal, met 5.946 deelnemers. Recente congressen trekken zo'n 850 tot 1.300 mensen – 1.138 in Graz in 2026 – en het eerste congres in Afrika werd in 2024 gehouden in Arusha, Tanzania. Nederland en Vlaanderen waren vaak gastheer: zes keer vond het congres plaats in Nederland (Den Haag in 1920 en 1964, Haarlem in 1954, Rotterdam in 1967, 1988 en 2008) en vier keer in België (Antwerpen in 1911, 1928 en 1982 en Brussel in 1960). De Universala Esperanto-Asocio (UEA) heeft haar hoofdkantoor sinds 1955 in Rotterdam. De volledige lijst staat op de pagina over het Wereldcongres van Esperanto.

Veelgestelde vragen

Waarom staat er -n in kostas dek ok eŭrojn?

De prijs is een maat, en maten kunnen -n krijgen. Het Fundamento zelf geeft het voorbeeld kostas naŭ frankojn – „kost negen frank”.

Hoe zeg je „'s ochtends” en „'s avonds” bij een kloktijd?

Voeg antaŭtagmeze „voor de middag” of posttagmeze „na de middag” toe: la oka antaŭtagmeze „acht uur 's ochtends”, la tria posttagmeze „drie uur 's middags”. In het dagelijks taalgebruik zijn ook matene „'s ochtends” en vespere „'s avonds” gebruikelijk: la oka vespere „acht uur 's avonds”. Je kunt ook de 24-uursklok gebruiken: la dudeka „20.00 uur”.

Is miliono een telwoord of een zelfstandig naamwoord?

Een zelfstandig naamwoord. Net als duono en kvarono eindigt het op -o en staat er da voor een ander zelfstandig naamwoord: miliono da homoj – „een miljoen mensen”.

#Dialoog

#Nieuwe woorden

#Grammatica

#Getallen 0–10

#Grotere getallen: bouw ze

#Rangtelwoorden met -a

#De tijd zeggen

#Data

#Prijzen

#Oefeningen

#Cultuurhoekje

#Veelgestelde vragen

#Waarom staat er -n in kostas dek ok eŭrojn?

#Hoe zeg je „'s ochtends” en „'s avonds” bij een kloktijd?

#Is miliono een telwoord of een zelfstandig naamwoord?

#Bronnen