语法
世界语 -ig- 与 -iĝ-：及物动词和不及物动词
英语里 “open”“start”“change” 兼做两种用法；世界语让每种用法各有自己的动词，-ig- 和 -iĝ- 负责在二者之间转换。
每个世界语动词要么带直接宾语（及物），要么不带（不及物），后缀 -ig- 和 -iĝ- 负责在二者之间转换。-Ig- 增加一个施动者和一个宾语：sidi“坐”→ sidigi“使（某人）坐下”。-Iĝ- 去掉宾语：fermi“关（某物）”→ fermiĝi“（自己）关上”。两个都是1905年《世界语基础》里的官方后缀。
英语掩盖了这个区别，因为 “open”“start”“change”“break” 两种用法都行：“I opened the door” 和 “the door opened”。世界语需要两个形式：Mi malfermis la pordon. 和 La pordo malfermiĝis. 单说 La pordo malfermis 是错的。
加 -iĝ-，宾语就变成主语；加 -ig-，主语就变成宾语：
Mi 主语 malfermis 动词 la pordon 宾语
我开了门。
La pordo 主语 malfermiĝis 动词
门开了。
La infano 主语 dormas 动词
孩子在睡觉。
Ŝi 主语 dormigas 动词 la infanon 宾语
她在哄孩子睡觉。
说汉语的人：汉语怎样区分，世界语怎样区分
汉语对这一对区别的处理很不整齐。有些动词，及物和不及物形式相同：“开门”“门开了”，“关”“开始”“改变”都是这样。另一些要靠不同的词或结构来区分：“死”和“杀死”，“醒”和“叫醒”，“破”和“打破”。世界语一律分开，用 -iĝ- 和 -ig- 来转换：
| 汉语（不及物） | 世界语 | 汉语（及物） | 世界语 |
|---|---|---|---|
| 杯子破了 | La glaso rompiĝis. | 打破杯子 | Mi rompis la glason. |
| 门开了 | La pordo malfermiĝis. | 开门 | Mi malfermis la pordon. |
| 他醒了 | Li vekiĝis. | 叫醒他 | Mi vekis lin. |
| 蛇死了 | La serpento mortis. | 杀死蛇 | Li mortigis la serpenton. |
| 孩子睡着了 | La infano dormas. | 哄孩子睡觉 | Ŝi dormigas la infanon. |
汉语的“使”“让”也可以对应 -ig-：“使房间干净”就是 purigi la ĉambron。而“……起来”“变得……”接近 -iĝ-：“红起来”“变红”就是 ruĝiĝi。
及物还是不及物？
及物动词可以带直接宾语，宾语加 -n（见宾格）。在动词后面问“谁？”或“什么？”。Mi fermas la pordon“我关门”：答案是 la pordon，所以 fermi 是及物的。Mi dormas“我睡觉”没有答案，所以 dormi 是不及物的。
单看动词词根，看不出它属于哪一类；这取决于意思，词典里有记录。免费的世界语词典 ReVo 给大多数动词标上 tr（及物）、ntr（不及物）或 x（两者皆可）。下表中的每个词根动词都在 ReVo 里核对过，并标出了它的标记。
有些动词两种用法都有。ReVo 把 paroli 标为 x：Ŝi parolas. – “她在说话。”和 Ŝi parolas Esperanton. – “她说世界语。”少数不及物动词可以带一个只是重复动作的宾语：Mi dancis valson. – “我跳了一支华尔兹。”
及物词根：-iĝ- 去掉宾语
当宾语变成主语、动作自己发生，或者没人在乎是谁做的，就加 -iĝ-。比较：
- La infano rompis la glason. – “孩子打破了杯子。”
- La glaso rompiĝis. – “杯子破了。”
| 动词 | ReVo | 意思 | 加 -iĝ- | 意思 |
|---|---|---|---|---|
| komenci | tr | 开始（某事） | komenciĝi | 开始（某个事件发生） |
| fini | tr | 结束、完成（某事） | finiĝi | 结束 |
| fermi | tr | 关 | fermiĝi | 关上 |
| malfermi | tr | 打开 | malfermiĝi | 打开了；开着 |
| veki | tr | 叫醒（某人） | vekiĝi | 醒来 |
| movi | tr | 移动（某物） | moviĝi | 动；挪动 |
| turni | tr | 转动（某物） | turniĝi | 转身；旋转 |
| ŝanĝi | tr | 改变（某物） | ŝanĝiĝi | 改变；被改动 |
| rompi | tr | 打破 | rompiĝi | 破裂 |
| levi | tr | 举起 | leviĝi | 升起 |
| trovi | tr | 找到 | troviĝi | 位于；被发现 |
| detrui | tr | 毁坏 | detruiĝi | 毁坏；崩溃 |
| naski | tr | 生（孩子） | naskiĝi | 出生 |
不及物词根：-ig- 增加宾语
要说某人或某物使动作发生，就加 -ig-。原来的主语变成宾语：La infano dormas. → Ŝi dormigas la infanon. – “她在哄孩子睡觉。”每一个带 -ig- 的动词都带宾语（PMEG）。
