Zinnen
Esperanto-slang en groepstaal: krokodili, kabei, mojosa
De informele woorden, grappen en afkortingen die Esperantisten gebruiken, maar die cursussen voor beginners weglaten.
Esperanto-slang is de informele woordenschat die sprekers voor zichzelf hebben gemaakt: krokodili „onder Esperantisten een andere taal spreken”, kabei „de beweging verlaten”, samideano „medeesperantist” en mojosa „cool”. Cursussen leren deze woorden zelden, maar je komt ze tegen op congressen, in groepen en in chats. De meeste zijn gebouwd uit gewone woorddelen zoals -ul-, -ism- en -aĵ- (zie achtervoegsels), dus je kunt ze vaak raden. De uitspraak staat bij de woorden, met de beklemtoonde lettergreep in hoofdletters.
Woorden voor de gemeenschap
| Esperanto | Betekenis | Herkomst / toelichting |
|---|---|---|
| Esperantujo (es-pe-ran-TU-jo) | het „land” van het Esperanto: de gemeenschap en alle plaatsen waar die samenkomt, van congressen tot online groepen | Esperanto + -ujo, zoals in landnamen (Francujo). Ook geschreven als Esperantio. Het heeft geen grondgebied. |
| samideano (sa-mi-de-A-no) | medeesperantist; een vriendelijke aanspreekvorm | sama „zelfde” + ideo „idee” + -ano „lid”. Zamenhof gebruikte het in congrestoespraken. |
| esperantisto (es-pe-ran-TIS-to) | iemand die Esperanto kent en gebruikt | Sommigen verkiezen esperantoparolanto „Esperantospreker”, omdat -isto een beroep of ideologie kan suggereren. |
| verdulo (ver-DU-lo) | een enthousiaste Esperantist | verda „groen” + -ulo „persoon”; groen is de kleur van de beweging. Het betekent ook een lid van een groene partij. |
| denaskulo (de-nas-KU-lo) | moedertaalspreker: iemand die als kind thuis Esperanto leerde | denaska „vanaf de geboorte” + -ulo. Zie moedertaalsprekers. |
| interna ideo (in-TER-na i-DE-o) | „innerlijke idee”: de hoop dat Esperanto volkeren als broeders dichter bij elkaar brengt | Zamenhofs uitdrukking, gebruikt in toespraken, bijvoorbeeld op het congres van Krakau in 1912. |
Woorden over het gebruik van de taal
| Esperanto | Betekenis | Herkomst / toelichting |
|---|---|---|
| krokodili (kro-ko-DI-li) | onder Esperantisten een andere taal dan Esperanto spreken, meestal jullie gemeenschappelijke moedertaal | krokodilo „krokodil” + -i. De herkomst is onzeker; een verhaal wil dat het gaat om een houten krokodil in de lessen van Andreo Cseh. |
| aligatori, kajmani, gaviali | zeldzamere verwanten. Aligatori: een andere taal die maar een deel van de aanwezigen als moedertaal spreekt. Kajmani: een taal die niemand van de aanwezigen als moedertaal spreekt. Gaviali: Esperanto gebruiken waar een andere taal beter zou passen | Meer reptielen, naar het voorbeeld van krokodili. De precieze definities verschillen. |
| kabei (ka-BE-i) | de Esperantobeweging verlaten nadat je er actief in was | Van het pseudoniem Kabe van Kazimierz Bein; zie hieronder. |
| volapukaĵo (vo-la-pu-KA-ĵo) | wartaal; iets wat je niet kunt begrijpen | Volapuko + -aĵo „ding”. Een grap over Volapük, een eerdere plantaal (1879) die met Esperanto concurreerde. |
| bonantagulo (bo-nan-ta-GU-lo) | plagend woord voor iemand wiens Esperanto uit niet meer dan een paar groeten bestaat | bonan tagon + -ulo. Het kan onvriendelijk klinken, dus gebruik het voorzichtig. |
