常用语
世界语国名、民族名和语言名:-ujo 还是 -io?
国名有两套构成方式,表示人的词尾只有一种,语言名则是一个形容词。
世界语里,国名是以 -o 结尾、首字母大写的名词:Kanado“加拿大”、Brazilo“巴西”、Pollando“波兰”。该国的人是 kanadano、brazilano 或 polo,语言用形容词表示:la pola“波兰语”。多数国家以土地命名,也有一些以民族命名,所以法国是 Francujo 或 Francio,来自 franco“法国人”。中国是 Ĉinujo 或 Ĉinio,中国人是 ĉino,汉语是 la ĉina。“发音”一列把重读音节写成大写字母;重音总是落在倒数第二个音节上。
国名的两套系统
参考语法 PMEG 和世界语学院把国名分为两类。以土地命名的国名就是单纯的词根:Kanado 指这片土地,后缀 -an-“居民”构成表示人的词 kanadano。以民族命名的国名从表示民族的词 franco 出发,再加 -uj-、-i- 或 -land-,表示“……人的土地”。
| 类型 | 国家 | 人 | 形容词,语言 |
|---|---|---|---|
| 以土地命名 | Kanado | kanadano | kanada |
| 以民族命名,-ujo | Francujo | franco | franca |
| 以民族命名,-io | Francio | franco | franca |
| 以民族命名,-lando | Pollando | polo | pola |
以土地命名的占多数:科学院2009年名单上的203个国名中,约有60个是以民族命名的(我们自己统计),多在欧洲。
以 -ujo 结尾的国名一定是以民族命名的。以 -io 或 -lando 结尾的则两种都有可能:Aŭstralio 和 Nederlando 是以土地命名的(没有 aŭstraloj 或 nederoj 这样的民族),而 Francio 和 Pollando 是以民族命名的。拿不准时,在国名后加 -an-(pollandano);PMEG 说这样绝不会错。
以土地命名的国家
这类国名用 -an- 构成表示人的词,用 -a 构成形容词:Brazilo → brazilano、brazila。
| 中文 | 世界语 | 发音 | 人,形容词 |
|---|---|---|---|
| 加拿大 | Kanado | ka-NA-do | kanadano, kanada |
| 美国 | Usono | u-SO-no | usonano, usona |
| 墨西哥 | Meksiko | mek-SI-ko | meksikano, meksika |
| 巴西 | Brazilo | bra-ZI-lo | brazilano, brazila |
| 阿根廷 | Argentino | ar-gen-TI-no | argentinano, argentina |
| 智利 | Ĉilio | ĉi-LI-o | ĉiliano, ĉilia |
| 澳大利亚 | Aŭstralio | aŭs-tra-LI-o | aŭstraliano, aŭstralia |
| 新西兰 | Nov-Zelando | nov-ze-LAN-do | nov-zelandano, nov-zelanda |
| 南非 | Sud-Afriko | sud-a-FRI-ko | sud-afrikano, sud-afrika |
| 印度 | Barato | ba-RA-to | baratano, barata |
| 伊朗 | Irano | i-RA-no | iranano, irana |
| 以色列 | Israelo | is-ra-E-lo | israelano, israela |
| 菲律宾 | Filipinoj | fi-li-PI-noj | filipinano, filipina |
| 荷兰 | Nederlando | ne-der-LAN-do | nederlandano, nederlanda |
| 爱尔兰 | Irlando | ir-LAN-do | irlandano, irlanda |
Usono 是一个完整的词,不是缩写:美国人大约在1900年提出了 Usonia 这个形式(ReVo),Usono 在2007年成为官方词。Barato 在2023年成为官方词;较旧的 Hindujo 主要指整个印度次大陆。Filipinoj 是复数:en Filipinoj。注意 Aŭstralio(澳大利亚)和 Aŭstrio(奥地利)只差 -al-,不要混淆。
以民族命名的国家
这类国名里,表示民族的词在前面,不加后缀:franco、germano、polo。国名再加 -uj-、-i- 或 -land-,形容词则是民族词加 -a。
| 中文 | 世界语 | 发音 | 人,形容词 |
|---|---|---|---|
| 法国 | Francujo, Francio | fran-CU-jo, fran-CI-o | franco, franca |
| 德国 | Germanujo, Germanio | ger-ma-NU-jo, ger-ma-NI-o | germano, germana |
| 西班牙 | Hispanujo, Hispanio | his-pa-NU-jo, his-pa-NI-o | hispano, hispana |
| 意大利 | Italujo, Italio | i-ta-LU-jo, i-ta-LI-o | italo, itala |
| 葡萄牙 | Portugalujo, Portugalio | por-tu-ga-LU-jo, por-tu-ga-LI-o | portugalo, portugala |
| 波兰 | Pollando(也作 Polujo, Polio) | pol-LAN-do | polo, pola |
| 俄罗斯 | Rusujo, Rusio(也作 Ruslando) | ru-SU-jo, ru-SI-o | ruso, rusa |
| 乌克兰 | Ukrainujo, Ukrainio | u-kra-i-NU-jo, u-kra-i-NI-o | ukraino, ukraina |