| 动词 | ReVo | 意思 | 加 -ig- | 意思 |
|---|---|---|---|---|
| sidi | ntr | 坐 | sidigi | 使（某人）坐下 |
| stari | ntr | 站 | starigi | 竖起；使站立 |
| morti | ntr | 死 | mortigi | 杀死 |
| bruli | ntr | 燃烧；着火 | bruligi | 烧（某物） |
| daŭri | ntr | 持续 | daŭrigi | 继续（某事） |
| resti | ntr | 留下；剩下 | restigi | 把（某物）留下 |
| vivi | ntr | 活着 | vivigi | 使复活；赋予生命 |
| fali | ntr | 倒下；落下 | faligi | 使倒下；打倒 |
| dormi | ntr | 睡觉 | dormigi | 哄睡 |
| kreski | ntr | 生长 | kreskigi | 种植；培育 |
| boli | ntr | 沸腾 | boligi | 把（液体）烧开 |
| okazi | ntr | 发生 | okazigi | 举办；组织（活动） |
| ĉesi | ntr | 停止 | ĉesigi | 使停止；中止 |
本来就带宾语的词根也可以加 -ig-，意思是“使某人做某事”：kompreni“理解”→ komprenigi“使理解”；manĝi“吃”→ manĝigi“喂”；scii“知道”→ sciigi“通知”。宾语只能是人或事物之一，不能两个都有：Mi sciigis lin pri la afero. – “我把这件事告诉了他。”
Sidi、sidiĝi、sidigi：一个词根的三个动词
对不及物词根，两个后缀都可以加。
| 动词 | 意思 | 例子 |
|---|---|---|
| sidi | 坐着 | La infano sidas. – “孩子坐着。” |
| sidiĝi | 坐下 | La infano sidiĝis. – “孩子坐下了。” |
| sidigi | 使某人坐下 | Ŝi sidigis la infanon. – “她让孩子坐下。” |
在不及物词根后面，-iĝ- 标明动作的开始，几乎和前缀 ek- 一样（见前缀）：sidiĝi ≈ eksidi。Sidiĝi 指坐下去的动作，sidi 指坐着的姿势：Bonvolu sidiĝi. – “请坐下。”
这和汉语的“坐”与“坐下”类似：“他坐着”是 Li sidas，“他坐下了”是 Li sidiĝis。汉语靠补语“下”表示动作的开始，世界语靠 -iĝ-。
形容词和名词词根：两个后缀都可以
从形容词出发，-ig- 的意思是“使成为那样”，-iĝ- 的意思是“变成那样”：pura“干净的”→ purigi“弄干净”，puriĝi“变干净”。名词遵循同样的模式；背后的道理见构词法。
| 词根 | 加 -ig- | 加 -iĝ- |
|---|---|---|
| pura – 干净的 | purigi – 弄干净 | puriĝi – 变干净 |
| ruĝa – 红的 | ruĝigi – 染红 | ruĝiĝi – 变红；脸红 |
| granda – 大的 | grandigi – 放大 | grandiĝi – 变大 |
| seka – 干的 | sekigi – 弄干 | sekiĝi – 变干 |
| laca – 累的 | lacigi – 使疲劳 | laciĝi – 累了 |
| kolero – 愤怒 | kolerigi – 激怒 | koleriĝi – 生气 |
| paco – 和平 | pacigi – 使平息；安抚 | paciĝi – 和解 |
| edzo – 丈夫 | edzigi – 使（某男子）成婚 | edziĝi – （男子）结婚 |
| edzino – 妻子 | edzinigi – 使（某女子）成婚 | edziniĝi – （女子）结婚 |
说一对夫妻，用 geedziĝi：Ili geedziĝis en Majo. – “他们五月结了婚。”对 amiko“朋友”来说，有用的动词是 amikiĝi：Mi amikiĝis kun ŝi. – “我和她成了朋友。”
容易犯的错误
最常见的错误是用及物动词却没有宾语。如果没有宾语，事情只是自己发生，那么你多半需要 -iĝ-。
| 错误 | 正确 | 原因 |
|---|---|---|
| La filmo komencas je la oka. | La filmo komenciĝas je la oka. | 没有宾语：电影自己开始。汉语的“开始”两种用法形式相同，世界语要区分。 |
| La leciono finis. | La leciono finiĝis. | Fini 需要宾语：Ŝi finis la lecionon. |
| La pordo malfermas. | La pordo malfermiĝas. | 没有宾语，所以用 -iĝ-。 |
| La vetero ŝanĝis. | La vetero ŝanĝiĝis. | Ŝanĝi 需要宾语：Mi ŝanĝis mian opinion. |
| Mi vekis je la sesa. | Mi vekiĝis je la sesa. | Veki 的意思是叫醒别人。 |
| Li mortis la serpenton. | Li mortigis la serpenton. | Morti 从不带宾语。 |
