Esperanto’da araba ve sürüş: parçalar, yol ve trafik

Araba aŭto’dur, bu kelime aŭtomobilo’nun kısaltmasıdır; kullanmak için olağan fiil ise kelimesi kelimesine “yönlendirmek” olan stiri’dir: Mi stiras la aŭton. – “Arabayı kullanıyorum.” Veturi “taşıtla yolculuk etmek” demektir; mesleği sürücülük olan kişiye ŝoforo denir. Buradaki kelimelerin çoğu, birkaç kökün -il- “alet”, -ej- “yer” ve -ist- “meslek sahibi” ile genişletilmesiyle kurulmuştur. Sokaklar, köprüler ve ilk yön ifadeleri şehir, yol tarifi ve ulaşım sayfasında; acil durumlar seyahat ifadeleri sayfasındadır. Okunuş sütunu kelimeleri hecelere böler ve vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir; harfler Türkçe yazımla verilmiştir (bkz. alfabe).

#Araba ve parçaları

Arabayla ilgili birçok kelime Akademi’nin Resmî Eklemeleri’nden gelir: aŭto, ŝoforo, garaĝo, panei, stiri. Tatoeba’da (7 Ekim 2026 dışa aktarımı) sekurzono 44, sekurrimeno 2 cümlede geçer. Türkçedeki “kamyon”, “şoför”, “garaj” ve “benzin” kelimelerine benzeyen kamiono, ŝoforo, garaĝo ve benzino ezberlemesi kolay kelimelerdir.

#Sürüş fiilleri

ReVo preterpasi’yi “yanından geçmek” diye tanımlar; İngilizce Wiktionary “sollamak” anlamını ekler ve Tatoeba da böyle kullanır (3149109 numaralı cümle).

#Stiri, veturi, konduki ve ŝofori karşılaştırması

Stiri olağan seçimdir ve taşıtı nesne olarak alır: stiri aŭton. Veturi hiçbir zaman nesne almaz; per aŭto ya da aŭte – ikisi de “arabayla” – gidersiniz. Direksiyondaki kişiye ŝoforo denir: ReVo bunu mesleği sürücülük olan kişi olarak tanımlar (busŝoforo), ama Tatoeba 199 cümlede her sürücü için kullanır. ReVo ayrıca bir taşıtı yöneten herkes için veturigisto’yu, “araba kullanan kişi” için de aŭtisto’yu verir.

#Yollar, trafik ve yerler

“Trafik ışığı” için Tatoeba’da trafiklumo 75, semaforo 44 cümlede geçer. Renk adları renkler sayfasındaki gibi çalışır: Ĉe ruĝa lumo oni haltas, ĉe verda oni veturas. – “Kırmızı ışıkta durulur, yeşil ışıkta gidilir.” Hız için hore “saatte” kullanılır: La rapidlimo estas kvindek kilometroj hore. – “Hız sınırı saatte elli kilometredir.”

#Ehliyet, sigorta ve polis

Ĉu vi havas stirpermesilon? – “Ehliyetiniz var mı?” La policisto petas mian kondukpermesilon kaj la asekuron. – “Polis memuru ehliyetimi ve sigortamı istiyor.” Oni ne rajtas superi la rapidlimon. – “Hız sınırını aşmak yasaktır.” Tatoeba’da stirpermesilo 70, kondukpermesilo 33 cümlede geçer.

#Arızalar ve kazalar

Panei aniden çalışmaz hâle gelmek demektir; ReVo’nun kendi örneği mia aŭto paneas’tır. Trafik kazası trafikakcidento, araçların çarpışması ise kolizio’dur (kolizii “çarpışmak”). Voku ambulancon! ve Voku la policon! için seyahat ifadeleri sayfasındaki acil durum tablosuna bakın. Vundita “yaralı”, vundi fiilinin ortacıdır; bkz. ortaçlar.

#Bir yere araba sürmek: yönü gösteren -n

PMEG kuralı, bir kuşun flugas en la ĉambro “odanın içinde uçuyor” ya da en la ĉambron “odanın içine uçuyor” demesiyle gösterir. Aynı çift veturi ile de çalışır. Türkçede bu ayrımı durum ekleri yapar: “tünelde” (bulunma durumu) ve “tünele” (yönelme durumu); Esperanto’da ise edat aynı kalır, yön -n ile gösterilir. Daha fazlası belirtme durumu sayfasında; şehir örnekleri şehir, yol tarifi ve ulaşım sayfasındadır.

#Kelimelerin yapısı

Bir kök ve ekler bir aile verir: stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo “sürücü kursu”. Bkz. kelime türetme ve son ekler.

#Sık sorulan sorular

#Esperanto’da “araba” nasıl denir?

Aŭto, aŭtomobilo’nun kısaltmasıdır. Kamyon kamiono, otobüs buso ya da aŭtobuso, taksi taksio’dur.

#Esperanto’da “araba sürmek” nasıl denir?

Stiri: stiri aŭton “araba kullanmak”. Veturi “taşıtla yolculuk etmek” demektir ve nesne almaz.

#Esperanto’da “ehliyet” nasıl denir?

Kondukpermesilo ya da stirpermesilo. ReVo stirrajtigilo’yu da listeler.

#Esperanto’da “trafik ışığı” nasıl denir?

Semaforo ReVo’da madde başıdır ve ReVo trafiklumo’nun da mümkün olduğunu belirtir; trafiklumo (çoğul trafiklumoj) Vikipedio ve Tatoeba’da kullanılan birleşiktir.

#Arabanız bozulduğunda ne dersiniz?

Mia aŭto paneis. Mi bezonas helpon. – “Arabam bozuldu. Yardıma ihtiyacım var.” Buna Ĉu vi povas remorki ĝin? – “Çekebilir misiniz?” ekleyin.

#Kaynaklar

• PMEG: N por direkto
• ReVo, araba ve parçaları: aŭto, aŭtomobilo, kamiono, kamioneto, ŝarĝaŭto, rado, stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo, pneŭo, motoro, kapoto, kofrujo, glaco, glacoviŝilo, retrospegulo, sekurzono, sekurrimeno, bremso, akcelilo, kluĉilo, rapidumo, rapidumstango, hupo, duonlumo, plenlumo, ĝirlumo, bremsolumo, benzino, numerplato
• ReVo, sürüş: veturi, veturigi, ŝofori, konduki, startigi, halti, akceli, preterpasi, parki, parkumi, turni, kolizii, kroĉi, benzinumi, aŭtisto
• ReVo, yollar ve yerler: vojo, ŝoseo, aŭtovojo, trafikcirklo, semaforo, trafikŝildo, piediranto, tunelo, rapido, benzinejo, garaĝo, riparejo
• ReVo, belgeler ve kazalar: kondukpermesilo, asekuro, monpuno, polico, panei, akcidento, krevi, remorki, vundi, helpi, bezoni, riparisto
• Vikipedio: Kondukpermesilo, Vikipedio: Trafiklumoj
• İngilizce Wiktionary: rapidlimo, preterpasi
• Tatoeba: cümle sayıları 7 Ekim 2026 tarihli Esperanto dışa aktarımından (CC BY 2.0 FR)