Samochód i jazda po esperancku: części auta, drogi, ruch

Samochód to aŭto, skrót od aŭtomobilo, a zwykły czasownik na jego prowadzenie to stiri, dosłownie „sterować”: Mi stiras la aŭton. – „Prowadzę samochód.” Veturi znaczy „jechać pojazdem”, a kierowca zawodowy to ŝoforo. Większość słów na tej stronie powstaje z kilku rdzeni z przyrostkami -il- „narzędzie”, -ej- „miejsce” i -ist- „zawód”. Ulice, mosty i pierwsze zwroty o drodze są na stronie miasto, kierunki i transport, a sytuacje awaryjne – w zwrotach w podróży. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ĵ = ż, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

#Samochód i jego części

Kilka słów o samochodach pochodzi z Oficjalnych Dodatków Akademii: aŭto, ŝoforo, garaĝo, panei, stiri. W Tatoebie (eksport z 7 października 2026) sekurzono występuje w 44 zdaniach, a sekurrimeno w 2. Grupa pn- w pneŭo nie jest dla Polaka trudna: wymawiamy ją tak samo jak w „pneumatyczny”.

#Czasowniki jazdy

ReVo definiuje preterpasi jako „minąć”; angielskie Wiktionary dodaje znaczenie „wyprzedzić”, a Tatoeba używa go właśnie tak (zdanie 3149109).

#Stiri, veturi, konduki i ŝofori: porównanie

Stiri to zwykły wybór i bierze pojazd jako dopełnienie: stiri aŭton. Veturi nigdy nie ma dopełnienia; jedzie się per aŭto albo aŭte, czyli „samochodem”. Osoba za kierownicą to ŝoforo: ReVo definiuje je jako kierowcę zawodowego (busŝoforo), ale Tatoeba używa go dla każdego kierowcy, w 199 zdaniach. ReVo ma też veturigisto dla każdego, kto kieruje pojazdem, oraz aŭtisto – „kierowca samochodu”.

#Drogi, ruch i miejsca

Dla „sygnalizacji świetlnej” Tatoeba ma trafiklumo w 75 zdaniach, a semaforo w 44. Kolory działają tak jak na stronie kolory: Ĉe ruĝa lumo oni haltas, ĉe verda oni veturas. – „Na czerwonym świetle się staje, na zielonym się jedzie.” Prędkość podaje się z hore „na godzinę”: La rapidlimo estas kvindek kilometroj hore. – „Ograniczenie prędkości wynosi pięćdziesiąt kilometrów na godzinę.”

#Prawo jazdy, ubezpieczenie i policja

Ĉu vi havas stirpermesilon? – „Czy masz prawo jazdy?” La policisto petas mian kondukpermesilon kaj la asekuron. – „Policjant prosi o moje prawo jazdy i ubezpieczenie.” Oni ne rajtas superi la rapidlimon. – „Nie wolno przekraczać ograniczenia prędkości.” Tatoeba ma stirpermesilo w 70 zdaniach, a kondukpermesilo w 33.

#Awarie i wypadki

Panei znaczy nagle przestać działać, a własny przykład ReVo to mia aŭto paneas. Wypadek drogowy to trafikakcidento, a zderzenie pojazdów – kolizio, od kolizii „zderzać się”. Zwroty Voku ambulancon! – „Wezwij karetkę!” i Voku la policon! – „Wezwij policję!” są w tabeli sytuacji awaryjnych na stronie zwroty w podróży. Vundita „ranny” to imiesłów od vundi; zob. imiesłowy.

#Jazda dokądś: -n kierunku

PMEG pokazuje tę zasadę na ptaku, który flugas en la ĉambro – „lata po pokoju” albo en la ĉambron – „wlatuje do pokoju”. Ta sama para działa z veturi. Polakowi ta różnica jest bliska: po polsku też odróżniamy „w tunelu” (gdzie?) od „do tunelu” albo „w tunel” (dokąd?). Więcej na stronie o bierniku; wersja miejska jest na stronie miasto, kierunki i transport.

#Jak powstają te słowa

Rdzeń z przyrostkami tworzy rodzinę: stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo – „szkoła jazdy”. Zob. słowotwórstwo i przyrostki.

#Pułapki dla mówiących po polsku

Wiele słów motoryzacyjnych jest Polakom znajomych: ŝoseo to „szosa”, kamiono – potocznie „kamion”, garaĝo – „garaż”, akcelilo – „akcelerator”, kolizio – „kolizja”. Kilka słów wygląda jednak podobnie do polskich, a znaczy co innego.

#Częste pytania

#Jak powiedzieć „samochód” po esperancku?

Aŭto, skrót od aŭtomobilo. Ciężarówka to kamiono, autobus – buso albo aŭtobuso, a taksówka – taksio.

#Jak powiedzieć „prowadzić samochód” po esperancku?

Stiri: stiri aŭton – „prowadzić samochód”. Veturi znaczy „jechać pojazdem” i nie ma dopełnienia.

#Jak powiedzieć „prawo jazdy” po esperancku?

Kondukpermesilo albo stirpermesilo. ReVo podaje też stirrajtigilo.

#Jak powiedzieć „sygnalizacja świetlna” po esperancku?

Semaforo jest hasłem ReVo, które zaznacza, że można też powiedzieć trafiklumo; trafiklumo (liczba mnoga trafiklumoj) to złożenie używane w Vikipedio i w Tatoebie.

#Co powiedzieć, gdy samochód się zepsuje?

Mia aŭto paneis. Mi bezonas helpon. – „Mój samochód się zepsuł. Potrzebuję pomocy.” Dodaj Ĉu vi povas remorki ĝin? – „Czy możesz go odholować?”

#Źródła

• PMEG: N por direkto
• ReVo, samochody i ich części: aŭto, aŭtomobilo, kamiono, kamioneto, ŝarĝaŭto, rado, stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo, pneŭo, motoro, kapoto, masko, kofrujo, glaco, glacoviŝilo, retrospegulo, sekurzono, sekurrimeno, bremso, akcelilo, kluĉilo, rapidumo, rapidumstango, hupo, duonlumo, plenlumo, ĝirlumo, bremsolumo, benzino, numerplato
• ReVo, jazda: veturi, veturigi, ŝofori, konduki, startigi, halti, akceli, preterpasi, parki, parkumi, turni, kolizii, kroĉi, krevi, benzinumi, aŭtisto
• ReVo, drogi i miejsca: vojo, ŝoseo, aŭtovojo, trafikcirklo, semaforo, trafikŝildo, piediranto, tunelo, rapido, benzinejo, garaĝo, riparejo
• ReVo, dokumenty i wypadki: kondukpermesilo, asekuro, monpuno, polico, panei, akcidento, remorki, vundi, helpi, bezoni, riparisto, ŝlosilo, sango, konsili
• Vikipedio: Kondukpermesilo, Vikipedio: Trafiklumoj
• English Wiktionary: rapidlimo, preterpasi
• Tatoeba: liczby zdań z eksportu esperanckiego z 7 października 2026 (CC BY 2.0 FR)