Jak napisać list lub e-mail po esperancku: zwroty i wzory

List po esperancku ma zwykłe części: nagłówek z datą, powitanie, treść, zakończenie i podpis. Przyjacielowi zaczynasz Kara… (KA-ra) „drogi”, w liście oficjalnym Estimata… (es-ti-MA-ta) „szanowny”, a kończysz Amike (a-MI-ke) albo Kun amikaj salutoj (kun a-MI-kaj sa-LU-toj). Data wygląda tak: la 8-an de Oktobro 2026, z wielką literą w nazwie miesiąca. E-mail ma ten sam układ i kilka dodatkowych słów. W zapisie wymowy sylaba akcentowana jest wielkimi literami; zawsze jest to przedostatnia.

#Części listu

Jeśli chodzi o datę, PMEG podaje zwykły wzór listowy: dzień tygodnia i dzień miesiąca, oba z biernikiem -n: merkredon la 26-an de Novembro 1997. Dzień tygodnia można pominąć (la 8-an de Oktobro 2026), a miasto wpisać na początku, jak we wzorach poniżej. Nazwy miesięcy to nazwy własne, więc PMEG zaleca wielką literę (Oktobro) i nigdy la przed nimi. Odradza też daty zapisane samymi cyframi, takie jak 9.3.01, które w różnych krajach czyta się inaczej, i woli miesiąc słowem lub skrótem (8 Okt. 2026); forma ISO 2026-10-08 jest zalecana zasadniczo, choć nie wszyscy ją znają. Więcej w dniach i miesiącach.

#Powitania: od oficjalnych do serdecznych

ReVo zauważa, że kara często służy do zwracania się do kogoś, przede wszystkim na początku listu. Estimata to imiesłów od estimi „darzyć wielkim szacunkiem”. Według PMEG zwrot do adresata oddziela się przecinkiem albo stanowi osobne zdanie, a przed nim nigdy nie stawia się la: Estimata prezidanto… David Jordan dodaje, że częstszym zakończeniem zwrotu jest wykrzyknik, a przecinek zdarza się rzadziej.

#Tytuły i „ty”

Tytuły stoją przed nazwiskiem bez la: sinjoro Novak. Formy grzecznościowej nie ma (zaimki), więc szacunek okazuje się powitaniem, zakończeniem i uprzejmymi prośbami (zwroty grzecznościowe).

#List po polsku a list po esperancku

Polak piszący po esperancku musi pamiętać o kilku różnicach w stosunku do polskiej korespondencji:

Polskie reguły nie przenoszą się wprost. W polskich listach zaimki odnoszące się do adresata pisze się wielką literą, a po esperancku zawsze małą: Dankon pro via letero, nie Dankon pro Via letero. Polski wołacz zastępuje podstawowa forma imienia: Kara Petro, nie „Kara Petrze”. PMEG zaznacza, że zwrot do adresata nie ma znacznika roli, więc nie dodaje się do niego końcówki. Dla „Szanownego Pana” i „Szanownych Państwa” esperanto ma odpowiedniki Estimata sinjoro i Estimataj gesinjoroj, ale rozróżnienia „ty” i „Pan/Pani” w ogóle nie ma.

Data zapisana cyframi też bywa pułapką. Polski zapis 8.10.2026 to dzień, miesiąc, rok, ale ktoś, kto pisze miesiąc przed dniem, odczyta go jako 10 sierpnia. Dlatego w korespondencji międzynarodowej bezpieczniej napisać la 8-an de Oktobro 2026 albo 2026-10-08.

#Prośby i pierwsze zdania

#Zakończenia

Jordan wyjaśnia, że zakończenie jest właściwie zdaniem, w którym podmiotem jest podpisujący: Elkore salutas z twoim imieniem znaczy „(imię) pozdrawia serdecznie”. Lista zakończeń w Vikipedio zawiera też Brakume „z uściskiem” i Ame „z miłością” dla bliskich osób.

#Dlaczego Bonan tagon! ma -n, a Kara Maria nie

Pozdrowienia i życzenia to skrócone zdania. PMEG pokazuje, że Bonan matenon! zastępuje Mi deziras al vi bonan matenon!; biernik -n został po zniknięciu czasownika.

