Kurso Saluton
Esperanto-leciono 9: prepozicioj, lokoj kaj direktoj
Prepozicioj diras, kie io estas – aldonu -n kaj ili diras, kien io iras.
Unu afero samtempe: la dialogo linio post linio, novaj vortoj kun sono kaj bildoj, unu ekzerco por ekrano.
56 vortoj20 ekzercoj~21 min
En ĉi tiu leciono vi lernas diri, kie aferoj estas kaj kien homoj iras. Vi konatiĝas kun proksimume dudek prepozicioj – en, sur, apud, inter – kaj kun unu lerta regulo: post en, sur kaj similaj vortoj la finaĵo -n montras movon al loko. Mi promenas en la parko signifas, ke mi estas interne de la parko; Mi iras en la parkon signifas, ke mi iras de ekstere al interne. Vi ankaŭ demandos pri la vojo kaj komprenos la respondon.
Dialogo
La tago de ekskursoj ĉe la kongreso. Ana kaj Tomo esploras la malnovan urbon memstare.
| Dialogo | Alivorte |
|---|---|
| Tomo: Kien ni iras nun? Al la muzeo aŭ en la parkon? | Tomo demandas, kiun celon ili elektu: la muzeon aŭ la parkon. |
| Ana: Unue al la muzeo, poste en la parkon. | Ana proponas: unue la muzeo, kaj post tio la parko. |
| Tomo: Bone. Sed kie estas la muzeo? | Tomo konsentas, sed li ne konas la lokon de la muzeo. |
| Ana: Mi ne scias. Mi demandos tiun sinjorinon. | Ana ne havas tiun informon. Ŝi petos ĝin de la virino tie. |
| Ana: Pardonu, sinjorino, kie estas la urba muzeo? | Ana ĝentile demandas pri la loko de la muzeo de la urbo. |
| Sinjorino: Ĝi estas apud la katedralo, sur la granda placo. | La muzeo estas tuj apud la granda preĝejo, sur la granda, malferma loko meze de la urbo. |
| Tomo: Kaj kiel ni iras tien? | Tomo demandas pri la maniero iri al la muzeo. |
| Sinjorino: Vi iras rekte ĝis la ponto, poste dekstren. Post la ponto vi vidos la placon. | Iru sen turniĝo ĝis la ponto, poste turniĝu al la dekstra flanko. Kiam vi pasos la ponton, vi vidos la placon. |
| Ana: Ĉu ĝi estas malproksime? | Ana demandas, ĉu la distanco estas granda. |
| Sinjorino: Ne. Piede vi bezonos nur dek minutojn. | La distanco ne estas granda: marŝante vi bezonos nur 10 minutojn. |
| Ana: Koran dankon! | Ana dankas varme. |
| Tomo: Jen la placo! Kaj la muzeo estas inter la katedralo kaj la kafejo. | Tomo montras la placon. La muzeo estas meze: ĉe unu flanko estas la katedralo, ĉe la alia la kafejo. |
| Ana: Kafejo! Unue mi iras en la kafejon, poste en la muzeon! | Ana ŝanĝas la planon: unue kafejo, poste muzeo. |
| Tomo: Ana kaj kafo – ĉiam kune! | Tomo ridas: Ana neniam estas sen kafo. |
Novaj vortoj
| Vorto | Klarigo | Rimarko |
|---|---|---|
| muzeo | domo, kie oni montras malnovajn aŭ gravajn aferojn | |
| parko | granda ĝardeno en urbo, kun arboj kaj herbo | |
| katedralo | tre granda preĝejo | preĝejo = domo por religia kultado |
| placo | granda, malferma loko meze de urbo | |
| ponto | konstruaĵo, per kiu oni transiras riveron | |
| strato | vojo inter domoj en urbo | |
| stacidomo | domo, kie oni suriras trajnon | stacio + domo |
| kafejo | loko, kie oni trinkas kafon | kafo + -ej- = loko |
| hotelo | domo, kie vojaĝantoj dormas | |
| butiko | loko, kie oni vendas aĵojn | |
| scii | havi la informon pri io | Mi ne scias. = Mi ne havas tiun informon. |
| demandi | peti informon per demando | |
| bezoni | havi neceson de io | |
| urba | de la urbo | de urbo |
| rekte | sen turniĝo | |
| dekstre | ĉe la flanko, kie estas la dekstra mano | dekstren = al tiu flanko |
| maldekstre | ĉe la kontraŭa flanko | maldekstren |
| proksime | en malgranda distanco | malproksime = en granda distanco |
| piede | marŝante | de piedo |
| unue | kiel la unua afero, antaŭ ĉio alia | de unu |
| kune | unu kun la alia | |
| tiu | montras personon aŭ aferon, kiu ne estas ĉi tie | tiu sinjorino = la sinjorino tie |
| kien | demandvorto pri direkto | kie + direkta -n |
| tien | al tiu loko | tie + direkta -n |
| koran dankon | granda danko | laŭvorte „dankon de la koro” |
| promeni | iri malrapide por plezuro | Mi promenas en la parko. |
| salti | per forta puŝo de la piedoj moviĝi supren en la aeron | |
| tablo | aĵo kun plata supra parto, sur kiu oni manĝas aŭ skribas | |
| sidi | esti sur seĝo, ne stari | |
| eniri | iri de ekstere al interne | en + iri |
| turniĝi | ŝanĝi la direkton de sia irado | Turniĝu dekstren! (-iĝ-: Leciono 10; ordonoj: Leciono 11) |
Gramatiko
Oftaj prepozicioj
Prepozicio montras, kie io estas, aŭ kiel aferoj rilatas inter si. Esperanto havas 33 prepoziciojn; jen tiuj, kiujn oni unue bezonas. Vidu la paĝon pri prepozicioj.
