常用语
世界语环境与气候词汇:环保、回收、全球变暖怎么说
污染、垃圾、能源和气候的常用词,以及构成它们的词素,如 recikligi 中的 re-、varmiĝi 中的 -iĝ-。
世界语里,环境是 medio,气候是 klimato,污染是 poluado,回收是 recikligi。多数术语由熟悉的词根构成:energio 加 sun- 得到 sunenergio“太阳能”,polui 加 -ad- 得到 poluado。“发音”一列用大写字母标出重读音节;重读音节总是倒数第二个(见字母表)。
这里的每个词都在词典 ReVo(Reta Vortaro)中核对过。如果一个术语没有 ReVo 条目,但世界语维基百科(Vikipedio)有同名文章,“说明”一列就注明“Vikipedio”。天气词见天气和季节页,地貌词见自然页。
环境与生态
| 中文 | 世界语 | 发音 | 说明 |
|---|---|---|---|
| 环境 | medio | me-DI-o | ReVo:生物周围的自然环境;第2义是一个人所处的社会环境 |
| 周围,周边 | ĉirkaŭaĵo | ĉir-kaŭ-A-ĵo | 某物周围的区域:la ĉirkaŭaĵo de la lago |
| 自然,自然的 | naturo, natura | na-TU-ro, na-TU-ra | ReVo:自行存在、不是人造的一切 |
| 生态学,生态的 | ekologio, ekologia | e-ko-lo-GI-o, e-ko-lo-GI-a | ReVo:研究生物与环境如何相互影响的科学;相关词 ekosistemo |
| 生物多样性 | biodiverseco | bi-o-di-ver-SE-co | ReVo:生物种类及其环境的多样性 |
| 濒危物种 | minacata specio, endanĝerigita specio | mi-na-CA-ta spe-CI-o, en-dan-ĝe-ri-GI-ta spe-CI-o | Vikipedio 的文章名是 Minacata specio,也叫 endanĝerigita specio;specio 见于 ReVo |
| 灭绝,绝种 | formorti | for-MOR-ti | ReVo:因死亡而消失,尤指物种 |
| 自然保护区 | naturrezervejo | na-tur-re-zer-VE-jo | ReVo:法律限制农业、工业和其他人类活动的土地 |
| 环境保护 | mediprotekto | me-di-pro-TEK-to | ReVo 释为 naturprotekto;Vikipedio 说它针对人类周围无生命的环境(水、空气、建筑) |
| 自然保护 | naturprotekto | na-tur-pro-TEK-to | ReVo:保持自然不受破坏、不受污染的行动 |
污染、垃圾和回收
| 中文 | 世界语 | 发音 | 说明 |
|---|---|---|---|
| 污染 | poluado, poluo | po-lu-A-do, po-LU-o | ReVo:poluado 是污染的行为,poluo 是行为及其结果;动词 polui |
| 空气污染 | aerpoluo | a-er-po-LU-o | ReVo;aero + poluo |
| 水污染 | akvopoluo | ak-vo-po-LU-o | ReVo;另有 brupoluo“噪声污染”和 lumpoluo“光污染” |
| 垃圾,废物 | rubo | RU-bo | ReVo 第2义:丢弃的东西(第1义是碎石瓦砾) |
| 垃圾桶 | rubujo | ru-BU-jo | rubo + -uj-“容器” |
| 塑料 | plasto | PLAS-to | ReVo:一种合成的高分子材料 |
| 回收(动词) | recikligi | re-ci-KLI-gi | ReVo:把用过的材料变成新材料;re- + ciklo“循环”+ -ig- |
| 回收(名词) | recikligo | re-ci-KLI-go | Vikipedio 的文章名;reciklado 会跳转到它 |
| 堆肥 | kompoŝto | kom-POŜ-to | ReVo:由腐烂的植物形成的肥沃土壤 |
| 再利用 | reuzi | re-U-zi | re- + uzi;ReVo 里没有单独的条目 |
能源
| 中文 | 世界语 | 发音 | 说明 |
|---|---|---|---|
| 能源,能量 | energio | e-ner-GI-o | ReVo 第2义:物理量,做功的能力 |
| 电 | elektro | e-LEK-tro | ReVo;形容词 elektra |
| 化石燃料 | fosilia brulaĵo | fo-si-LI-a bru-LA-ĵo | Vikipedio 的文章名,也作 fosilia bruligaĵo;ReVo 的 fosilia energio 指燃烧天然气、煤或石油产品得到的能量 |
| 煤、石油、天然气 | karbo, nafto, tergaso | KAR-bo, NAF-to, ter-GA-so | ReVo;nafto 是原油,tergaso 主要是甲烷 |
| 可再生能源 | renoviĝanta energio | re-no-vi-ĜAN-ta e-ner-GI-o | ReVo;它的例句里还用 renovigebla energio |
| 太阳能 | sunenergio | su-ne-ner-GI-o | ReVo;Vikipedio 也写 suna energio |
| 太阳能电池板 | sunpanelo | sun-pa-NE-lo | ReVo:装有太阳能电池、能供能的板 |
| 风能 | ventenergio, ventoenergio | ven-te-ner-GI-o, ven-to-e-ner-GI-o | ReVo 收第一个,例句里用第二个;Vikipedio 的文章名是 Ventoenergio |