| 捷克 | Ĉeĥujo, Ĉeĥio | ĉe-ĤU-jo, ĉe-ĤI-o | ĉeĥo, ĉeĥa |
| 希腊 | Grekujo, Grekio | gre-KU-jo, gre-KI-o | greko, greka |
| 土耳其 | Turkujo, Turkio | tur-KU-jo, tur-KI-o | turko, turka |
| 瑞典 | Svedujo, Svedio | sve-DU-jo, sve-DI-o | svedo, sveda |
| 挪威 | Norvegujo, Norvegio | nor-ve-GU-jo, nor-ve-GI-o | norvego, norvega |
| 芬兰 | Finnlando | finn-LAN-do | finno, finna |
| 瑞士 | Svislando(也作 Svisujo, Svisio) | svis-LAN-do | sviso, svisa |
| 奥地利 | Aŭstrujo, Aŭstrio | aŭs-TRU-jo, aŭs-TRI-o | aŭstro, aŭstra |
| 英国 | Britujo, Britio | bri-TU-jo, bri-TI-o | brito, brita |
| 英格兰 | Anglujo, Anglio | an-GLU-jo, an-GLI-o | anglo, angla |
| 中国 | Ĉinujo, Ĉinio | ĉi-NU-jo, ĉi-NI-o | ĉino, ĉina |
| 日本 | Japanujo, Japanio | ja-pa-NU-jo, ja-pa-NI-o | japano, japana |
| 朝鲜半岛(韩国、朝鲜) | Koreujo, Koreio | ko-re-U-jo, ko-re-I-o | koreo, korea |
| 越南 | Vjetnamujo, Vjetnamio | vjet-na-MU-jo, vjet-na-MI-o | vjetnamo, vjetnama |
| 泰国 | Tajlando | taj-LAN-do | tajo, taja |
Britujo 指整个国家(联合王国),Anglujo 是它南部的英格兰。
-ujo、-io 还是 -lando:该用哪一个?
三种都可以用,PMEG 说每个世界语者都懂 -ujo 和 -io。-Uj- 最古老:Fundamento 的词典收了 Turk'uj'“土耳其”,同一个后缀还构成 Esperantujo,即世界语者的世界。-I- 不是官方的,但非常常见。世界语学院就此作过四次表态:
| 年份 | 关于 -io 的决定 |
|---|---|
| 1922 | 语言委员会建议国名不要用 -io。 |
| 1974 | 第8次官方增补:取消这项建议,但既不推荐也不把 -io 定为官方(33票赞成,5票反对,3票弃权)。 |
| 2009 | 推荐名单先列出 -ujo 形式,再列 -io,并注明 -io 不是官方的。 |
| 2023 | 第10次官方增补:全部193个联合国会员国的名称现已成为官方词,采用 -ujo 形式;-io“仍然是非官方的”。 |
-Land- 出现在2009年名单上的六个以民族命名的国名中:Finnlando、Pollando、Skotlando、Svazilando、Svislando 和 Tajlando。科学院说 Polujo 和 Svisujo 也可以。
不要在同一个国家上混用两套系统。PMEG 告诫不要说 koreanoj en Koreujo:应该说 koreoj 配 Koreujo 或 Koreio。
人:波兰人、加拿大人、法国人
对以土地命名的国名,加 -an-:Kanado → kanadano。对以民族命名的国名,用单纯的民族词:la francoj、la poloj。也可以在国名后加 -an-(francujano、franciano、pollandano),但绝不能加在民族词上:francanoj 的意思会成了“某个法国人的成员”。女性加 -in-:polino、kanadanino。
Mi estas polo. – “我是波兰人。”Ŝi estas kanadanino. – “她是加拿大人。”严格地说,rusujano 是住在 Rusujo 的任何人,ruso 是俄罗斯民族的成员,但这个区别常常被忽略。
语言名
语言名是形容词,通常加 la:la pola 或 la pola lingvo“波兰语”。用 -e 表示“用那种语言”:paroli pole“说波兰语”。PMEG 还给出 angligi“译成英语”。
| 中文 | 世界语 | 发音 |
|---|---|---|
| 英语 | la angla | la AN-gla |
| 法语 | la franca | la FRAN-ca |
| 德语 | la germana | la ger-MA-na |
| 西班牙语 | la hispana | la his-PA-na |
| 俄语 | la rusa | la RU-sa |
| 汉语,中文 | la ĉina | la ĈI-na |
| 日语 | la japana | la ja-PA-na |
| 阿拉伯语 | la araba | la a-RA-ba |
| 希伯来语 | la hebrea | la he-BRE-a |
| 波斯语 | la persa | la PER-sa |
| 印地语 | la hindia | la hin-DI-a |
| 斯瓦希里语 | la svahila | la sva-HI-la |
| 拉丁语 | Latino | la-TI-no |
| 世界语 | Esperanto | es-pe-RAN-to |
有些语言没有对应的国家。La persa 来自 persoj,即伊朗最大的民族波斯人;伊朗在1935年之前被称为 Persujo。印地语是 la hindia(2023年起为官方词),因为 hinda 与整个印度次大陆有关。以 -o 结尾的语言名不加 la:Mi parolas Esperanton. – “我说世界语。”
你来自哪里?
