Kuirado en Esperanto: kuirejaj vortoj, verboj, recepto

Kuirejo estas la ĉambro, kie oni kuiras; la vorto konsistas el kuiri (prepari manĝaĵon per varmo) kaj -ej- (loko). La ĉefaj kuiraj verboj estas kuiri, boli, friti, baki kaj rosti. Multaj iloj portas nomon de verbo: tranĉi donas tranĉilo. Manĝovortoj estas en la paĝo pri manĝaĵoj kaj trinkaĵoj, la ceteraj ĉambroj en domo kaj hejmo. La prononcaj gvidiloj dividas la vortojn en silabojn, kun la akcenta silabo en majuskloj.

#La kuirejo kaj ĝiaj aparatoj

#Potoj, pato kaj iloj

#Teleroj kaj manĝiloj

#Kuiraj verboj

Preskaŭ ĉiuj kuiraj verboj estas transitivaj: ili prenas objekton kun -n (vidu la akuzativon).

#Prepari manĝaĵon

Gusti estas alia verbo kaj ne prenas objekton: La supo bongustas (ĝi havas bonan guston). Komparu Mi gustumas la supon (mi provas ĝian guston).

#Varmo kaj malvarmo

#Boli, fandi, kuiri: -ig- kaj -iĝ- en la kuirejo

La angla uzas unu verbon por „the water boils” kaj „I boil the water”; Esperanto uzas du. Boli estas tio, kion faras la likvaĵo, boligi tio, kion vi faras al ĝi. Aliaj verboj iras en la alia direkto: kuiri estas tio, kion vi faras al manĝaĵo, kuiriĝi tio, kion faras la manĝaĵo mem. La regulo estas en la paĝo -ig- kaj -iĝ-.

#Mezuroj

La mezurita afero sekvas da kaj ne ricevas -n: du tasoj da faruno. La mezuro estas la objekto: Mi aldonas du tasojn da faruno. Pliajn regulojn pri da vidu en la paĝo pri manĝaĵoj kaj trinkaĵoj.

#Recepto: krespoj

Instrukcio por prepari manĝaĵon estas recepto, kaj ĉiu parto de la manĝaĵo estas ingredienco. ReVo difinas krespo kiel maldikan pastaĵon el faruno, lakto kaj ovoj, kiun oni fritas en pato; ĝi nomiĝas ankaŭ patkuko.

Ingrediencoj: 150 gramoj da faruno, 3 decilitroj da lakto, 2 ovoj, iom da salo, 1 supkulero da oleo, sukero kaj citrono.

Kiel prepari:

1. Metu la farunon en grandan bovlon.
2. Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo.
3. Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata.
4. Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn.
5. Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo.
6. Verŝu en la paton iom de la miksaĵo.
7. Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton.
8. Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos.
9. Servu la krespojn kun sukero kaj citrono.

La paŝoj estas ordonoj kun la finaĵo -u (vidu verbojn); por „ni faru” aldonu ni: Ni kuiru! Daŭro ricevas -n sen prepozicio: du minutojn. Kaj da neniam staras antaŭ la: iom da salo, sed iom de la miksaĵo.

#Kiel kuirejaj vortoj estas formitaj

Laŭ PMEG vortoj kun -il- normale venas de verboj, do kuira verbo donas sian ilon: rosti → rostilo, miksi → miksilo. Ne ĉiu tia vorto estas uzata: ReVo markas bolilo kiel evitindan kaj preferas bolkruĉo. Vidu sufiksojn kaj vortfaradon. Kuirilo estas ajna kuireja ilo aŭ aparato.