| 风力涡轮机 | ventoturbino | ven-to-tur-BI-no | Vikipedio 的文章名;也作 ventelektrejo |
气候及其影响
| 中文 | 世界语 | 发音 | 说明 |
|---|---|---|---|
| 气候 | klimato | kli-MA-to | ReVo:一个地区全部的大气和天气状况 |
| 气候变化 | klimata ŝanĝo, klimata ŝanĝiĝo | kli-MA-ta ŜAN-ĝo, kli-MA-ta ŝan-ĜI-ĝo | Vikipedio 的文章名是 Klimata ŝanĝo;ReVo 的例句用 klimata ŝanĝiĝo 和 klimatŝanĝiĝo |
| 全球变暖 | tutmonda varmiĝo | tut-MON-da var-MI-ĝo | Vikipedio 的文章名;ReVo 的例句里也用它 |
| 温室效应 | forceja efiko | for-CE-ja e-FI-ko | ReVo:因为有一层屏障(如玻璃)让热量进得来、出不去而变暖 |
| 二氧化碳 | karbondioksido | kar-bon-di-ok-SI-do | ReVo;Vikipedio 的文章名是 Karbona dioksido。温室气体在 ReVo 里是 forcejgaso |
| 臭氧层 | ozontavolo | o-zon-ta-VO-lo | ReVo 的例句;Vikipedio 的文章名是 Ozona tavolo |
| 海平面 | marnivelo | mar-ni-VE-lo | ReVo |
| 干旱 | trosekeco, sekego | tro-se-KE-co, se-KE-go | Vikipedio 的文章名是 Trosekeco;ReVo 的例句用 sekego |
| 洪水 | inundo | i-NUN-do | ReVo;动词 inundi |
| 野火,森林大火 | arbarbrulego | ar-bar-bru-LE-go | ReVo 的例句里使用;arbaro + brulego“大火” |
| 毁林,森林砍伐 | senarbarigo | sen-ar-ba-RI-go | ReVo:大片地区的森林遭到毁灭 |
| 荒漠化 | dezertiĝado | de-zer-ti-ĜA-do | Vikipedio 的文章名;dezerto + -iĝ- + -ad- |
Ŝtormo“风暴”和 uragano“飓风”之类的词见天气页。冰雪融化用 fandiĝi,ReVo 把它定义为因受热而变成液体。
我能做什么?日常行动
| 中文 | 世界语 | 发音 | 说明 |
|---|---|---|---|
| 节约,节省 | ŝpari | ŜPA-ri | ReVo 第2义:节制而谨慎地使用;ŝpari energion;反义词 malŝpari“浪费”;节能是 energiŝparo(Vikipedio) |
| 关掉(电器) | malŝalti | mal-ŜAL-ti | ReVo:断开电路 |
| 分类,分开 | apartigi | a-par-TI-gi | ReVo:放到单独的地方;apartigi la rubon |
| 骑自行车 | bicikli | bi-CI-kli | ReVo:乘 biciklo 行进 |
| 公共交通 | publika transporto | pu-BLI-ka trans-POR-to | Vikipedio 的文章名;见城市与交通 |
| 种植,栽种 | planti | PLAN-ti | ReVo:把植物放进土里,让它继续生长;plantado de arboj“植树” |
环境词是怎么构成的?
| 构词成分 | 意思 | 例子 |
|---|---|---|
| -ad- | 持续或重复的动作 | poluado 污染,dezertiĝado 荒漠化 |
| -iĝ- | 变成 | varmiĝi 变暖,sekiĝi 变干,fandiĝi 融化,ŝanĝiĝi(自行)改变 |
| -ig- | 使成为,引起 | varmigi 加热,sekigi 弄干,malpurigi 弄脏,recikligi |
| re- | 再,重新 | recikligi, reuzi, rearbarigo“重新造林”, renoviĝanta“自我更新的” |
| mal- | 相反 | malŝpari 浪费,malpurigi,malpliiĝi 减少 |
| sen- | 没有 | senarbarigo, senpolua“未受污染的” |
| -aĵ- | 具体的东西 | poluaĵo 污染物,forĵetaĵo 丢弃物,bruligaĵo 燃料 |
PMEG 说,-ad- 表示持续的动作(uzo → uzado“经常使用”),re- 表示“再”,只能与表示动作的词搭配(novigi → renovigi)。-ig- 与 -iĝ- 这一对区分“有人去做”和“自己发生”:La klimato ŝanĝiĝas,但 Homoj ŝanĝas la klimaton。所以 klimata ŝanĝo 和 klimata ŝanĝiĝo 两种说法都在使用;见 -ig- 与 -iĝ-、前缀、后缀和构词法。
复合词把中心词放在最后:aerpoluo 是“空气污染”,mediprotekto 是“环境保护”。中间的连接元音 -o- 可有可无:ReVo 收 ventenergio,例句里却写 ventoenergio。
常用句子
| 世界语 | 中文 |
|---|---|
| Ni devas protekti la naturon. | 我们必须保护自然。 |
| Ni devas ŝpari energion kaj akvon. | 我们必须节约能源和水。 |
