Frazoj
Esperanta slango: krokodili, kabei, mojosa kaj aliaj vortoj
La neformalaj vortoj, ŝercoj kaj mallongigoj, kiujn esperantistoj uzas, sed kiujn kursoj por komencantoj preterlasas.
Esperanta slango estas la neformala vortprovizo, kiun parolantoj faris por si mem: krokodili „paroli alian lingvon inter esperantistoj”, kabei „forlasi la movadon”, samideano „kunesperantisto” kaj mojosa „ŝika, bonega”. Kursoj malofte instruas tiujn vortojn, sed vi renkontos ilin en kongresoj, grupoj kaj babilejoj. Plej multaj estas faritaj el regulaj vortpartoj kiel -ul-, -ism- kaj -aĵ- (vidu sufiksojn), do oni ofte povas diveni ilin. La prononcaj gvidiloj montras la akcentitan silabon per majuskloj.
Vortoj pri la komunumo
| Vorto | Signifo | Origino / noto |
|---|---|---|
| Esperantujo (es-pe-ran-TU-jo) | la „lando” de Esperanto: la komunumo kaj ĉiuj lokoj, kie ĝi kunvenas, de kongresoj ĝis retaj grupoj | Esperanto + -ujo, kiel en landnomoj (Francujo). Ankaŭ skribata Esperantio. Ĝi ne havas teritorion. |
| samideano (sa-mi-de-A-no) | kunesperantisto; amika maniero alparoli unu | sama + ideo + -ano „membro”. Zamenhof uzis ĝin en kongresaj paroladoj. |
| esperantisto (es-pe-ran-TIS-to) | iu, kiu scias kaj uzas Esperanton | Kelkaj preferas esperantoparolanto, ĉar -isto povas sugesti profesion aŭ ideologion. |
| verdulo (ver-DU-lo) | fervora esperantisto | verda + -ulo „persono”; verda estas la koloro de la movado. Ĝi ankaŭ signifas membron de Verda partio. |
| denaskulo (de-nas-KU-lo) | denaska parolanto: iu, kiu lernis Esperanton hejme kiel infano | denaska „de naskiĝo” + -ulo. Vidu denaskajn parolantojn. |
| interna ideo (in-TER-na i-DE-o) | „interna ideo”: la espero, ke Esperanto proksimigos la popolojn kiel fratojn | Frazo de Zamenhof, uzata en paroladoj, ekzemple en la kongreso de Krakovo en 1912. |
Vortoj pri la uzo de la lingvo
| Vorto | Signifo | Origino / noto |
|---|---|---|
| krokodili (kro-ko-DI-li) | paroli alian lingvon ol Esperanton inter esperantistoj, kutime ilian komunan denaskan lingvon | krokodilo + -i. La origino estas necerta; unu rakonto parolas pri ligna krokodilo en la kursoj de Andreo Cseh. |
| aligatori, kajmani, gaviali | pli maloftaj parencoj. Aligatori: alia lingvo, kiun denaske parolas nur kelkaj el la ĉeestantoj. Kajmani: lingvo, kiun neniu ĉeestanto parolas denaske. Gaviali: uzi Esperanton, kie alia lingvo pli taŭgus | Pliaj reptilioj, laŭ la ekzemplo de krokodili. La precizaj difinoj varias. |
| kabei (ka-BE-i) | forlasi la Esperanto-movadon post aktiva agado en ĝi | El la pseŭdonimo Kabe de Kazimierz Bein; vidu sube. |
| volapukaĵo (vo-la-pu-KA-ĵo) | sensencaĵo; io, kion oni ne povas kompreni | Volapuko + -aĵo „aĵo”. Ŝerco pri Volapuko, pli frua planlingvo (1879), kiu konkuris kun Esperanto. |
| bonantagulo (bo-nan-ta-GU-lo) | mokema vorto por iu, kies Esperanto konsistas nur el kelkaj salutoj | bonan tagon + -ulo. Ĝi povas soni malafable, do uzu ĝin zorge. |
| mojosa (mo-JO-sa) | ŝika, bonega, laŭmoda; aŭdata plejparte de pli junaj parolantoj | Elpensita en 2003 ĉe junulara seminario en Hungario el la unuaj literoj de modern-jun-stil „moderna-juna-stila”: M, J, S, parolata mo-jo-so. Ankaŭ mojosega „tre mojosa”. |
Vortoj pri la celoj de la movado