| 世界语 | 中文 |
|---|---|
| De kie vi venas? | 你从哪里来? |
| El kiu lando vi venas? | 你来自哪个国家? |
| Mi venas el Pollando. | 我来自波兰。 |
| Mi estas polo. / Mi estas polino. | 我是波兰人(男 / 女)。 |
| Mi loĝas en Kanado, sed mi naskiĝis en Brazilo. | 我住在加拿大,但我出生在巴西。 |
| Kiun lingvon vi parolas hejme? | 你在家说哪种语言? |
| Mi parolas la polan kaj iom la anglan. | 我说波兰语,也会一点英语。 |
| Mia denaska lingvo estas la pola. | 我的母语是波兰语。 |
El“从……出来”表示来源地(介词)。paroli 之后,语言是宾语,所以它的形容词带 -n:la polan。
大写与冠词
| 词的种类 | 大写吗? | 例子 |
|---|---|---|
| 国名 | 总是 | Francujo, Kanado |
| 某国人 | 通常小写 | franco, kanadano |
| 语言 | 通常小写 | la franca, la pola |
| 以 -o 结尾的语言名 | 大写 | Esperanto, Latino |
PMEG 说,民族名和语言名也可以大写,但不太常见。国名前不加 la:Mi loĝas en Francujo. 复数形式的国名如 (la) Filipinoj 可以加。月份要大写(Oktobro),星期不大写(lundo):见日期和月份。关于世界语在哪些地方使用,见世界各地的世界语。
汉语使用者要注意什么?
- 中国与汉语。 中国是 Ĉinujo 或 Ĉinio(ĉi-NU-jo、ĉi-NI-o),中国人是 ĉino,汉语(中文)是 la ĉina:Mi parolas la ĉinan. – “我说汉语。”也可以说 Mi parolas ĉine.
- “国名 + 人”对应 -an-。 汉语里“法国人”“波兰人”“加拿大人”都是“国名 + 人”,世界语则有两种形式:kanadano 是国名加 -an-,franco、polo 则是民族词本身。拿不准时,国名后面加 -an- 总不会错,它最像汉语的“人”字。
- 汉语的“英国”是 Britujo。 汉语的“英国”指整个联合王国,对应 Britujo(Britio),不是 Anglujo;Anglujo 是“英格兰”。而“英语”是 la angla。汉语的“印度”在世界语里官方叫 Barato(2023年起),“美国”是 Usono。
- 语言名不需要“语”字。 汉语要说“法语”“日语”,世界语只用形容词,通常加 la:la franca、la japana;“用法语”是副词 france。
- 汉语没有大小写、冠词,也不分单复数。 世界语的国名要大写,国名前不加 la;ĉino 是“一个中国人”,ĉinoj 是“中国人”(复数),形容词和名词一起带 -j。
常见问题
Francujo 还是 Francio?
两者都指法国。Francujo 是传统形式,由 Fundamento 的成分构成,也是科学院在官方释义中使用的形式;Francio 不是官方的,但非常常见。PMEG 说两者都完全可用,所以选一个并保持一致即可。
世界语里的“我是美国人”“我是波兰人”怎么说?
用名词:Mi estas usonano(男)、Mi estas usonanino(女);Mi estas polo、Mi estas polino。
世界语里的语言名称怎么说?
用民族或国家的形容词,通常加 la:la angla“英语”、la franca“法语”、la ĉina“汉语”。只有 Esperanto 和另外少数以 -o 结尾的名称不加 la。
世界语里的民族名和语言名要大写吗?
通常不大写:franco、la pola。国名和以 -o 结尾的语言名(Esperanto、Latino)要大写。
来源
- PMEG:Landoj, popoloj kaj lingvoj
- PMEG:Majuskloj ĉe propraj nomoj
- PMEG:La ĉe propraj nomoj
- PMEG:El (origin)
- Akademio:La Akademio kaj la landnomoj
- Akademio:Listo de Rekomendataj Landnomoj (2009)
- Akademio:Oka Oficiala Aldono (1974),国名与 -io
- Akademio:Deka Oficiala Aldono (2023)
- Akademio:Universala Vortaro (Fundamento)
- ReVo:-uj、Usono、Irano
- Tatoeba:#474395, #431690, #11442766(CC BY 2.0 FR)
如果Esperantopedia对你有帮助,欢迎支持本站。