Auto en autorijden in het Esperanto: onderdelen en verkeer

Een auto is een aŭto, kort voor aŭtomobilo, en het gebruikelijke werkwoord voor het besturen ervan is stiri, letterlijk „sturen”: Mi stiras la aŭton. – „Ik bestuur de auto.” Veturi betekent „zich in een voertuig verplaatsen”, en een beroepschauffeur is een ŝoforo, dat net als ons „chauffeur” uit het Frans komt (ŝ = „sj”). De meeste woorden hier zijn opgebouwd uit een paar stammen met -il- „gereedschap”, -ej- „plaats” en -ist- „beroepsbeoefenaar”. Straten, bruggen en de eerste zinnen over richtingen staan bij stad, richtingen en vervoer; noodgevallen staan bij reiszinnen. In de uitspraakkolom staat elk woord in lettergrepen, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.

#De auto en zijn onderdelen

Verschillende autowoorden komen uit de Officiële Aanvullingen van de Academie: aŭto, ŝoforo, garaĝo, panei, stiri. In Tatoeba (export van 7 oktober 2026) komt sekurzono voor in 44 zinnen en sekurrimeno in 2.

#Rijwerkwoorden

ReVo definieert preterpasi als „voorbijgaan”; het Engelstalige Wiktionary voegt „inhalen” toe, en Tatoeba gebruikt het ook zo (zin 3149109).

#Stiri, veturi, konduki en ŝofori vergeleken

Stiri is de gebruikelijke keuze en heeft het voertuig als lijdend voorwerp: stiri aŭton. Veturi heeft nooit een lijdend voorwerp; je reist per aŭto of aŭte, allebei „met de auto”. Ons werkwoord „rijden” dekt beide: veturi beschrijft de rit (Ni veturas al Berlino „We rijden naar Berlijn”), stiri de handeling van het besturen (Mi stiras la aŭton „Ik bestuur de auto”). De persoon achter het stuur is een ŝoforo: ReVo definieert het als beroepschauffeur (busŝoforo), maar Tatoeba gebruikt het voor elke bestuurder, in 199 zinnen. ReVo kent ook veturigisto voor iedereen die een voertuig bestuurt, en aŭtisto „automobilist”.

#Wegen, verkeer en plaatsen

Voor „verkeerslicht” heeft Tatoeba trafiklumo in 75 zinnen en semaforo in 44. Kleuren werken zoals op de pagina kleuren: Ĉe ruĝa lumo oni haltas, ĉe verda oni veturas. – „Bij rood licht stopt men, bij groen rijdt men.” Snelheid gebruikt hore „per uur”: La rapidlimo estas kvindek kilometroj hore. – „De maximumsnelheid is vijftig kilometer per uur.”

#Rijbewijs, verzekering en politie

Ĉu vi havas stirpermesilon? – „Heb je een rijbewijs?” La policisto petas mian kondukpermesilon kaj la asekuron. – „De politieagent vraagt om mijn rijbewijs en verzekering.” Oni ne rajtas superi la rapidlimon. – „Je mag de maximumsnelheid niet overschrijden.” Tatoeba heeft stirpermesilo in 70 zinnen en kondukpermesilo in 33.

#Pech en ongelukken

Panei betekent plotseling niet meer werken, en ReVo's eigen voorbeeld is mia aŭto paneas. Een verkeersongeluk is een trafikakcidento, en een aanrijding of botsing tussen voertuigen is een kolizio, van kolizii „botsen”. Voor Voku ambulancon! en Voku la policon! zie de noodtabel in reiszinnen. Vundita „gewond” is een deelwoord van vundi; zie deelwoorden.

#Rijden naar een plaats: de -n van richting

PMEG laat de regel zien met een vogel die flugas en la ĉambro „in de kamer rondvliegt” of en la ĉambron „de kamer in vliegt”. Hetzelfde paar werkt met veturi. Het Nederlands kent hetzelfde onderscheid met een achterzetsel: „in de tunnel rijden” (binnen blijven) tegenover „de tunnel in rijden” (naar binnen gaan). Waar wij „in” achter het zelfstandig naamwoord zetten, zet het Esperanto een -n achter dat zelfstandig naamwoord (en la tunelon). Meer hierover op de pagina over de accusatief; de stadsversie staat bij stad, richtingen en vervoer.

#Hoe de woorden zijn opgebouwd

Een stam met achtervoegsels geeft een woordfamilie: stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo „rijschool”. Zie woordvorming en achtervoegsels.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „auto” in het Esperanto?

Aŭto, kort voor aŭtomobilo. Een vrachtwagen is kamiono, een bus is buso of aŭtobuso en een taxi is taksio.

#Hoe zeg je „autorijden” in het Esperanto?

Stiri: stiri aŭton „een auto besturen”. Veturi betekent „zich in een voertuig verplaatsen” en heeft geen lijdend voorwerp.

#Hoe zeg je „rijbewijs” in het Esperanto?

Kondukpermesilo of stirpermesilo. ReVo geeft ook stirrajtigilo.

#Hoe zeg je „verkeerslicht” in het Esperanto?

Semaforo is een trefwoord van ReVo, en ReVo merkt op dat trafiklumo ook mogelijk is; trafiklumo (meervoud trafiklumoj) is de samenstelling die Vikipedio en Tatoeba gebruiken.

#Wat zeg je als je auto pech heeft?

Mia aŭto paneis. Mi bezonas helpon. – „Mijn auto heeft pech. Ik heb hulp nodig.” Voeg toe: Ĉu vi povas remorki ĝin? – „Kun je hem slepen?”

#Bronnen

• PMEG: N por direkto
• ReVo, auto's en onderdelen: aŭto, aŭtomobilo, kamiono, kamioneto, ŝarĝaŭto, rado, stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo, pneŭo, motoro, kapoto, kofrujo, glaco, glacoviŝilo, retrospegulo, sekurzono, sekurrimeno, bremso, akcelilo, kluĉilo, rapidumo, rapidumstango, hupo, duonlumo, plenlumo, ĝirlumo, bremsolumo, benzino, numerplato
• ReVo, rijden: veturi, veturigi, ŝofori, konduki, startigi, halti, akceli, preterpasi, parki, parkumi, turni, kolizii, kroĉi, benzinumi, aŭtisto
• ReVo, wegen en plaatsen: vojo, ŝoseo, aŭtovojo, trafikcirklo, semaforo, trafikŝildo, piediranto, tunelo, rapido, benzinejo, garaĝo, riparejo
• ReVo, documenten en ongelukken: kondukpermesilo, asekuro, monpuno, polico, panei, akcidento, krevi, remorki, vundi, helpi, bezoni, riparisto
• Vikipedio: Kondukpermesilo, Vikipedio: Trafiklumoj
• Engelstalig Wiktionary: rapidlimo, preterpasi
• Tatoeba: aantallen zinnen uit de Esperanto-export van 7 oktober 2026 (CC BY 2.0 FR)