| mojosa (mo-JO-sa) | cool, geweldig, stijlvol; vooral te horen van jongere sprekers | Bedacht in 2003 op een jongerenseminar in Hongarije uit de beginletters van modern-jun-stil „modern-jong-stijl”: M, J, S, uitgesproken mo-jo-so. Ook mojosega „supercool”. |
Woorden over de doelen van de beweging
| Esperanto | Betekenis | Herkomst / toelichting |
|---|---|---|
| fina venko (FI-na VEN-ko) | „eindoverwinning”: de hoop dat op een dag de meeste mensen Esperanto als tweede taal spreken | Vaak geschreven als Fina Venko. |
| finvenkismo, finvenkisto (fin-ven-KIS-mo, fin-ven-KIS-to) | naar dat doel toewerken; iemand met dat streven | fina venko + -ismo „leer” of -isto. |
| raŭmismo (raŭ-MIS-mo) | de opvatting dat Esperanto nu al waardevol is, als levende taal en culturele gemeenschap, en niet alleen als toekomstige wereldtaal | Uit het Manifest van Rauma, geschreven in 1980 in Rauma, Finland. Vaak tegenover finvenkismo gezet; zie kritiek. |
| zamenhofa (za-men-HO-fa) | van Zamenhof; in lijn met zijn eigen taalgebruik en voorbeelden | PMEG noemt de voorbeelden die het uit zijn teksten haalt zamenhofaj. |
Evenementen en plaatsen
| Esperanto | Betekenis | Herkomst / toelichting |
|---|---|---|
| gufujo (gu-FU-jo) | een rustig nachtcafé bij Esperanto-evenementen: kaarsen, thee in plaats van alcohol, niet roken, muziek of voordrachten | gufo „uil” (oehoe), voor nachtuilen, + -ujo. Voor het eerst gehouden eind 1995 op een Duits jongerenseminar rond de jaarwisseling. |
| UK (u-KO) | het Wereldcongres van Esperanto, Universala Kongreso | Zie Wereldcongres. Georganiseerd door de UEA, die sinds 1955 in Rotterdam zetelt (zie organisaties). |
| IJK | het Internationaal Jeugdcongres, Internacia Junulara Kongreso | Gehouden door TEJO; het eerste vond in 1938 plaats in Groet, Nederland. TEJO zetelt, net als de UEA, in Rotterdam. |
| Pasporta Servo (pas-POR-ta SER-vo) | „Paspoortdienst”: een lijst van gastheren die Esperanto sprekende reizigers gratis een bed aanbieden | Sinds 1974, aanvankelijk met 40 gastheren. Zie Pasporta Servo. |
Afkortingen in geschreven tekst en chat
| Esperanto | Betekenis | Herkomst / toelichting |
|---|---|---|
| ktp, k.t.p. | „enzovoort” | kaj tiel plu. PMEG schrijft het met punten. |
| ekz. | „bijvoorbeeld” | ekzemple. |
| k.a., k.s. | „en anderen”, „en dergelijke” | kaj aliaj, kaj similaj. |
| t.e. | „dat wil zeggen” | tio estas. |
| bv, bv. | „alstublieft” | bonvolu, in berichten en chats. |
| s-ro, s-ino, d-ro | „de heer”, „mevrouw”, „dr.” | sinjoro, sinjorino, doktoro. |
Let op: het Nederlandse „bv.” staat voor „bijvoorbeeld”, maar Esperanto-bv betekent „alstublieft”; „bijvoorbeeld” is ekz. Informele groeten als Sal!, Ĉaŭ! en Ĝis! staan bij begroetingen. Toetsenborden zonder ĉ ĝ ĥ ĵ ŝ ŭ zijn de reden dat chats vaak cx, gx enzovoort typen; zie het x-systeem.
Wie was Kabe, en waarom werd zijn naam een werkwoord?
Kabe was het pseudoniem van Kazimierz Bein (1872–1959), een Poolse oogarts en vooraanstaand vertaler en stilist uit de beginjaren van het Esperanto. De naam is de Poolse uitspraak van zijn initialen, K.B. Hij leerde de taal in 1903, werd in 1904 beroemd met zijn vertaling van Sieroszewski's roman La fundo de l' mizero, en was vanaf 1906 vicevoorzitter van de Academie van Esperanto. Zijn vertaling van Prus' La Faraono volgde in 1907.