| Prepozicio | Signifo | Ekzemplo |
|---|---|---|
| en | interne de | en la parko |
| sur | supre kaj tuŝante | sur la placo |
| sub | malsupre de | sub la ponto |
| apud | tute proksime de | apud la katedralo |
| inter | meze de du aferoj | inter la muzeo kaj la kafejo |
| antaŭ | ĉe la antaŭa flanko de; pli frue ol | antaŭ la hotelo |
| malantaŭ | ĉe la malantaŭa flanko de | malantaŭ la muzeo |
| post | pli malfrue ol; malantaŭ | post la ponto |
| ĉe | tute proksime al | ĉe Tomo (en lia domo) |
| al | montras la celon de movo | al la muzeo |
| de | montras la komencon de movo; posedanton | de la stacidomo |
| el | de interne eksteren | el la kafejo |
| ĝis | ĝis tiu loko aŭ momento | ĝis la ponto |
| tra | de unu flanko al la alia, interne | tra la parko |
| ĉirkaŭ | rondire ĉirkaŭ | ĉirkaŭ la placo |
| kun | kune | kun Ana |
| sen | ne kun | sen kafo |
| por | por la profito de | por Tomo |
| pri | koncerne | pri la urbo |
Post prepozicio substantivo normale ne ricevas -n: kun pano, en la parko.
Direkto: prepozicio + -n
Ĉe prepozicioj de loko kiel en, sur, sub kaj antaŭ, la finaĵo -n montras movon al loko. Sen -n la agado okazas ĉe tiu loko. Tio estas la sola escepto al la regulo „neniu -n post prepozicio”; la paĝo pri la akuzativo klarigas ĝin plene.
| Loko (sen -n) | Direkto (kun -n) |
|---|---|
| Mi promenas en la parko. – mi estas interne de la parko | Mi iras en la parkon. – mi iras de ekstere al interne |
| La kato saltas sur la tablo. – la kato saltas, kaj ĝi estas sur la tablo | La kato saltas sur la tablon. – la kato iras de alia loko sur la tablon |
| Ana sidas en la kafejo. – ŝi estas jam interne | Ana eniras en la kafejon. – ŝi iras de ekstere al interne |
loko (kie?)
Mi promenas en la parko.
Mi estas interne de la parko.
direkto (kien?)
Mi iras en la parkon.
Mi iras de ekstere al interne.
loko (kie?)
La kato saltas sur la tablo.
La kato saltas, kaj ĝi estas sur la tablo.
direkto (kien?)
La kato saltas sur la tablon.
La kato iras de alia loko sur la tablon.
Al, ĝis kaj el ne bezonas -n
Kelkaj prepozicioj jam montras movon, do la substantivo post ili ne ricevas -n: al la muzeo (al la celo), ĝis la ponto, el la kafejo (de interne eksteren). Al montras la celon; en …-n montras, ke oni iras internen.
| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| Ni iras al la muzeo. | ni iras al ĝi; eble ni ankoraŭ ne eniras |
| Ni iras en la muzeon. | ni iras kaj eniras |
| Ni venas el la muzeo. | ni ekiras de interne |
Direktaj adverboj: -en
Adverboj de loko ricevas -n ankaŭ por montri direkton: hejme (en la hejmo) → hejmen (al la hejmo), dekstre → dekstren, kie → kien, tie → tien.
| Frazo | Rimarko |
|---|---|
| Kie vi estas? – Hejme. | loko |
| Kien vi iras? – Hejmen. | direkto |
| Turniĝu dekstren. | movu vin al la dekstra flanko |
Ekzercoj
Kultura angulo
Centoj da stratoj, parkoj kaj pontoj en la mondo portas la nomon de la kreinto de Esperanto, Zamenhof – de Pollando kaj Litovio ĝis Israelo kaj Brazilo. En Vieno vi povas viziti la Esperanto-Muzeon de la Aŭstra Nacia Biblioteko. Hugo Steiner fondis ĝin en 1927, kaj ekde 2005 ĝi troviĝas en la Palais Mollard. Legu pli pri L. L. Zamenhof.
Oftaj demandoj
Kio estas la diferenco inter al la parko kaj en la parkon?
Al la parko signifas movon al la parko, eble nur ĝis la pordo. En la parkon signifas movon ĝis interne de la parko. Ambaŭ priskribas movon.
Ĉu en ĉiam montras internan lokon?
Jes, por loko: en la urbo. Kun -n ĝi montras movon enen. Esperanto uzas en ankaŭ por tempo, ekzemple en Julio kaj en 1887.
Kial en la dialogo estas dek minutojn kun -n?
Ĉar dek minutojn estas objekto de bezonos. Tio estas la sama akuzativo, kiun vi lernis en Leciono 5.
Fontoj
- Fundamento de Esperanto – gramatiko (angla teksto, reguloj 8, 13, 14)
- PMEG: Rolvortetoj (prepozicioj)
- PMEG: N-finaĵo por direkto
- Vikipedio: Ludoviko Zamenhof kaj Wikipedia (angle): L. L. Zamenhof (lokoj nomitaj laŭ li)
- Wikipedia (germane): Esperantomuseum
- Aŭstra Nacia Biblioteko: Esperanto-Muzeo (angle)
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.