| Vorto | Signifo | Origino / noto |
|---|---|---|
| fina venko (FI-na VEN-ko) | „fina venko”: la espero, ke iam plimulto de la homoj parolos Esperanton kiel duan lingvon | Ofte skribata Fina Venko. |
| finvenkismo, finvenkisto (fin-ven-KIS-mo, fin-ven-KIS-to) | laboro por tiu celo; homo, kiu havas tiun celon | fina venko + -ismo „doktrino” aŭ -isto. |
| raŭmismo (raŭ-MIS-mo) | la opinio, ke Esperanto jam nun valoras kiel vivanta lingvo kaj kultura komunumo, ne nur kiel estonta monda lingvo | El la Raŭma Manifesto, verkita en 1980 en Raŭmo, Finnlando. Ofte kontraŭmetata al finvenkismo; vidu kritikon. |
| zamenhofa (za-men-HO-fa) | de Zamenhof; laŭ lia propra uzo kaj ekzemploj | PMEG nomas zamenhofaj la ekzemplojn, kiujn ĝi prenas el liaj tekstoj. |
Eventoj kaj lokoj
| Vorto | Signifo | Origino / noto |
|---|---|---|
| gufujo (gu-FU-jo) | kvieta nokta kafejo ĉe Esperantaj eventoj: kandeloj, teo anstataŭ alkoholo, neniu fumado, muziko aŭ legado | gufo (nokta birdo), por noktuloj, + -ujo. La unua okazis fine de 1995 ĉe germana junulara novjara seminario. |
| UK (u-KO) | la Universala Kongreso de Esperanto | Mallongigo de Universala Kongreso. Vidu Universalan Kongreson. |
| IJK | la Internacia Junulara Kongreso | Mallongigo de Internacia Junulara Kongreso. Organizata de TEJO; la unua okazis en 1938 en Groet, Nederlando. |
| Pasporta Servo (pas-POR-ta SER-vo) | „Pasporta Servo”: listo de gastigantoj, kiuj proponas senpagan liton al Esperanto-parolantaj vojaĝantoj | Ekde 1974, komence kun 40 gastigantoj. Vidu Pasportan Servon. |
Mallongigoj en skribo kaj babilado
| Mallongigo | Plena formo | Noto |
|---|---|---|
| ktp, k.t.p. | kaj tiel plu | PMEG skribas ĝin kun punktoj. |
| ekz. | ekzemple | enkondukas ekzemplon |
| k.a., k.s. | kaj aliaj, kaj similaj | post listo, por aldoni pliajn erojn |
| t.e. | tio estas | enkondukas klarigon |
| bv, bv. | bonvolu | en mesaĝoj kaj babilado |
| s-ro, s-ino, d-ro | sinjoro, sinjorino, doktoro | titoloj antaŭ nomo |
Neformalaj salutoj kiel Sal!, Ĉaŭ! kaj Ĝis! estas en la paĝo salutoj. Klavaroj sen ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ estas la kialo, ke en babilejoj oni ofte tajpas cx, gx ktp.; vidu la x-sistemon.
Kiel oni faras slangajn vortojn
Slangaj vortoj estas faritaj per la sama vortfarado kiel la ceteraj Esperantaj vortoj, kaj kelkaj ŝercaj ideoj revenas.
- Sufikso -ul- por homo: verdulo, denaskulo, bonantagulo.
- Sufiksoj -ism- kaj -ist- por doktrino kaj ĝia adepto: finvenkismo, finvenkisto, raŭmismo.
- Sufikso -aĵ- por aĵo: volapukaĵo.
- Sufikso -uj- por loko aŭ lando: Esperantujo, gufujo.
- Reptilioj por lingvouzo: krokodili, aligatori, kajmani, gaviali.
- Inicialvortoj: mojosa naskiĝis el la literoj M, J, S; UK kaj IJK estas mallongigoj de kongresnomoj.
Kiu estis Kabe, kaj kial lia nomo fariĝis verbo?
Kabe estis la pseŭdonimo de Kazimierz Bein (1872–1959), pola okulisto kaj elstara frua tradukisto kaj stilisto de Esperanto. La nomo estas la pola maniero diri liajn inicialojn, K.B. Li ekkonis la lingvon en 1903, famiĝis en 1904 per sia traduko de la romano de Sieroszewski La fundo de l' mizero, kaj estis vicprezidanto de la Akademio de Esperanto ekde 1906. En 1907 sekvis lia traduko de La Faraono de Prus.