#Kuirejaj vortoj en via lingvo kaj en Esperanto

• Kuirejo kaj kuirarto. La franca cuisine, hispana cocina, itala cucina, germana Küche kaj pola kuchnia nomas per unu vorto kaj la ĉambron, kaj la kuirstilon de lando. Esperanto disigas ilin: kuirejo estas la ĉambro, kaj kuirarto estas aro de kuiradaj metodoj kaj tradicioj, ofte ligita kun loko (Vikipedio): itala kuirarto.
• Fornelo kaj forno. ReVo donas por fornelo la germanan Herd, la hispanan cocina, la polan kuchenka, la francan cuisinière kaj la nederlandan fornuis. La germana Backofen estas bakforno; forno sola estas pli larĝa, ĝi povas esti ankaŭ forno por hejti ĉambron (hejtoforno).
• Pato ne estas anaso. En la hispana kaj portugala pato signifas „anaso”. Esperanta pato estas la malprofunda pato por friti; la birdo estas anaso.
• Plado kaj telero. Hispana plato, itala piatto kaj portugala prato signifas ofte „telero”, do tradukeblas per telero. Esperanta plado estas granda telero por servi, aŭ la manĝaĵo sur ĝi (ReVo); simile la franca plat.
• Kaserolo. La angla casserole estas ujo, en kiu oni bakas en forno, kaj la manĝaĵo en ĝi. La franca casserole kaj germana Kasserolle estas kuirpoto, same kiel Esperanta kaserolo (ReVo: metala kuirpoto kun tenilo).
• Taso. France tasse, germane Tasse, hispane taza kaj itale tazza egalas al taso. La portugala taça tamen signifas „pokalo, glaso kun tigo” aŭ premia pokalo; por taso la portugala diras xícara (ReVo).
• Kuiri kaj boli. La germana kochen kaj pola gotować servas kaj por kuiri manĝaĵon, kaj por boligi akvon: Wasser kochen, gotować wodę. Esperanto distingas: kuiri supon, sed boligi akvon.
• Kuleroj en receptoj. Supkulero estas germana Esslöffel (EL), franca cuillère à soupe, hispana cucharada, pola łyżka kaj angla tablespoon. Tekulero estas germana Teelöffel (TL), hispana cucharadita, pola łyżeczka kaj angla teaspoon; la franca cuillère à café signifas laŭvorte „kafkulero”, sed egalas al tekulero.

#Mezuroj en receptoj el via lando

Esperanto nomas mezurunuojn per internaciaj vortoj, sed la valoro de la sama nomo ŝanĝiĝas de lando al lando. Antaŭ ol uzi eksterlandan recepton, konvertu ĝiajn mezurojn.

#Oftaj demandoj

#Kiel oni nomas la ĉambron por kuirado en Esperanto?

Kuirejo, de kuiri „prepari manĝaĵon per varmo” kaj -ej- „loko”.

#Kiuj estas la ĉefaj kuiraj verboj en Esperanto?

Kuiri estas la ĝenerala verbo: Mi kuiras vespermanĝon. Pli precizaj estas friti, baki, rosti kaj bolkuiri.

#Kio estas la diferenco inter boli kaj boligi?

Boli estas tio, kion faras likvaĵo: La akvo bolas. Boligi estas tio, kion oni faras al ĝi: Mi boligas akvon. Por manĝaĵo en bolanta akvo diru bolkuiri: Mi bolkuiras terpomojn.

#Kiel oni donas kvantojn en recepto en Esperanto?

Nomu la mezuron, poste da: taso da lakto, supkulero da oleo.

#Fontoj

• ReVo: kuiri, kuirejo, kuiriĝi, forno, bakforno, fornelo, baki, bakujo, fridujo, fridi, frostujo, frostigi, boli, bolilo, bolkruĉo, pesilo
• ReVo: poto, kaserolo, pato, kovrilo, kribrilo, raspilo, kirlilo, kirli, ĉerpilo, telero, plado, bovlo, taso, glaso, tranĉilo, tranĉi, forko, kulero, supkulero, manĝilaro
• ReVo: friti, rosti, kradrosti, stufi, haki, senŝeligi, miksi, knedi, verŝi, ŝuti, ŝmiri, gustumi, varmigi, fandi, degeli, gramo, litro, decilitro, krespo, recepto, ingredienco, piprujo
• ReVo: unco, funto
• PMEG: IL, UJ, EJ, AĴ, AR, IST, U, N por mezuro, Da – bazaj reguloj, Da – detalaj reguloj, IG, IĜ
• Kuirarto – Vikipedio
• Cooking weights and measures, Cup (unit) – Wikipedia (angle)