Po kun i ĝis nie ma -n (kun koraj salutoj, ĝis baldaŭ), a w samym zwrocie do adresata też go nie ma: PMEG pisze, że zwrot do adresata zawsze jest bez znacznika roli, więc pisz Kara Maria, nigdy Karan Marian. Tę samą regułę w mowie opisuje strona o powitaniach.

#Pisanie e-maila

E-mail to retpoŝto, też retletero, retmesaĝo lub e-poŝto (Vikipedio). Więcej słów jest na stronie o technice i internecie.

Jeśli program odbiorcy nie pokaże liter ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ i ŭ, zapisz je systemem iksowym (cx, gx). Na kopercie potrzebne są adreso, strato „ulica”, poŝtkodo „kod pocztowy”, urbo „miasto” i lando „kraj”, a na koverto „kopercie” leży poŝtmarko „znaczek”.

#Trzy wzory listów

#List oficjalny do organizacji

#List osobisty do przyjaciela

#E-mail z prośbą o informacje

Pierwsze słowa i krótkie wiadomości znajdziesz w podstawowych zwrotach.

#Częste pytania

#Jak zakończyć list po esperancku?

Zdaniem na zakończenie i podpisem: Kun amikaj salutoj albo Amike do przyjaciół, Sincere via albo Kun afablaj salutoj w listach oficjalnych. Według Jordana najprostsze zakończenie to Salutas lub Elkore salutas przed podpisem.

#Jak zacząć list oficjalny po esperancku?

Od Estimata sinjoro Novak, lub Estimata sinjorino Novak, do znanej osoby oraz Estimataj gesinjoroj, gdy nie wiesz, kto będzie czytał. Przed tytułem nie stawia się la.

#Jak powiedzieć „Szanowny Panie” po esperancku?

Estimata sinjoro, z nazwiskiem albo bez: Estimata sinjoro Novak,. „Szanowni Państwo” to Estimataj gesinjoroj. Esperanto nie rozróżnia „ty” i „Pan/Pani”, więc w całym liście używasz vi.

#Czy w liście po esperancku „Ty” pisze się wielką literą?

Nie. W polskich listach pisze się „Ty”, „Twój” i „Pan” wielką literą, ale po esperancku zaimki zawsze są małe: vi, via, sinjoro.

#Jak zapisać datę w liście po esperancku?

Jako la 8-an de Oktobro 2026: dzień jako liczebnik porządkowy, potem de i miesiąc wielką literą. Wzór listowy PMEG dodaje dzień tygodnia, oba z -n: ĵaŭdon la 8-an de Oktobro 2026.

#Jak po esperancku powiedzieć „adres e-mail”, „temat” i „załącznik”?

Retpoŝta adreso, temo i aldonaĵo (też kunsendaĵo). Znak @ czyta się ĉe, więc maria@ekzemplo.org to maria ĉe ekzemplo punkto org.

#Czy pisze się Kara Maria czy Karan Marian?

Kara Maria. Powitanie to zwrot do adresata, a według PMEG zwrot do adresata nie ma znacznika roli, więc nie ma -n. Stałe życzenia, jak Bonan tagon!, kończą się na -n.

#Źródła

• PMEG: Datoj – jak pisze się datę na początku listu
• PMEG: Alvoko – zwrot do adresata, bez la przed nim
• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon!, Saluton!, Dankon!, Ĉion bonan al vi kaj via familio!
• PMEG: Fraztipoj kaj frazfunkcioj – Ĉu vi povus…?, Mi pardonpetas
• PMEG: I-verboj kun rolvortetoj – por + bezokolicznik
• PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj – nazwy miesięcy
• ReVo: kara, estimi, sinjoro, sinjorino, doktoro, letero, adreso, temo, kunsendaĵo
• Vikipedio: Retpoŝto, Adiaŭo, Listo de mallongigoj en retletera temo
• David K. Jordan, Being Colloquial in Esperanto: Writing Letters
• Wiktionary: amike, kore
• Tatoeba (CC BY 2.0 FR), użyta do sprawdzenia, że te zwroty występują w prawdziwych zdaniach: #630293, #1069767, #2503769, #2051593, #9622140, #4827819, #1554154, #554050, #4452080, #507094, #10324050 (przykład)