Kurso Saluton
Esperanto-leciono 8: nombroj, horo, dato kaj prezoj
Dek tri nombrovortoj kaj du simplaj reguloj sufiĉas por nombri, diri la horon kaj pagi por libro.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
30 vortoj19 ekzercoj~17 min
En ĉi tiu leciono vi lernas nombri, diri la horon, diri la daton kaj pagi en vendejo. Esperantaj nombroj funkcias kiel konstruludo: lernu nul ĝis dek, plus cent kaj mil – dek tri vortojn – kaj vi povas diri ajnan nombron ĝis 999 999. Vi ankaŭ lernas ordajn nombrojn per -a – unua, dua – kiujn vi bezonas por horoj kaj datoj.
Dialogo
La dua tago de la kongreso, la mateno de la solena malfermo. Ana kaj Tomo rigardas la programon.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Ana: Tomo, kioma horo estas? | Ana volas scii la tempon laŭ la horloĝo. |
| Tomo: Estas la naŭa kaj kvarono. | Estas la naŭa horo kaj plie unu kvarono de horo (9:15). |
| Ana: Ho, la Inaŭguro komenciĝos je la deka! | La malfermo de la kongreso komenciĝos je 10:00. |
| Tomo: Ni havas ankoraŭ kvardek kvin minutojn – sufiĉe por la libroservo! | Restas 45 minutoj. Tio estas sufiĉe da tempo por viziti la vendejon de libroj. |
| Ana: Bonan matenon! Kiom kostas ĉi tiu romano? | Ana salutas la vendiston kaj demandas pri la prezo de longa rakonta libro. |
| Vendisto: Dek ok eŭrojn. | La prezo estas 18 eŭroj. |
| Ana: Kaj la kantaro? | Ana demandas pri la prezo de libro kun kantoj. |
| Vendisto: La kantaro kostas sep eŭrojn kaj kvindek cendojn. | La prezo estas 7,50 eŭroj. |
| Ana: Do mi prenas ambaŭ. Tio estas… dudek kvin eŭroj kaj kvindek cendoj. | Ana volas la romanon kaj la kantaron. Ŝi kalkulas la sumon: 25,50 eŭroj. |
| Vendisto: Ĝuste. Ĉu vi pagas per karto? | La kalkulo de Ana estas senerara. La vendisto demandas, ĉu ŝi pagos per bankkarto. |
| Ana: Jes. Tomo, kiu dato estas hodiaŭ? Mi volas skribi ĝin en la kantaro. | Ana pagos per karto. Ŝi demandas pri la dato de hodiaŭ, ĉar ŝi volas skribi ĝin en la libro. |
| Tomo: Hodiaŭ estas dimanĉo, la dudek-kvina de Julio. | Hodiaŭ estas la 25-a tago de Julio, kaj ĝi estas dimanĉo. |
| Ana: Dankon. "Por Tomo – memoraĵo de nia unua kongreso." | Ana skribas dediĉon: la libro memorigos Tomon pri ilia unua kongreso. |
| Tomo: Kantaro por mi? Sed mi ne kantas bone! | Tomo miras: Ana donas al li libron kun kantoj, kvankam li ne kantas bone. |
| Ana: Ĝuste tial! Kaj nun rapide – estas jam la naŭa kaj kvindek! | Pro tio mem Ana donas ĝin al li. Ili devas rapidi: estas 9:50, do restas nur dek minutoj. |
La Inaŭguro estas la malfermo de la Universala Kongreso de Esperanto. La libroservo estas la libro-vendejo de la kongreso.
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| horo | 60 minutoj; parto de la tago | Kioma horo estas? = Kion montras la horloĝo? |
| minuto | la sesdeka parto de horo | |
| kvarono | unu el kvar egalaj partoj | kvar + -on- = frakcio |
| duono | unu el du egalaj partoj | du + -on- |
| je | prepozicio sen propra signifo; ĉi tie ĝi montras tempon | je la deka = en la horo 10:00 |
| dato | la tago, monato kaj jaro de evento | |
| komenciĝi | ekokazi; havi sian komencon | La kongreso komenciĝas. |
| kosti | havi certan prezon | Kiom kostas…? |
| pagi | doni monon por aĉeto | pagi per karto |
| preni | meti en sian manon aŭ posedon | |
| eŭro | mono de multaj eŭropaj landoj | cendo = la centa parto de eŭro |
| romano | longa rakonta libro | |
| kantaro | libro kun multaj kantoj | kanto + -ar- = kolekto |
| libroservo | vendejo de libroj ĉe aranĝo | libro + servo |
| vendisto | homo, kiu vendas | de vendi = doni aĵon kontraŭ mono |
| memoraĵo | aĵo, kiu memorigas pri io | de memori |
| ambaŭ | la du kune | |
| sufiĉe | tiom, kiom necesas | |
| ĝuste | senerare, kiel devas esti | |
| tial | pro tio | ĝuste tial = pro tiu mem kialo |
| rapide | per granda rapido | |
| per | montras ilon aŭ manieron | pagi per karto |
| ĉi tiu | la proksima, ne la fora | ĉi: Leciono 11 |
Gramatiko
Nombroj 0–10
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| nul | unu | du | tri | kvar | kvin | ses | sep | ok | naŭ | dek |
Pli grandaj nombroj: konstruu ilin
Du reguloj faras la tutan laboron. Multipliku per kunigo de la vortoj: du + dek = dudek (20), tri + cent = tricent (300). Adiciu per apartaj vortoj: dek unu (11), dudek kvin (25). La paĝo pri nombroj havas ankaŭ frakciojn kaj pli.