In 1911 verliet hij de beweging plotseling, zonder uit te leggen waarom. In een interview in 1931 zei hij dat hij de taal, door het uitblijven van vooruitgang, niet meer als het antwoord zag. Esperantisten maakten van zijn naam kabei, en in 1935 schreef de dichter Kálmán Kalocsay in de Enciklopedio de Esperanto dat het een symbool van afvalligheid was geworden.
De slang in zinnen
| Esperanto | Nederlands |
|---|---|
| Ni krokodilis la tutan vesperon. | We spraken de hele avond onze eigen taal. |
| La koncerto estis mojosega! | Het concert was echt supercool! |
| Tiu instrukcio estas por mi volapukaĵo. | Die handleiding is voor mij wartaal. |
| Ni renkontiĝu en la gufujo post la koncerto. | Laten we elkaar na het concert in de gufujo ontmoeten. |
| Ĝis, samideanoj! | Tot ziens, medeesperantisten! |
Wanneer gebruik je deze slang?
- Onder vrienden, op evenementen en in chats. In formele teksten gebruik je liever standaardwoorden en de basiszinnen.
- Leg het woord uit als je twijfelt. Veel oudere sprekers hebben mojosa nog nooit gehoord.
- Wijs anderen niet terecht. Vikipedio merkt op dat het bestraffen van beginners met Ne krokodilu! hen kan wegjagen. Even van taal wisselen om een grammaticapunt aan een beginner uit te leggen wordt eerder geaccepteerd.
Veelgestelde vragen
Wat betekent krokodili in het Esperanto?
Het betekent onder Esperantisten een andere taal dan Esperanto spreken, meestal jullie gemeenschappelijke moedertaal. Sprekers raden het af, omdat evenementen een zeldzame kans zijn om te oefenen en het anderen buitensluit en bij buitenstaanders een slechte indruk kan wekken.
Wat betekent kabei?
Kabei betekent de Esperantobeweging verlaten nadat je er een actief lid van was. Het komt van Kabe, het pseudoniem van Kazimierz Bein, een vooraanstaand vertaler die in 1911 stopte.
Wat betekent mojosa?
Mojosa betekent „cool”. Het werd in 2003 bedacht uit de beginletters van modernjunstila „modern-jong-stijl” en staat nu in het online woordenboek ReVo.
Wat is een gufujo?
Een gufujo is een rustig nachtcafé bij Esperanto-evenementen, bij kaarslicht en met thee in plaats van alcohol. Het eerste werd eind 1995 gehouden; gufo betekent „uil”.
Wat is Esperantujo?
Esperantujo is de informele naam voor de Esperantosprekende wereld, met haar gemeenschap en ontmoetingsplaatsen, behandeld alsof het een land is. Ook wel Esperantio genoemd.
Bronnen
- ReVo: krokodili, Kabe, kabei, mojosa, samideano, interna ideo, -uj (Esperantujo), verdulo, denaskulo, Fina Venko, finvenkismo, raŭmismo, Volapuko, zamenhofa, gufo, sinjoro, doktoro
- PMEG: UJ, IST, ISM, AĴ, UL, AN, Simboloj kaj mallongigoj
- Vikipedio: Krokodili, Kabei, Kazimierz Bein, Samideano, Gufujo, Mojosa, Fina Venko, Raŭmismo, Interna ideo, Esperantistoj, Idiomaĵoj en Esperanto, Esperanta slango, Internacia Seminario, Internacia Junulara Kongreso, Bv
- Wikipedia: Kazimierz Bein, Esperanto culture, Esperantujo
- Wiktionary: krokodili, kabei, mojosa, mojosega, gufujo, samideano, volapukaĵo, bonantagulo, verdulo, denaskulo, fina venko, finvenkismo, interna ideo, ktp, bv, s-ro, d-ro
- Felix Zesch (een van de bedenkers): Mojosa
Als Esperantopedia je heeft geholpen, kun je het steunen.