En 1911 li subite forlasis la movadon, sen klarigi kial. En intervjuo en 1931 li diris, ke pro manko de progreso de la lingvo li ne plu vidis ĝin kiel la solvon. Esperantistoj faris kabei el lia nomo, kaj jam en 1935 la poeto Kálmán Kalocsay skribis en la Enciklopedio de Esperanto, ke ĝi fariĝis simbolo de apostateco.
La slango en frazoj
| Esperanto | Klarigo |
|---|---|
| Ni krokodilis la tutan vesperon. | Ni parolis nian propran lingvon la tutan vesperon. |
| La koncerto estis mojosega! | La koncerto estis vere bonega kaj ŝika! |
| Tiu instrukcio estas por mi volapukaĵo. | Mi tute ne komprenas tiun instrukcion. |
| Ni renkontiĝu en la gufujo post la koncerto. | Ni kunvenu en la nokta kafejo post la koncerto. |
| Ĝis, samideanoj! | Ĝis revido, kunesperantistoj! |
Kiam oni uzu tiun slangon?
- Inter amikoj, ĉe eventoj kaj en babilado. En formala skribo preferu normajn vortojn kaj la bazajn frazojn.
- Klarigu la vorton, se vi ne certas. Multaj pli aĝaj parolantoj neniam renkontis mojosa.
- Ne riproĉu aliajn. Vikipedio notas, ke riproĉi komencantojn per Ne krokodilu! povas forpuŝi ilin. Mallonga ŝanĝo de lingvo por klarigi gramatikan punkton al komencanto estas pli akceptata.
Oftaj demandoj
Kion signifas krokodili en Esperanto?
Ĝi signifas paroli alian lingvon ol Esperanton inter esperantistoj, kutime ilian komunan denaskan lingvon. Parolantoj malkonsilas tion, ĉar eventoj estas malofta ŝanco praktiki, kaj ĝi povas ekskludi aliajn kaj doni malbonan impreson al eksteruloj.
Kion signifas kabei?
Kabei signifas forlasi la Esperanto-movadon post aktiva membreco. Ĝi venas de Kabe, la pseŭdonimo de Kazimierz Bein, elstara tradukisto, kiu foriris en 1911.
Kion signifas mojosa?
Mojosa signifas „ŝika, bonega”. Ĝi estis elpensita en 2003 el la unuaj literoj de modernjunstila „moderna-juna-stila”, kaj nun troviĝas en la reta vortaro ReVo.
Kio estas gufujo?
Gufujo estas kvieta, kandelluma nokta kafejo ĉe Esperantaj eventoj, kun teo anstataŭ alkoholo. La unua okazis fine de 1995; gufo estas nokta birdo.
Kio estas Esperantujo?
Esperantujo estas la neformala nomo de la Esperanto-parolanta mondo, ĝia komunumo kaj kunvenlokoj, rigardataj kvazaŭ lando. Ĝi estas ankaŭ nomata Esperantio.
Fontoj
- ReVo: krokodili, Kabe, kabei, mojosa, samideano, interna ideo, -uj (Esperantujo), verdulo, denaskulo, Fina Venko, finvenkismo, raŭmismo, Volapuko, zamenhofa, gufo, sinjoro, doktoro
- PMEG: UJ, IST, ISM, AĴ, UL, AN, Simboloj kaj mallongigoj
- Vikipedio: Krokodili, Kabei, Kazimierz Bein, Samideano, Gufujo, Mojosa, Fina Venko, Raŭmismo, Interna ideo, Esperantistoj, Idiomaĵoj en Esperanto, Esperanta slango, Internacia Seminario, Internacia Junulara Kongreso, Bv
- Wikipedia (angle): Kazimierz Bein, Esperanto culture, Esperantujo
- Wiktionary (angle): krokodili, kabei, mojosa, mojosega, gufujo, samideano, volapukaĵo, bonantagulo, verdulo, denaskulo, fina venko, finvenkismo, interna ideo, ktp, bv, s-ro, d-ro
- Felix Zesch (unu el la elpensintoj): Mojosa
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.