| Ni apartigas paperon, vitron kaj plaston de la alia rubo. | 我们把纸、玻璃和塑料同其他垃圾分开。 |
| Mi forĵetas la rubon en la rubujon. | 我把垃圾扔进垃圾桶。 |
| Oni povas recikligi vitron, paperon kaj metalon. | 玻璃、纸和金属都可以回收。 |
| Mi malŝaltas la lumon, kiam mi eliras el la ĉambro. | 我离开房间时关灯。 |
| Mi biciklas al la laboro kaj uzas publikan transporton, kiam pluvas. | 我骑车上班,下雨时乘公共交通。 |
| Ni plantis dek arbojn en la parko. | 我们在公园里种了十棵树。 |
| La klimato ŝanĝiĝas, kaj la glaĉeroj fandiĝas. | 气候在变化,冰川在融化。 |
| Sunpaneloj kaj ventoturbinoj produktas elektron sen fosilia brulaĵo. | 太阳能电池板和风力涡轮机不用化石燃料就能发电。 |
| La aero en la urbo estas poluita. | 城市里的空气被污染了。 |
| Post la forta pluvo la rivero inundis la vilaĝon. | 大雨过后,河水淹没了村庄。 |
“扔进垃圾桶”那句里,en 后面的宾格 -n 表示移动的方向。Poluita 是 polui 的被动分词(-it-)。
汉语使用者要注意什么?
- 复合词的次序与汉语相同。 “空气污染”“水污染”“光污染”“噪声污染”都是“修饰成分在前,中心词在后”,世界语的 aerpoluo、akvopoluo、lumpoluo、brupoluo 也是这样,所以汉语的这类词可以一个成分一个成分地照着搭。
- 汉语的“变”和“使”,对应 -iĝ- 和 -ig-。 “变暖”“变干”“融化”是自己发生的,用 -iĝi(varmiĝi、sekiĝi、fandiĝi);“使变暖”“弄干”“弄脏”是有人去做,用 -igi(varmigi、sekigi、malpurigi)。汉语的有些动词两种用法同形(“冰融化了”“融化冰雪”),世界语要用不同的形式:La glacio fandiĝas – “冰在融化”,La suno fandas la glacion – “太阳融化冰”。
- “再”和“重”相当于 re-。 “再利用”是 reuzi,“重新造林”是 rearbarigo,“可再生”则是 renoviĝanta。
- “节约”与“浪费”是一对反义词。 Ŝpari 是节约,加上 mal- 就是 malŝpari“浪费”。
- “关灯”“关电视”用 malŝalti。 汉语的“开”和“关”,世界语对应 ŝalti 和 malŝalti;fermi 则留给门、窗之类的东西。
常见问题
世界语里“环境”怎么说?
Medio。ReVo 把它定义为生物生活其中的自然环境;ĉirkaŭaĵo 则是某物周围的区域。“环境保护”是 mediprotekto。
世界语里“气候变化”和“全球变暖”怎么说?
气候变化是 klimata ŝanĝo,也作 klimata ŝanĝiĝo;全球变暖是 tutmonda varmiĝo。Vikipedio 有题为 Klimata ŝanĝo 和 Tutmonda varmiĝo 的文章,ReVo 的例句用的是 klimata ŝanĝiĝo 和 tutmonda varmiĝo。
世界语里“回收”怎么说?
Recikligi 是动词,recikligo 是名词。你也可能见到 reciklado,Vikipedio 把它跳转到 Recikligo。
世界语里“节约能源”怎么说?
Ŝpari energion。反义词是 malŝpari“浪费”,节能这个名词是 energiŝparo。
来源
- ReVo:medio、ĉirkaŭaĵo、naturo、ekologio、ekosistemo、biodiverseco、specio、formorti、naturrezervejo、mediprotekto, naturprotekto
- ReVo:polui, poluo, poluado, aerpoluo, akvopoluo, brupoluo, lumpoluo, poluaĵo、rubo, rubujo、forĵetaĵo、plasto、recikligi、kompoŝto
- ReVo:energio, fosilia energio, renoviĝanta energio, sunenergio, ventenergio、elektro、sunpanelo、karbo、nafto、tergaso, forcejgaso、bruligaĵo, brulego
- ReVo:klimato、forceja efiko、karbondioksido、ozono、marnivelo、inundo、senarbarigo、fandiĝi、sekiĝi、sekego(例句)、arbarbrulego(例句)
- ReVo:ŝpari, malŝpari、malŝalti、apartigi、bicikli、planti、varmigi、malpurigi
- PMEG:AD、RE
- 世界语维基百科(Vikipedio),CC BY-SA:Mediprotekto、Minacata specio、Recikligo、Klimata ŝanĝo、Tutmonda varmiĝo、Fosilia brulaĵo、Ventoturbino、Trosekeco、Dezertiĝado、Rearbarigo、Energiŝparo、Publika transporto
如果Esperantopedia对你有帮助,欢迎支持本站。