11: dek unu = 10 + 1
20: dudek = 2 × 10
1887: mil okcent okdek sep = 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7
| Nombro | Esperanto | Konstruo |
|---|---|---|
| 11 | dek unu | 10 + 1 |
| 17 | dek sep | 10 + 7 |
| 20 | dudek | 2 × 10 |
| 45 | kvardek kvin | 4 × 10 + 5 |
| 99 | naŭdek naŭ | 9 × 10 + 9 |
| 100 | cent | |
| 250 | ducent kvindek | 2 × 100 + 5 × 10 |
| 1 000 | mil | |
| 1887 | mil okcent okdek sep | 1000 + 8 × 100 + 8 × 10 + 7 |
| 1 000 000 | miliono | substantivo: du milionoj |
Uzu la nombro-konvertilon, por kontroli ajnan nombron.
Ordaj nombroj per -a
Aldonu -a, por ricevi „unua, dua, tria”: unua, dua, tria, kvara, deka. Ĉe kunmetitaj nombroj kunigu la partojn per streketo aŭ skribu ilin kiel unu vorton: la dudek-kvara. Ordaj nombroj estas adjektivoj, do ili akordas: la unuaj tagoj.
Diri la horon
Horoj estas ordaj nombroj kun la: „la naŭa (horo)”. La vorto horo kutime ellasiĝas.
| Frazo | Horo |
|---|---|
| Kioma horo estas? | demando pri la horo |
| Estas la naŭa. | 9:00 |
| Estas la naŭa kaj kvarono. | 9:15 |
| Estas la naŭa kaj duono. | 9:30 |
| Estas kvarono antaŭ la deka. | 9:45 |
| Estas la naŭa kaj kvindek. | 9:50 |
| Je kioma horo? – Je la deka. | demando pri la horo de evento – 10:00 |
La 24-hora horloĝo funkcias same: je la dudeka = 20:00.
Datoj
Dato konsistas el orda nombro, de kaj la monato: la dudek-kvara de Julio. En skribo oni uzas ciferon kun -a: la 24-a de Julio. Por diri, en kiu dato io okazas, aldonu -n, same kiel ĉe lundon: Ni venos la dudek-kvaran de Julio. Pli da informoj troviĝas en la paĝo pri tagoj kaj monatoj.
Prezoj
Demandu Kiom kostas…? La prezo ricevas -n, ĉar ĝi estas mezuro: Ĝi kostas dek ok eŭrojn. Post estas ne ekzistas -n: Tio estas dudek kvin eŭroj.
Ekzercoj
Kultura angulo
La unua Universala Kongreso de Esperanto okazis en Bulonjo-ĉe-Maro, Francio, en Aŭgusto 1905, kun 688 partoprenantoj el proksimume 20 landoj. La plej granda estis tiu en Varsovio en 1987, je la centjariĝo de la lingvo, kun 5 946 partoprenantoj. Lastatempaj kongresoj altiras proksimume 850 ĝis 1 300 homojn – 1 138 en Graz en 2026 – kaj la unua kongreso en Afriko okazis en Aruŝo, Tanzanio, en 2024. Vidu la plenan liston en la paĝo pri la Universala Kongreso de Esperanto.
Oftaj demandoj
Kial oni diras kostas dek ok eŭrojn kun -n?
La prezo estas mezuro, kaj mezuroj povas ricevi -n. La Fundamento mem havas la ekzemplon kostas naŭ frankojn.
Kiel oni distingas matenan kaj vesperan horon?
Aldonu antaŭtagmeze aŭ posttagmeze: la oka antaŭtagmeze (8:00), la tria posttagmeze (15:00). En ĉiutaga parolo oni ofte uzas ankaŭ matene kaj vespere: la oka vespere (20:00). Vi ankaŭ povas uzi la 24-horan horloĝon: la dudeka.
Ĉu miliono estas nombro aŭ substantivo?
Substantivo. Same kiel duono kaj kvarono, ĝi finiĝas per -o, kaj antaŭ alia substantivo staras da: miliono da homoj.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.