Religie en geloof in het Esperanto: godsdiensten en feesten

Religie is in het Esperanto religio (re-li-GI-o), geloof is kredo, geloven is kredi en bidden is preĝi. Godsdiensten worden vaak benoemd met -ism- „leer” en aanhangers met -an- „lid”: kristanismo, kristano. De woorden zijn neutrale etiketten en de pagina kiest geen kant tussen geloof en ongeloof. De uitspraakhulp verdeelt woorden in lettergrepen en zet de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.

#Geloof, vertrouwen en gebed

Kredi krijgt je voor geloof in iets (kredi je Dio „in God geloven”) en ke voor de overtuiging dat iets zo is: Mi kredas, ke vi pravas „Ik geloof dat je gelijk hebt”.

#Godsdiensten en hun aanhangers

PMEG laat het patroon zien: Kristo geeft kristano (aanhanger) en kristanismo (leer). Voor het boeddhisme verkiest PMEG budhisto en budhismo, met ook budhano; ReVo’s hoofdlemma’s zijn budaismo en budaisto. Bijvoeglijke naamwoorden eindigen op -a: kristana, islama, juda, hinduisma.

Opmerkingen over de woordkeuze:

• Moslim. Gebruik islamano. ReVo zegt dat mahometano (het woord van Zamenhof en van PIV) in neutrale contexten vermeden moet worden, omdat moslims het als beledigend ervaren. Ook in het Nederlands is „mohammedaan” verouderd; „moslim” is de gewone keuze.
• Islam. Voor de godsdienst zeg je islamo; ReVo definieert islamismo als politiek die streeft naar een strenge islamitische samenleving. Het Nederlandse „islamisme” heeft dezelfde betekenis.
• Katholiek. Romkatolika is het exacte bijvoeglijk naamwoord; ReVo merkt op dat gewoon katolika ook in de namen van andere kerken voorkomt.
• Joods. ReVo definieert judo als lid van het volk dat afstamt van de oude Hebreeën of van hun godsdienst. De sport is ĵudo (ĴU-do), met de zj-klank van ĵ. Let op: in het Nederlands schrijf je de sport „judo”, maar in het Esperanto is judo de Jood.

#Gebedshuizen

PMEG legt uit dat preĝejo traditioneel vooral voor christelijke kerken wordt gebruikt, maar voor elke godsdienst kan dienen; voeg voor de precisie een bijvoeglijk naamwoord toe: islama preĝejo, hinduisma preĝejo.

#Feesten en heilige dagen

PMEG behandelt namen van feesten als eigennamen: hoofdletter, normaal geen la (Kristnasko, Pasko). Data verschuiven tussen kalenders, dus de tabel geeft alleen wat ReVo en Vikipedio vermelden. Wensen staan op de pagina wensen en feesten.

#Mensen en functies

#Woorddelen voor geloofswoorden

Namen van godsdiensten schrijf je met een kleine letter. Zie achtervoegsels, voorvoegsels en woordvorming.

#Zinnen

Lijdende voorwerpen krijgen -n (festas Kristnaskon), en tijdsaanduidingen zonder voorzetsel ook (ĉiun dimanĉon, ok tagojn): zie het accusatief. Maandnamen schrijf je in het Esperanto met een hoofdletter (Decembro).

#Esperanto en religie

Het Esperanto zelf heeft geen religie. Sinds de Verklaring van Boulogne van 1905 definieert de beweging het als een neutrale taal die iedereen voor elk doel mag gebruiken. In Brazilië hebben spiritisten (spiritismo, spi-ri-TIS-mo) het gepromoot sinds de Braziliaanse Spiritistische Federatie in 1912 een gratis cursus opende: zie Esperanto en spiritisme. Zamenhofs filosofie van gelijke volken, homaranismo (ho-ma-ra-NIS-mo), werd bewust gescheiden van de taal gehouden: zie Homaranismo.

#Veelgestelde vragen

#Hoe zeg je „religie” en „ik geloof” in het Esperanto?

Religio en Mi kredas. Voeg je toe voor waarin je gelooft (Mi kredas je Dio) of ke voor wat je waar acht (Mi kredas, ke vi pravas).

#Hoe zeg je „ik ben christen, moslim, Jood, boeddhist of atheïst” in het Esperanto?

Mi estas kristano, islamano, judo, budhisto, hinduo of ateisto. Dit zijn gewone zelfstandige naamwoorden: geen lidwoord, geen hoofdletter. Voeg -in- toe voor een vrouw: kristanino, judino.

#Is het islamano of mahometano?

Islamano. ReVo markeert mahometano als een vorm die je in neutrale contexten beter vermijdt, omdat moslims die beledigend vinden.

#Wat is het verschil tussen preĝejo en kirko?

Preĝejo is elk gebedshuis, hoewel traditioneel een christelijke kerk. Kirko betekent alleen een christelijke kerk en is zeer zeldzaam, ook al lijkt het sterk op het Nederlandse „kerk”. Voor andere godsdiensten gebruik je moskeo, sinagogo of templo.

#Is het Esperanto een religie, of aan een religie verbonden?

Nee. Het is een neutrale taal en de beweging zegt dat sinds 1905. Braziliaanse spiritisten hebben het gepromoot en Zamenhofs homaranismo was zijn eigen filosofie, geen onderdeel van het Esperanto.

#Bronnen

• PMEG: ISM, AN, IST, EJ, UL, Majuskloj kaj minuskloj ĉe propraj nomoj
• ReVo: religio, kredi, kredo, kredanto, fido, Dio, diino, sankta, sanktulo, sanktejo, preĝi, preĝejo, kulto, rito, diservo, Biblio, Korano, Torao
• ReVo: animo, spirito, spiritismo, profeto, anĝelo, miraklo, peko, beno, ĉielo, paradizo, infero, reenkarniĝo, karmo, fasto, pilgrimo, ateisto, ateismo, agnostikulo
• ReVo, godsdiensten: kristanismo, kristano, kristaniĝi, katolika, katoliko, protestanto, luterano, ortodoksa, islamo, islamano, islamismo, mahometano, judismo, judo, judaismo, ĵudo, hinduismo, budaismo, budao, ŝintoismo, daŭismo, konfuceanismo, bahaismo
• ReVo, plaatsen, feesten, mensen: kirko, katedralo, moskeo, minareto, sinagogo, templo, pagodo, monaĥejo, monaĥo, kapelo, altaro, Kristnasko, Advento, Epifanio, Karesmo, Pasko, Pentekosto, Jomkipuro, Ĥanuko, Ramadano, haĝo, sabato, dimanĉo, pastro, pastoro, episkopo, papo, imamo, muezino, rabeno, lamao, guruo, predikisto, klerikaro, homaranismo
• Vikipedio: Divalo, Pesaĥo, Roŝ Haŝana, Karesmo, Sikismo
• Akademio de Esperanto, Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo (9 augustus 1905)