| La libro vendas bone. | La libro vendiĝas bone. | 书不是卖东西的人。汉语说“这本书卖得很好”，容易照搬成主动形式。 |
Komenci 加不定式是正确的，因为不定式就是宾语：Komencis pluvi. – “开始下雨了。”
Esti fermita 还是 fermiĝi？
两者都可以描述关上的门，但说的是不同的东西。
| 形式 | 侧重点 | 例子 |
|---|---|---|
| 主动 | 施动者 | La gardisto fermis la pordon. – “警卫关上了门。” |
| 被动：esti + -ita | 事物；背后有施动者，无论说出与否 | La pordo estas fermita. – “门是关着的。” |
| -iĝ- | 事物自身的变化 | La pordo fermiĝis. – “门关上了。” |
被动态背后总有一个施动者，可以用 de 补上：La pordo estis fermita de la gardisto. -iĝ- 动词则表示动作多少是自己发生的，所以通常不说出施动者。PMEG 把 Li estis naskita en Januaro 与 Li naskiĝis en Januaro 作对比：前者强调出生这件事，后者强调新生的婴儿。同样，Li estas nomata Petro 的意思是大家管他叫这个名字，而 Li nomiĝas Petro 只是说出他的名字。关于被动态的更多内容见分词。
汉语的“被”字句相当于世界语的被动态：“门被警卫关上了”是 La pordo estis fermita de la gardisto；“门关上了”没有“被”，则接近 La pordo fermiĝis。
什么时候不需要后缀
- 本身已经表示变化的动词通常不需要 -iĝ-。Morti 已经是“从生到死”；mortiĝi 很少见，给人意外的感觉（PMEG）。
- PMEG 更喜欢 ĉesi 或 ekĉesi，而不是 ĉesiĝi；更喜欢 ektimi，而不是 timiĝi；更喜欢 ekscii，而不是 sciiĝi。
- 要说某人使一件已经是 -iĝ- 动词的事情发生，用 igi 加不定式，不要叠加后缀：La bruo igis ŝin vekiĝi. – “噪音使她醒了过来。”Igi“致使”和 iĝi“变成”本身也是动词。
例句
- Mi fermis la pordon. – “我关上了门。”
- La pordo fermiĝis pro la vento. – “门因为风而关上了。”
- La orkestro komencis la koncerton akurate. – “管弦乐团准时开始了音乐会。”
- La koncerto komenciĝis je la oka. – “音乐会在八点开始了。”
- La infano sidiĝis apud la fenestro. – “孩子在窗边坐了下来。”
- La patro sidigis la bebon sur la seĝon. – “父亲把婴儿放到椅子上坐好。”
- La akvo jam bolas. – “水已经开了。”
- Mi boligas akvon por teo. – “我在烧水泡茶。”
- Liaj vortoj ĝojigis ĉiujn. – “他的话让大家都很高兴。”
- La prezoj altiĝis dum la jaro. – “这一年里物价上涨了。”
常见问题
-ig- 和 -iĝ- 有什么区别？
-Ig- 的意思是“致使”：增加一个施动者和一个宾语（bruli → bruligi）。-Iĝ- 的意思是“变成”或“自己发生”：从不带宾语（fermi → fermiĝi）。所有后缀的清单见后缀。
komenci 在世界语里是及物的吗？
是的，ReVo 把它标为 tr。它带所开始的事物（Mi komencis la laboron）或不定式（Li komencis paroli）。对于自己开始的事件，用 komenciĝi：La koncerto komenciĝis.
“商店九点开门”怎么说？
La butiko malfermiĝas je la naŭa. 如果是某个人在开门，就用普通动词：La vendisto malfermas la butikon je la naŭa.
怎么判断一个世界语动词是不是及物的？
查 ReVo，它把动词标为 tr、ntr 或 x（两者皆可），或者在动词后面问“谁？”或“什么？”。带 -ig- 的动词总是及物的，带 -iĝ- 的动词从来不是。
没有带帽子的字母，怎样输入 -iĝ-？
在 x 系统里写 igx：komencigxi 就变成 komenciĝi。
“坐下”是 sidi 还是 sidiĝi？
Sidiĝi 指坐下去的动作：Ŝi sidiĝis apud mi. – “她在我旁边坐下了。”Sidi 是坐着的状态：Mi sidas. – “我坐着。”Sidigi 的意思是让别人坐下。
来源
- PMEG：IG-verboj、IĜ-verboj、Objektaj verboj、Senobjektaj verboj
- PMEG：IG和 IĜ（包括 IĜ 动词与被动动词的比较）
- PMEG：Pasivo – bazaj reguloj、Pasivigeblaj frazoj
- Reta Vortaro（ReVo）：缩写 tr、ntr、x；词条如 komenci、fini、fermi、sidi、morti、veki、bruli
- Fundamento de Esperanto – Akademio de Esperanto
如果Esperantopedia对你有帮助，欢迎支持本站。